Cảnh báo ‘sát thủ’ túi thừa gây thủng đại tràng sigma ở người cao tuổi

Chiều 12.2, Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) cho biết vừa thực hiện thành công một ca phẫu thuật “đầy gai góc”, giành lại sự sống cho bệnh nhân 72 tuổi trong bối cảnh ổ bụng đã ngập tràn dịch tiêu hóa và vi khuẩn.

Truy tìm “thủ phạm” và quyết định cân não

Bà T.T.T. (72 tuổi, ngụ phường Xóm Chiếu, TP.HCM) được chuyển đến khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định – Cơ sở 2 trong tình trạng nguy kịch điển hình của một thảm họa ngoại khoa: sốt cao, lơ mơ, đau bụng dữ dội kèm dấu hiệu viêm phúc mạc toàn thể.

Trong y khoa, viêm phúc mạc do thủng tạng rỗng được xem là một trong những cấp cứu tối khẩn. Khi một đoạn ruột bị vỡ, hàng tỷ vi khuẩn cùng dịch tiêu hóa và phân tràn vào khoang bụng – vốn là môi trường hoàn toàn vô trùng. Phản ứng viêm dữ dội lập tức bùng phát, cơ thể gồng mình chống đỡ nhưng nhanh chóng rơi vào trạng thái suy kiệt. Nếu không khống chế được nguồn nhiễm, độc tố vi khuẩn sẽ xâm nhập vào máu, gây nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa tạng – con đường ngắn nhất dẫn đến tử vong.

BSCKI Thái Khánh Phát, Khoa Ngoại Tổng hợp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định – Cơ sở 2, cho biết thách thức không chỉ nằm ở tổn thương thực thể mà còn ở cơ địa đặc biệt của người bệnh. Ở tuổi 72, hệ miễn dịch đã suy yếu, nay lại phải gánh thêm “tứ trọng bệnh”: hen phế quản mạn tính, đái tháo đường, béo phì và đặc biệt là hội chứng Cushing – yếu tố khiến sức đề kháng suy giảm rõ rệt.

Theo bác sĩ Phát, hội chứng Cushing và đái tháo đường là những “kẻ thù” đáng ngại đối với phẫu thuật viên, bởi chúng làm giảm khả năng liền vết thương, tăng nguy cơ nhiễm trùng và khiến biểu hiện lâm sàng trở nên mơ hồ, dễ dẫn đến chẩn đoán muộn.

Trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, quy trình báo động đỏ nội viện lập tức được kích hoạt. Ê-kíp Ngoại Tổng hợp tiến hành thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng kết hợp các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại. Kết quả nhanh chóng xác định nguyên nhân: thủng túi thừa đại tràng sigma.

Phân tích của bác sĩ cho thấy ở người lớn tuổi, thành ruột suy yếu, các điểm yếu phồng ra tạo thành túi thừa. Khi túi thừa viêm, hoại tử rồi vỡ, nó trở thành “lỗ thủng tử thần”, xả trực tiếp chất thải vào ổ bụng. Đây là tình trạng đặc biệt nguy hiểm, nguy cơ tử vong tăng theo từng giờ nếu không can thiệp.

Một cuộc hội chẩn khẩn trương nhưng chặt chẽ diễn ra ngay tại giường bệnh. Bài toán đặt ra vô cùng nan giải: phẫu thuật là con đường duy nhất cứu sống bệnh nhân, nhưng gây mê và can thiệp trên cơ thể già yếu, nhiều bệnh nền như bà T. tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Tuy nhiên, nếu chần chừ, nhiễm khuẩn sẽ nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát.

15cm hoại tử và cuộc “tổng vệ sinh” ổ bụng

Sau hồi sức tích cực ban đầu, bệnh nhân được chuyển thẳng vào phòng mổ. Thay vì mổ mở truyền thống với đường rạch dài, ê-kíp quyết định lựa chọn phẫu thuật nội soi nhằm giảm tối đa sang chấn cho bệnh nhân lớn tuổi.

Qua màn hình nội soi phóng đại, hình ảnh ổ bụng hiện ra đúng như dự đoán: viêm phúc mạc toàn thể nặng nề, dịch bẩn lan rộng.

