Tăng trưởng chỉ bền vững khi TFP và công nghệ trở thành động lực chính

Việt Nam đã khép lại năm 2025 với kết quả tăng trưởng kinh tế ấn tượng, GDP đạt 8,02%, tạo nền tảng quan trọng để bước vào giai đoạn phát triển then chốt 5 năm tới.

Theo các mục tiêu đã được Chính phủ xác định, từ năm 2026, nền kinh tế hướng tới tăng trưởng ở mức hai chữ số, đồng thời vẫn phải bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và tính bền vững dài hạn.

Giới chuyên gia nhìn nhận mục tiêu này có cơ sở thực tiễn khi kinh tế Việt Nam đang phục hồi tích cực, có độ mở thương mại cao, thu hút dòng vốn FDI mạnh mẽ.

Đặc biệt, khu vực tư nhân cũng nổi lên là động lực quan trọng khi nhiều tập đoàn đầu tư lớn vào công nghệ và hạ tầng chiến lược. Tỷ trọng thuế thu nhập doanh nghiệp từ khu vực này tăng đáng kể trong 5 năm qua, cho thấy sức phục hồi và đóng góp ngày càng rõ nét; hạ tầng được cải thiện, tiêu dùng nội địa và du lịch phục hồi…

Theo Fiingroup, để thực hiện tham vọng GDP tăng trưởng từ 10%, đòi hỏi quy mô và chất lượng vốn vượt trội so với trước. Để đạt mục tiêu này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tiệm cận ~40% GDP, đặt ra yêu cầu cao hơn về cả quy mô và chất lượng vốn trong giai đoạn 2026 – 2030.

Tuy nhiên, khoảng trống vốn dài hạn cho tăng trưởng vẫn chưa có kênh thay thế rõ ràng. Mô hình tăng trưởng hiện vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng (tỷ lệ tín dụng/GDP đã ở mức cao ~146% cuối 2025), trong khi dư địa mở rộng tín dụng bị giới hạn bởi rủi ro hệ thống và yêu cầu ổn định vĩ mô.

Bên cạnh đó, đầu tư công giữ vai trò dẫn dắt nhưng khó mở rộng mạnh về quy mô, còn FDI chủ yếu nâng năng lực sản xuất hơn là bổ sung thanh khoản tài chính.

Trong bối cảnh đó, việc tái định vị hệ thống huy động vốn theo hướng lấy thị trường vốn – đặc biệt các kênh phi ngân hàng như TPDN – làm trụ cột là điều kiện then chốt để khai mở nguồn vốn dài hạn cho khu vực tư nhân. Việc phát triển đồng bộ các kênh vốn sẽ là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn tới.

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, TS Nguyễn Quốc Việt (Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026 được xác định là bước đi cụ thể để hiện thực hóa “kỷ nguyên vươn mình” của dân tộc.

Theo ông Việt, điều kiện tiên quyết để đạt tăng trưởng thực chất là nâng cao hiệu quả của nền kinh tế, đặc biệt là hiệu quả các dòng vốn đầu tư.

"Chỉ khi vốn được sử dụng hiệu quả, tạo giá trị gia tăng rõ rệt và thúc đẩy đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực, nền kinh tế mới có thể tăng trưởng về chất, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh", ông Việt nói.

Trong đó, đầu tư công giữ vai trò quan trọng khi trở thành “bệ đỡ” và động lực tăng trưởng hậu Covid-19. Vốn đầu tư công cần tập trung vào các công trình chiến lược, có khả năng kích hoạt nguồn lực xã hội.

Song song với đó, hiệu quả chính sách phải được nâng lên theo hướng thực chất. Bên cạnh mở rộng tài khóa, cần phát huy vai trò khu vực tư nhân thông qua PPP, cơ chế đặt hàng và chia sẻ rủi ro hợp lý để mỗi đồng vốn nhà nước tạo sức lan tỏa lớn hơn.

Một yêu cầu quan trọng khác theo ông Việt là phát triển thị trường vốn nhằm giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng – hiện ở mức trên 130% GDP, tiềm ẩn rủi ro. Cần thúc đẩy chứng khoán, trái phiếu và các quỹ đầu tư cho các lĩnh vực ưu tiên như kinh tế số, công nghệ cao, công nghiệp trọng điểm và chuyển dịch năng lượng.

Tuy nhiên, ông Việt lưu ý quá trình thực thi cần hài hòa hơn, tăng cường tương tác và lắng nghe ý kiến từ chuyên gia, doanh nghiệp, người dân; hạn chế rủi ro và tránh những điều chỉnh đột ngột, qua đó bảo đảm tăng trưởng nhanh nhưng vẫn bền vững, theo lộ trình an toàn.

Bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng ban Hệ thống tài khoản quốc gia (Cục Thống kê, Bộ Tài chính), nhấn mạnh rằng việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho tăng trưởng giữ vai trò then chốt.

Theo đó, đầu tư công cần tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt, tập trung vào các lĩnh vực hạ tầng then chốt. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi để khu vực đầu tư tư nhân phát triển, trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng. Việc thu hút đầu tư FDI cần được thực hiện theo hướng có chọn lọc, gắn với chuyển giao công nghệ, bảo vệ môi trường và tăng cường liên kết với khu vực kinh tế trong nước.

“Tăng trưởng kinh tế cần chuyển dần từ mô hình dựa nhiều vào vốn và lao động sang mô hình dựa trên nâng cao năng suất, hiệu quả phân bổ nguồn lực và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững”, bà Hạnh nói.

Tương tự, TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam nhấn mạnh rằng phát triển KHCN và làm chủ các công nghệ chiến lược sẽ tạo tiền đề giúp nền kinh tế làm mới những độc lực tăng trưởng cũ, đồng thời hình thành những động lực tăng trưởng mới thay thế mô hình dựa trên lao động giá rẻ.

Bên cạnh đó, phát triển vốn con người, đẩy mạnh ứng dụng KHCN làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ cơ bản, và các công nghệ mới như AI, bán dẫn, 5G/6G, internet vệ tinh hay năng lượng xanh mang lại những lợi ích then chốt như giúp nền kinh tế Việt Nam xây dựng nền kinh tế tự chủ, giảm bớt sự phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, giúp Việt Nam tự tin ứng phó với các biến động địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.

Lam Thanh