Giáo sư Nguyễn Thục Quyên: Hành trình kết nối ánh sáng khoa học với quê hương

Giáo sư Nguyễn Thục Quyên hiện là một trong những nhà khoa học hàng đầu thế giới trong lĩnh vực vật liệu hữu cơ bán dẫn và năng lượng tái tạo. Bà đang giữ cương vị Giám đốc Trung tâm Polymers - Organic Solids tại Đại học California, Santa Barbara (UCSB), đồng thời là Giáo sư khoa Hóa học và kỹ thuật sinh hóa tại ngôi trường danh tiếng này. Những công trình nghiên cứu của bà về pin mặt trời thế hệ mới, thiết bị điện tử linh hoạt và ứng dụng vật liệu hữu cơ trong công nghệ năng lượng sạch đã được quốc tế ghi nhận rộng rãi.

Đối với cộng đồng khoa học Việt Nam và người Việt trên khắp thế giới, Nguyễn Thục Quyên không chỉ là niềm tự hào, mà còn là biểu tượng cho khát vọng vượt lên bằng tri thức, là hình mẫu truyền cảm hứng mạnh mẽ về một hành trình bền bỉ, lặng lẽ nhưng không kém phần rực rỡ trong thế giới khoa học đỉnh cao.

Từ cuộc sống nghèo đến đỉnh cao khoa học quốc tế

Sinh ra tại Buôn Ma Thuột trong một gia đình gốc Huế, Nguyễn Thục Quyên từng trải qua tuổi thơ nhiều thiếu thốn. Bà rời Việt Nam sang Mỹ định cư cùng gia đình năm 21 tuổi. Những năm đầu sinh sống và học tập tại Mỹ, bà từng làm thêm trong thư viện và phòng thí nghiệm để trang trải cuộc sống và duy trì con đường học vấn. Chính từ những trải nghiệm ấy, bà hun đúc nên nghị lực và khát khao chinh phục đỉnh cao khoa học, bắt đầu từ những bước đi khiêm nhường nhất.

Tôi lớn lên trong một ngôi làng nhỏ ở Việt Nam khi đó chưa có điện. Ước mơ hồi nhỏ của tôi là làm cách nào để giữ lại một chút ánh nắng ban ngày để chiếu sáng khi học bài vào buổi tối...

Dù từng là học sinh giỏi tại Việt Nam, nhưng khi sang Mỹ, bà phải bắt đầu lại gần như từ đầu. Những rào cản về ngôn ngữ và văn hóa buộc bà phải theo học các lớp tiếng Anh dành cho người nhập cư tại Santa Monica College. Chính trong môi trường giáo dục cộng đồng này, bà từng bước vượt qua mặc cảm, nỗ lực thích nghi và xác định lại đam mê học thuật của mình. Khi đã đủ khả năng ngôn ngữ và kiến thức nền tảng, bà chuyển tiếp lên Đại học California, Los Angeles (UCLA), nơi đánh dấu bước ngoặt trong hành trình khoa học của bà.

Tại Đại học California, Los Angeles (UCLA), bà lần lượt hoàn tất chương trình cử nhân năm 1997, thạc sĩ năm 1998 và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ ngành hóa học vào năm 2001 dưới sự hướng dẫn của Giáo sư Benjamin Schwartz, với chuyên ngành nghiên cứu về polymer dẫn điện. Sau đó, bà tiếp tục theo đuổi giai đoạn hậu tiến sĩ tại Đại học Columbia và Trung tâm Nghiên cứu IBM T. J. Watson, nơi bà có cơ hội cộng tác cùng những nhà khoa học đầu ngành trong lĩnh vực điện tử phân tử. Năm 2004, bà được mời về giảng dạy tại Đại học California, Santa Barbara (UCSB) với vị trí trợ lý giáo sư, đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp khoa học khi bắt đầu xây dựng nhóm nghiên cứu riêng và mở rộng các hướng đi mới về vật liệu bán dẫn hữu cơ, pin mặt trời thế hệ mới và thiết bị điện tử linh hoạt.

“

Tôi luôn mơ rằng nếu có thể giữ lại ánh sáng mặt trời và cho vào một chiếc lọ, tôi sẽ dùng ánh sáng ấy vào ban đêm để học, đọc sách và làm được điều gì đó.

