Đoàn viên trong gia đình: Về gần nhờ công nghệ

Từ bữa cơm nhà đến cộng đồng trực tuyến

Những ngày cận Tết, câu hỏi “khi nào con về” vẫn là câu hỏi quen thuộc của nhiều gia đình. Nhưng đi cùng với đó, một thói quen mới đã trở nên phổ biến: gọi video để “về trước một đoạn”. Chỉ cần vài phút, người đi làm xa có thể khoe cành mai vừa mua, cha mẹ ở quê khoe nồi thịt kho đang sôi, đứa nhỏ líu lo chúc Tết, ông bà nhắc chuyện lì xì. Khoảng cách địa lý không biến mất, nhưng cảm giác được nhìn thấy nhau, nghe nhịp sống của nhau trở nên gần hơn.

Với các gia đình có người thân ở nước ngoài, công nghệ càng làm rõ “đoàn viên” theo nghĩa mới. Trước đây, Tết đến thường kéo theo nỗi trống vắng vì lệch múi giờ, vì không kịp sắp xếp chuyến bay, vì chi phí quá cao. Giờ đây, nhiều nhà hẹn nhau “khung giờ giao thừa”, mở camera để cả nhà cùng xuất hiện trên màn hình, cùng nâng ly chúc Tết, cùng nghe một bài nhạc quen. Bữa cơm có thể vẫn thiếu người, nhưng tiếng cười có thể “đến đúng lúc” thay vì chờ đến khi gửi được vài dòng tin nhắn ngắt quãng.

Công nghệ cũng thay đổi cách người trẻ chuẩn bị Tết theo hướng gọn gàng, giảm áp lực. Không ít gia đình lập nhóm chat riêng để chia việc rõ ràng: người đặt vé xe, người lo quà biếu, người đặt giỏ quà, người lên danh sách món ăn, người nhắc lịch dọn dẹp. Có nhà dùng chung ghi chú trên điện thoại hoặc một bảng theo dõi đơn giản để kiểm soát chi tiêu, tránh mua trùng, tránh quên việc. Nghe có vẻ “quản trị”, nhưng lại giúp bữa đoàn viên đỡ căng thẳng, nhất là khi ai cũng bận và thời gian về quê ngắn.

Anh Thành Luân (sinh sống tại Tokyo – Nhật Bản) cho rằng, đoàn viên không phải lúc nào cũng “càng kết nối càng tốt”. Nhiều gia đình bắt đầu tự đặt ra những quy ước nhỏ để giữ chất Tết. Chẳng hạn, thống nhất “bữa cơm không điện thoại”, hoặc ít nhất là hạn chế lướt mạng trong lúc ăn. Một số người trẻ chủ động gọi trực tiếp cho vài người thân quan trọng thay vì gửi tin nhắn chúc Tết hàng loạt cho cả danh bạ. Những thay đổi nhỏ này giúp công nghệ làm đúng vai trò: hỗ trợ kết nối, chứ không chiếm lấy sự hiện diện.

Còn theo chị Mai Thuý (phường Hoàng Mai - Hà Nội): Đoàn viên trong gia đình còn là chuyện chăm sóc nhau trên không gian mạng. Dịp Tết, nhiều người lớn tuổi có thời gian rảnh, dễ bị kéo vào tin giật gân, lời mời “trúng thưởng”, “đầu tư siêu lợi nhuận”, hoặc các đường link lạ. “Không ít gia đình coi việc nhắc nhau kiểm tra thông tin, gọi xác nhận trước khi chuyển tiền, bật bảo mật tài khoản như một việc nhà mới. Đoàn viên lúc này không chỉ là sum họp, mà còn là bảo vệ nhau khỏi những rủi ro của đời sống số”, chị Thuý nói.

