Làn sóng phát triển AI có chủ quyền
Trong bối cảnh công nghệ hiện nay, AI có chủ quyền (Sovereign AI) trở thành chiến lược sinh tồn kỹ thuật số vô cùng quan trọng. Các quốc gia cần sở hữu khả năng tự tạo ra nền tảng trí tuệ nhân tạo bằng hạ tầng, dữ liệu, nhân lực lẫn mạng lưới phân phối của chính mình.
Ý tưởng trên đã xuất hiện ngay từ lúc AI bắt đầu phát triển. Vậy điều gì thúc đẩy AI có chủ quyền bùng nổ vào thời điểm?
Động lực đầu tiên chính là an ninh dữ liệu. Sau nhiều sự cố rò rỉ dữ liệu xuyên biên giới, giới chức nhiều nước nhận ra dữ liệu nội địa - đặc biệt dữ liệu nhạy cảm (y tế, tài chính, quốc phòng) - nhất định phải được lưu trữ và xử lý trên máy chủ đặt tại chỗ. Có như vậy quốc gia đó mới an toàn trên không gian mạng, ngăn chặn nguy cơ bị theo dõi từ nước ngoài.
Ngoài ra các quốc gia cũng không muốn bị “xâm lăng văn hóa số”. Loạt mô hình AI lớn như GPT-4 thường mang thiên kiến văn hóa phương Tây. Mô hình tự phát triển giúp bảo tồn văn hóa, ngôn ngữ và giá trị đạo đức riêng của từng quốc gia.
Bên cạnh đó, căng thẳng địa chính trị đem đến nguy cơ bị cô lập công nghệ. Tự chủ hạ tầng giúp giảm thiểu rủi ro rơi vào cảnh “ngắt kết nối” khi các công ty công nghệ hàng đầu thay đổi chính sách.
Một số dự án tiêu biểu
Trong thực tế, mô hình xây dựng AI có chủ quyền thường là hợp tác giữa nhà nước với doanh nghiệp. Chẳng hạn tại Nhật, công ty Fujitsu ngày 1.2 công bố kế hoạch bắt đầu sản xuất máy chủ AI nội địa từ tháng 3 năm nay. Dự kiến máy chủ được trang bị bộ xử lý FUJITSU-MONAKA độc quyền hiệu năng cao, hỗ trợ hoạt động quan trọng.
Pháp đặt mục tiêu trở thành trung tâm AI của châu Âu với dự án Mistral AI, phát triển mô hình ngôn ngữ lớn mã nguồn mở mang đậm bản sắc văn hóa và ngôn ngữ lục địa già. Chính phủ không ngần ngại đầu tư hàng trăm triệu euro đồng thời kêu gọi tập đoàn lớn như Renault, BNP Paribas dùng Mistral thay thế ChatGPT.
Nước láng giềng Anh thì chi hơn 225 triệu bảng thiết lập siêu máy tính Isambard-AI, cung cấp năng lực tính toán mạnh mẽ cho giới khoa học nội địa để phát triển ứng dụng AI trong y tế, năng lượng sạch và quốc phòng mà không phải thuê hạ tầng từ Google hay Microsoft.
Ở Trung Đông, Viện Đổi mới công nghệ thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) ra mắt mô hình Falcon mã nguồn mở được đào tạo hoàn toàn bằng tệp dữ liệu quốc gia. Ả Rập Saudi khởi động dự án SCAI, mua hàng nghìn chip NVIDIA H100 phục vụ tham vọng thiết lập siêu máy tính AI.
Tại châu Á, Krutrim hỗ trợ 20 phương ngữ được xem như nền tảng AI của Ấn Độ. Chính phủ đang đầu tư vào chương trình IndiaAI Mission với ngân sách hơn 1,2 tỷ USD để xây dựng một số trung tâm dữ liệu sử dụng chip tự thiết kế Shakti và chip NVIDIA.
Singapore đã khởi động dự án SEA-LION – mô hình ngôn ngữ lớn đầu tiên được thiết kế riêng cho Đông Nam Á, hiểu sâu sắc về ngữ cảnh, tiếng lóng và văn hóa của các quốc gia khu vực. Quốc đảo sư tử hợp tác với NVIDIA nâng cấp siêu máy tính quốc gia lên kiến trúc Blackwell nhằm hỗ trợ mô hình hoạt động.
Có thể thấy làn sóng phát triển AI có chủ quyền làm tăng nhu cầu thiết lập siêu máy tính quốc gia. Các nước chạy đua trang bị GPU thế hệ mới khiến nguồn cung chịu áp lực lớn. Xu hướng này cũng thúc đẩy đào tạo nhân lực tại chỗ để vận hành và làm chủ công nghệ thay vì chỉ thuê dịch vụ ngoài.
Trong thời gian tới, mô hình mang đặc thù địa phương sẽ trỗi dậy mạnh mẽ cạnh tranh với loạt nền tảng chủ yếu phát triển tại Mỹ. Có thể mỗi quốc gia đều xây dựng chiến lược AI có chủ quyền riêng của mình, với nhà nước đóng vai trò chủ chốt trong xây dựng trung tâm dữ liệu cùng hạ tầng điện toán nội địa.
Năng lực AI có chủ quyền sẽ là thước đo mới cho sức mạnh quốc gia, tương đương với sức mạnh quân sự hay tài nguyên thiên nhiên ở kỷ nguyên số.