Giáo sư Nguyễn Thục Quyên

Từ bước khởi đầu ấy, Nguyễn Thục Quyên không ngừng khẳng định vị thế của một nhà khoa học dẫn đầu trong lĩnh vực vật liệu hữu cơ bán dẫn và năng lượng tái tạo. Với vai trò Phó giám đốc Trung tâm Polymers - Organic Solids tại UCSB, bà đã dẫn dắt nhiều công trình có sức lan tỏa quốc tế, đóng góp đáng kể vào tiến trình phát triển công nghệ năng lượng sạch. Hành trình học vấn của bà từ những lớp tiếng Anh dành cho người nhập cư đến bục giảng đại học danh giá là minh chứng rõ ràng nhất cho một khát vọng vượt lên bằng tri thức và một niềm tin vững bền vào sức mạnh của khoa học trong việc cải thiện đời sống con người.

Khẳng định vị thế trong lĩnh vực năng lượng tái tạo

Tại Đại học California, Santa Barbara (UCSB), nơi bà bắt đầu sự nghiệp giảng dạy từ năm 2004, Giáo sư Nguyễn Thục Quyên từng bước khẳng định vị thế hàng đầu trong lĩnh vực vật liệu bán dẫn hữu cơ và khoa học năng lượng tái tạo. Trung tâm Polymers - Organic Solids là nơi quy tụ những nghiên cứu tiên phong về pin mặt trời thế hệ mới và các thiết bị điện tử hữu cơ linh hoạt. Khác với công nghệ truyền thống dựa trên silicon, hướng nghiên cứu của bà tập trung vào việc phát triển những vật liệu hữu cơ có khả năng dẫn điện, vừa nhẹ, dẻo, dễ tái chế, vừa mở ra triển vọng sản xuất những tấm pin mặt trời có thể uốn cong, gắn lên cửa sổ, quần áo hay thiết bị di động, góp phần hiện thực hóa một tương lai phổ cập năng lượng sạch.

Thành tựu khoa học của bà không chỉ dừng lại trong phòng thí nghiệm. Bằng cách kết hợp nghiên cứu cơ bản với định hướng ứng dụng, bà cùng cộng sự đã liên tục cải tiến các tế bào quang điện hữu cơ (OPV) để tăng hiệu suất, độ bền và khả năng chịu nhiệt, những yếu tố then chốt để tiến tới thương mại hóa công nghệ pin mặt trời linh hoạt. Một trong những công bố gần đây nhất của nhóm nghiên cứu do bà dẫn dắt đạt hiệu suất ổn định đến 93,4% sau thời gian thử nghiệm ở điều kiện nhiệt độ cao, đánh dấu bước tiến quan trọng của OPV trong cuộc đua năng lượng tái tạo.

Năm 2023, những đóng góp vượt trội ấy đã được thế giới ghi nhận bằng loạt giải thưởng danh giá. Bà được trao Huy chương Wilhelm Exner tại Áo, vinh danh các nhà khoa học có công trình ứng dụng nổi bật trong kinh tế và đời sống. Cũng trong năm đó, bà nhận Giải thưởng de Gennes của Hội Hóa học Hoàng gia Anh, ghi nhận vai trò định hình ngành hóa học vật liệu và công nghệ điện tử hữu cơ. Đặc biệt, việc được bầu vào Viện Hàn lâm kỹ thuật quốc gia Mỹ (NAE) cùng năm không chỉ là một mốc son cho sự nghiệp nghiên cứu, mà còn cho thấy ảnh hưởng của bà trong việc thúc đẩy giáo dục và sự đa dạng trong cộng đồng khoa học. Thông cáo của NAE nêu rõ: “Giáo sư Nguyễn Thục Quyên được bầu vì những cống hiến trong giảng dạy và nghiên cứu các vật liệu bán dẫn hữu cơ cho thiết bị tiết kiệm năng lượng như nhà kính và tòa nhà xanh”.

Cho đến nay, bà đã công bố hơn 315 công trình khoa học, là tác giả của nhiều chương sách chuyên ngành, với hơn 40.000 lượt trích dẫn và chỉ số H-index đạt 103, những con số không chỉ phản ánh chiều sâu học thuật mà còn cho thấy sức lan tỏa rộng lớn trong cộng đồng khoa học quốc tế.

Với bà, khoa học không dừng lại ở công bố học thuật, mà phải là hành trình lan tỏa tri thức, tạo tác động thực chất đến đời sống và truyền cảm hứng cho thế hệ kế tiếp. Chính triết lý ấy là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ sự nghiệp của Nguyễn Thục Quyên, một nhà khoa học Việt Nam đã vươn lên từ ngôi làng nhỏ nghèo ở Buôn Ma Thuột để bước vào hàng ngũ những trí tuệ dẫn dắt tương lai năng lượng của thế giới.