Phẫu thuật viên cẩn trọng bóc tách và tiếp cận vị trí tổn thương ở đại tràng sigma. Một đoạn ruột dài khoảng 15cm chứa túi thừa bị thủng, viêm nát được xác định là nguồn nhiễm chính. Toàn bộ đoạn đại tràng hoại tử này được cắt bỏ triệt để.

Tuy nhiên, cắt bỏ tổn thương chỉ là bước đầu. Công đoạn then chốt là “rửa ổ bụng”. Hàng lít nước muối sinh lý ấm được bơm rửa liên tục khắp các ngóc ngách trong khoang bụng nhằm loại bỏ dịch mủ, giả mạc và vi khuẩn còn sót lại. Đây là bước quyết định để ngăn chặn nhiễm trùng tồn dư sau mổ.

Trong bối cảnh bệnh nhân có nguy cơ sốc nhiễm khuẩn cao và thể trạng suy yếu, việc nối ruột ngay tiềm ẩn nguy cơ xì miệng nối do mô viêm nề và nuôi dưỡng kém (liên quan đến đái tháo đường và Cushing). Vì vậy, ê-kíp lựa chọn phương án an toàn hơn: đưa đầu ruột ra ngoài làm hậu môn nhân tạo tạm thời và đặt dẫn lưu ổ bụng.

“Chiến lược này nhằm cô lập hoàn toàn nguồn nhiễm, giúp ổ bụng sạch sẽ và tạo điều kiện cho bệnh nhân hồi phục trước khi thực hiện phẫu thuật thì hai”, bác sĩ Phát cho biết.

Hồi sinh từ cửa tử

Ca mổ kết thúc thành công, nhưng theo bác sĩ Phát, cuộc chiến thực sự vẫn còn ở phía trước. Giai đoạn hậu phẫu ở bệnh nhân 72 tuổi bị viêm phúc mạc là thử thách không nhỏ. Bệnh nhân được chuyển đến khu chăm sóc tích cực để theo dõi sát.

Nhờ chẩn đoán chính xác, can thiệp đúng “thời điểm vàng” và hồi sức tích cực sau mổ, bệnh nhân dần vượt qua giai đoạn nguy kịch nhất. Các chỉ số sinh tồn như mạch, huyết áp, nhiệt độ từng bước ổn định. Nhiễm trùng được kiểm soát, minh chứng cho hiệu quả của việc xử lý triệt để ổ nhiễm khuẩn.

Nhìn hình ảnh bà T. tỉnh táo trên giường bệnh, bắt đầu tập ăn lỏng dưới sự chăm sóc của người thân, khiến ít ai nghĩ rằng chỉ vài ngày trước bà đã cận kề cái chết.

Theo bác sĩ Phát, bà T. sẽ tiếp tục được điều trị nâng cao thể trạng. Dự kiến khoảng một tháng tới, khi sức khỏe ổn định và ổ bụng hoàn toàn sạch nhiễm trùng, các bác sĩ sẽ tiến hành phẫu thuật nội soi thì hai để đóng hậu môn nhân tạo, phục hồi lưu thông ruột và cải thiện chất lượng sống.

Trường hợp của bà T. là lời cảnh báo về mức độ nguy hiểm của bệnh lý tiêu hóa ở người cao tuổi, đặc biệt là túi thừa đại tràng. Đây không phải bệnh hiếm gặp, nhưng biến chứng thủng túi thừa gây viêm phúc mạc thực sự là một “thảm họa” nếu phát hiện muộn.

“Người dân, đặc biệt là người lớn tuổi hoặc có bệnh nền, không nên chủ quan trước các dấu hiệu bất thường của hệ tiêu hóa. Khi xuất hiện đau bụng – nhất là vùng bụng dưới bên trái – kèm sốt hoặc rối loạn tiêu hóa, cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí sớm. Việc tự ý dùng thuốc giảm đau hoặc trì hoãn nhập viện có thể che lấp triệu chứng, khiến tình trạng viêm âm thầm tiến triển đến hoại tử, vỡ tạng”, bác sĩ khuyến cáo.

Hồ Quang