Lan tỏa sẻ chia và trách nhiệm

Tết xưa gắn với “tình làng nghĩa xóm”, còn Tết nay, tinh thần ấy có thêm một “địa chỉ” mới: các cộng đồng trực tuyến. Ở nhiều khu dân cư, nhóm chat cư dân vốn dùng để nhắc giờ đổ rác, gửi xe, an ninh trật tự… đến Tết lại rộn ràng theo cách khác. Người này hỏi ai dư lá dong, người kia rủ nhau gói bánh, có người chia sẻ chỗ mua hoa giá tốt, có người nhờ trông hộ nhà vài ngày. Những tương tác nhỏ tạo nên cảm giác “có nhau”, giúp Tết bớt cô đơn với những người sống xa quê hoặc ít người thân.

Các hoạt động thiện nguyện cũng dịch chuyển mạnh lên môi trường số. Thay vì chỉ trông chờ vào kênh truyền thống, nhiều nhóm cộng đồng tổ chức “Tết sẻ chia” qua mạng xã hội: kêu gọi hỗ trợ vé xe cho công nhân về quê, chuẩn bị suất quà cho người lao động khó khăn, quyên góp sách vở cho trẻ em vùng xa, hoặc gom đồ dùng còn tốt để trao lại cho người cần.

Điểm đáng chú ý là nhiều nhóm tự phát nhưng làm việc khá bài bản: công khai danh sách nhu yếu phẩm, cập nhật số lượng, chốt điểm tập kết, thông báo tuyến vận chuyển. Công nghệ giúp việc kêu gọi nhanh hơn, phối hợp dễ hơn và lan tỏa rộng hơn.

Nhưng càng lan nhanh, yêu cầu về trách nhiệm và minh bạch càng cao. Cộng đồng số mùa Tết cũng là nơi tin giả dễ bùng lên: từ cảnh báo “một loại thực phẩm gây ngộ độc hàng loạt” không rõ nguồn, đến thông tin thất thiệt về trợ cấp, cứu trợ, hay những clip cắt ghép gây hoang mang. Không ít người chia sẻ vì lo cho người khác, nhưng vô tình làm nhiễu thông tin. Vì vậy, một nét “văn minh số” ngày Tết đang được nhắc nhiều hơn: trước khi chia sẻ, hãy kiểm tra nguồn; trước khi chuyển tiền ủng hộ, hãy xem thông tin tổ chức rõ ràng; nếu không chắc, hãy dừng lại.

Một biến chuyển khác là ký ức Tết được lưu giữ nhiều hơn nhờ ảnh và video. Các gia đình ghi lại khoảnh khắc gói bánh, dọn nhà, đi chợ Tết, chúc thọ ông bà… và chia sẻ với người thân ở xa. Những tư liệu ấy, theo thời gian, trở thành một “kho ký ức” quý. Tuy nhiên, mặt trái là không ít người mải dựng hình ảnh, quay đủ góc, đăng đủ bài, mà bỏ lỡ khoảnh khắc thật. Đoàn viên không nằm ở việc Tết trông “đẹp” trên mạng, mà ở cảm giác được thuộc về một nơi, một nhóm người, và có thời gian dành cho nhau.

Xuân đoàn viên, vì vậy, đang đi từ mái nhà ra không gian số theo hai chiều song song. Một chiều là công nghệ giúp người xa nhà được “về gần”, giúp gia đình chia sẻ việc, giảm áp lực, giữ liên lạc thường xuyên hơn. Chiều còn lại là cộng đồng số mở rộng vòng tay sẻ chia, nhưng đồng thời đòi hỏi mỗi người tỉnh táo, có trách nhiệm với thông tin và hành vi của mình.

Tết cuối cùng vẫn là dịp để trở về, không chỉ về địa lý mà còn về tinh thần. Khi công nghệ được dùng đúng cách, “đoàn viên” không bị loãng đi, mà có thêm nhịp cầu mới: để người ở xa vẫn kịp nhìn thấy nụ cười, người ở gần vẫn kịp nắm tay, và cộng đồng vẫn kịp nâng đỡ nhau, để không ai bị bỏ lại phía sau trong mùa Xuân.

Nguyễn Tuyết