Trở về để thúc đẩy khoa học Việt Nam hội nhập

Không chỉ là một nhà khoa học xuất sắc được quốc tế vinh danh, Nguyễn Thục Quyên còn chọn cách lặng lẽ quay về để góp phần thúc đẩy hệ sinh thái khoa học Việt Nam phát triển theo hướng hội nhập và chuẩn mực quốc tế.

Từ năm 2021, bà bắt đầu trở lại Việt Nam với tư cách một nhà khoa học để tham gia các sự kiện học thuật và hoạt động cộng đồng. Năm 2022, bà chính thức đảm nhiệm vai trò đồng Chủ tịch Ủy ban Tiền Sàng lọc (Pre-Screening Committee) của Giải thưởng VinFuture, một giải thưởng khoa học toàn cầu do Việt Nam sáng lập nhằm tôn vinh các công trình có tiềm năng tạo ra tác động tích cực đến cuộc sống của hàng triệu người trên thế giới. Đây là một vị trí then chốt trong quy trình xét chọn, nơi bà cùng các nhà khoa học đầu ngành quốc tế đánh giá hàng nghìn hồ sơ gửi về hằng năm để chọn ra những đề cử xuất sắc nhất vào vòng trong.

Với chuyên môn sâu rộng và kinh nghiệm nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực vật liệu bán dẫn hữu cơ, Giáo sư Nguyễn Thục Quyên đã đóng góp tích cực trong việc bảo đảm tính học thuật, sự công tâm và chất lượng khoa học cho giải thưởng ngay từ những mùa đầu tiên. Sự hiện diện của bà không chỉ nâng cao uy tín chuyên môn cho VinFuture mà còn thể hiện cam kết nghiêm túc của Việt Nam trong việc hội nhập vào cộng đồng khoa học toàn cầu.

Dưới sự đồng dẫn dắt của bà, VinFuture từng bước khẳng định vị thế là một trong những giải thưởng khoa học có tầm nhìn nhân văn sâu sắc và sức ảnh hưởng lan tỏa trong kỷ nguyên chuyển đổi của khoa học công nghệ.

Không dừng lại ở vai trò chuyên môn, bà còn góp phần kết nối các nhà khoa học quốc tế với cộng đồng học thuật trong nước thông qua chuỗi hoạt động bên lề như Tuần lễ Khoa học VinFuture, các buổi tọa đàm, thuyết trình và giao lưu với sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ tại các trường đại học lớn ở Việt Nam. Những buổi gặp gỡ do bà tham gia hoặc dẫn dắt không chỉ truyền cảm hứng về hành trình nghiên cứu khoa học, mà còn mang đến những kiến thức thực tiễn về cách viết đề án nghiên cứu, công bố quốc tế, xây dựng mạng lưới học thuật đa ngành và phát triển năng lực tư duy toàn cầu. Từ đó, nhiều sinh viên và nhà nghiên cứu trẻ Việt Nam đã có cơ hội tiếp cận trực tiếp với những phương pháp nghiên cứu hiện đại và xu hướng khoa học đương đại.

Với Giáo sư Nguyễn Thục Quyên, hành trình trở về không được xác lập bằng những tuyên bố mà thể hiện rõ ràng qua chuỗi hoạt động khoa học bền bỉ và nhất quán. Đó là sự hiện diện thường trực trong các cuộc đối thoại chuyên môn, là cam kết thúc đẩy tư duy học thuật khai phóng, là nỗ lực gắn kết cộng đồng tri thức quốc tế với Việt Nam.

Trên cương vị đồng Chủ tịch Ủy ban Tiền Sàng lọc của VinFuture, bà không chỉ bảo vệ những giá trị cốt lõi của khoa học mà còn đóng vai trò cầu nối đưa tri thức toàn cầu đến gần hơn với đời sống học thuật trong nước. Chính tinh thần trách nhiệm và chuẩn mực đó đã góp phần nâng tầm VinFuture, đưa giải thưởng này thành biểu tượng của khát vọng tri thức, của tinh thần nhân văn và lý tưởng khai phóng trong thời đại mới.

Triết lý nghiên cứu và tầm nhìn tương lai xanh

Không phải ngẫu nhiên mà Giáo Nguyễn Thục Quyên chọn vật liệu hữu cơ và năng lượng tái tạo làm định hướng xuyên suốt trong sự nghiệp nghiên cứu hơn hai thập niên. Đây là sự lựa chọn của một nhà khoa học am hiểu xu thế công nghệ và đồng thời sở hữu một tầm nhìn rộng mở vượt khỏi ranh giới phòng thí nghiệm.

Trong bối cảnh toàn cầu đối diện với những thách thức về năng lượng và biến đổi khí hậu, các công trình của bà về thiết bị điện tử linh hoạt, pin mặt trời thế hệ mới từ vật liệu thân thiện môi trường không chỉ mang giá trị học thuật mà còn đặt nền móng cho một nền công nghiệp bền vững, hướng đến tương lai xanh.

Phía sau những công bố khoa học mang tên Nguyễn Thục Quyên là một phương pháp tiếp cận giàu trực giác nhưng nghiêm cẩn, chú trọng tính liên ngành trong khoa học hiện đại. Theo bà, hóa học, vật lý, kỹ thuật, sinh học và trí tuệ nhân tạo không thể tách rời mà cần được kết nối như những nhánh mạch chính trên bản đồ tri thức nhân loại.

Việc tổ chức nhóm nghiên cứu tại Đại học California, Santa Barbara và đồng hành cùng các thế hệ học trò từ nhiều quốc gia cho thấy cam kết đào tạo toàn diện của bà, không chỉ về kỹ năng chuyên môn mà còn về tinh thần khai phá tri thức, điều cốt yếu cho người trẻ trong môi trường học thuật cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Biểu tượng trí tuệ Việt Nam thời hội nhập

Nguyễn Thục Quyên không đơn thuần là một nữ giáo sư gốc Việt thành công tại Mỹ mà còn là hình ảnh tiêu biểu của một nhà khoa học kiên trì gieo mầm tri thức ở bất cứ nơi nào có niềm tin và khát vọng học hỏi. Dù đã đạt đến nhiều đỉnh cao học thuật, bà vẫn giữ phong thái điềm đạm và sự nhất quán trong quan điểm khoa học cũng như nhân sinh.

Chính lối sống và cách làm việc đó góp phần định hình nên một nhân cách khoa học mẫu mực, kiên định nhưng không cực đoan, sâu sắc nhưng luôn tỉnh táo trước xu thế.

“

Tôi hy vọng trong tương lai có thể giúp đỡ các nhà khoa học nữ ở Việt Nam, đặc biệt là đưa ra những lời khuyên để dẫn dắt và giúp họ thành đạt hơn.

Giáo sư Nguyễn Thục Quyên

Nhìn lại hành trình của Giáo sư Nguyễn Thục Quyên, có thể nhận thấy không chỉ là chân dung một nhà khoa học xuất sắc mà còn là một người dẫn đường thầm lặng, một biểu tượng sống động cho trí tuệ Việt Nam trong thời đại toàn cầu hóa tri thức.

Bà không chỉ khẳng định tài năng cá nhân bằng thành tựu nghiên cứu, mà còn khơi dậy niềm tin vào năng lực người Việt thông qua chính trải nghiệm đời mình, từ cô gái nhập cư học tiếng Anh buổi tối đến nhà khoa học tiên phong trong lĩnh vực vật liệu hữu cơ và năng lượng tái tạo.

Câu chuyện cuộc đời bà là minh chứng thuyết phục rằng người Việt hoàn toàn có khả năng tham gia và dẫn dắt các lĩnh vực học thuật phức tạp bậc nhất, với điều kiện được trao cơ hội, được đầu tư đúng mức và được dẫn dắt bằng niềm tin. Ở Nguyễn Thục Quyên, người ta thấy sự hòa quyện giữa một trí tuệ sắc sảo và một khát vọng bền bỉ cống hiến cho cộng đồng.

Chính từ đó, bà trở thành nguồn cảm hứng bền vững, lan tỏa đến các thế hệ sau niềm tin rằng khoa học không chỉ là đặc quyền của các quốc gia phát triển. Khoa học cũng có thể được phát triển bằng một ngôn ngữ dịu dàng, mang hình ảnh Á Đông, và một trái tim luôn hướng về nơi mình được sinh ra.

Và khi có đủ khát vọng, đủ kiên trì, được truyền cảm hứng từ những người đi trước như Nguyễn Thục Quyên, tương lai của khoa học Việt Nam sẽ không chỉ mang hình dáng của hy vọng, mà còn là hình ảnh của chính chúng ta, mạnh mẽ và phát triển hơn từng ngày.

Tiến sĩ Nguyễn Quân: ‘Nhà khoa học đi mua rơm rạ của nông dân thì lấy đâu ra hóa đơn chứng từ?’

‘Cha đẻ’ internet tại Việt Nam Mai Liêm Trực Kỳ 2: Việt Nam sẽ có sản phẩm AI mang thương hiệu toàn cầu

Tiểu Vũ