Daegu - dòng chảy nghệ thuật và ký ức
Có những chuyến đi không chỉ để nhìn ngắm phong cảnh hay ghi nhận sự khác biệt của một vùng đất, mà để lắng nghe - lắng nghe nhịp đập văn hóa, hơi thở lịch sử và những rung động tinh tế ẩn sâu trong đời sống nghệ thuật của một thành phố.
Với đoàn văn nghệ sĩ thành phố Đà Nẵng, hành trình đến Daegu trong những ngày thu năm 2025 không đơn thuần là một chuyến công tác hay giao lưu văn hóa, mà là một cuộc “đối thoại thầm lặng” giữa hai không gian văn hóa Á Đông - nơi nghệ thuật trở thành ngôn ngữ chung vượt qua rào cản địa lý và ngôn từ. Daegu - thành phố lớn thứ 4 của xứ sở Kim Chi, từng là cái nôi của nhiều phong trào nghệ thuật đương đại của Hàn Quốc - dường như sinh ra để dành cho những người làm nghề sáng tạo, những ai luôn đi tìm mối liên hệ giữa truyền thống và hiện đại, giữa ký ức và đổi thay.
Daegu đón chúng tôi bằng một vẻ trầm tĩnh rất riêng. Không ồn ào như Seoul, không quá lãng mạn như Busan, Daegu hiện ra như một thành phố của chiều sâu -nơi lịch sử, nghệ thuật và đời sống hiện đại cùng song hành. Trong sắc thu bảng lảng, Daegu giống như một trang sách đã ngả màu thời gian, mỗi điểm đến là một dòng chữ gợi mở, mỗi con người là một câu chuyện cần được lắng nghe.
Từ “sơn trung” Palgongsan - nơi ẩm thực mở lối cho ký ức
Sau hành trình bay 5 tiếng từ Đà Nẵng, chúng tôi được đưa đến Nhà hàng ẩm thực truyền thống Sanjung nép mình dưới chân núi Palgongsan. Con đường uốn lượn qua những hàng cây bắt đầu chuyển màu, bầu trời cao và trong, đồi núi điệp trùng, cảm giác như ở Đà Lạt hay khu vực Hòa Ninh (Đà Nẵng).
Điểm đến là một không gian đầy nắng, tĩnh lặng và mộc mạc, khiến người ta có cảm giác như đang trở về một căn bếp xưa. Cái tên “Sanjung”, nghĩa là “giữa núi” - không chỉ là một chỉ dẫn địa lý, mà gợi mở một triết lý sống: sống chậm, sống sâu và sống hòa cùng thiên nhiên. Ở đó, những món ăn truyền thống Hàn Quốc không chỉ để thưởng thức bằng vị giác, mà còn bằng ký ức và sự trân trọng.
Ở ngay trung tâm quán là tấm biển kể lại câu chuyện về nguồn gốc tên quán - được đặt một cách tình cờ bởi một viên công chức địa phương. Khi đến văn phòng xã để đăng ký kinh doanh, ông phải điền giấy tờ nhưng vốn dĩ quán không có tên nên ông không biết phải ghi như thế nào. Thế rồi, một vị công chức đột nhiên đề nghị: "Quán ở trên núi thì hãy đặt là Sanjung (Sơn Trung - nghĩa là “giữa núi”). Một cái tên đơn giản, không cần mỹ từ, không cần dụng công, nhưng sống bền bỉ qua năm tháng, giống như chính văn hóa truyền thống nơi đây.
Không gian của Sanjung không cầu kỳ, không phô trương. Những bộ bàn ghế gỗ, ánh đèn ấm, mùi thức ăn lan nhẹ trong không khí tạo nên cảm giác thân thuộc như bữa cơm nhà. Trong làn khói bốc lên từ những món ăn truyền thống, chúng tôi chợt nhận ra: ẩm thực cũng là một hình thức lưu giữ ký ức. Mỗi món ăn là kết tinh của khí hậu, địa hình, tập quán và lịch sử. Và khi những người nghệ sĩ thưởng thức bữa ăn ấy, đó không chỉ là sự tiếp nhận bằng vị giác, mà là một sự giao cảm văn hóa, nơi con người dễ mở lòng nhất.
Đến những dòng chảy nghệ thuật Daegu
Hành trình khám phá Daegu của chúng tôi bắt đầu từ không gian sáng tác và trưng bày của nghệ nhân Lee Hong-jae - Chủ tịch Hiệp hội Nghệ thuật Thư pháp Hàn Quốc, Phó chủ tịch Hiệp hội Mỹ thuật Hàn Quốc.
Ngôi nhà 3 tầng cũng nằm trên núi Palgongsan, cách không xa Nhà hàng Sanjung. Lee Hong-jae là người tiên phong và bậc thầy thư pháp trình diễn (Đả mực). Đây là một hình thức trình diễn thư pháp độc đáo, kết hợp giữa thư pháp truyền thống với những động tác mạnh mẽ, phóng khoáng, giống như một điệu múa. Ông từng trình diễn khai mạc World Cup 2002 tại Sân vận động Daegu, khai mạc Universiade Daegu 2003, trình diễn thư pháp tại Lễ hội Donghak Pungosan và nhiều sự kiện văn hóa lớn của Hàn Quốc.
Chúng tôi lặng nhìn những cú vung bút mạnh mẽ, phóng khoáng của ông như một điệu múa, nơi thân - tâm - trí hòa làm một. Trước những tác phẩm của ông, người xem không chỉ nhìn thấy chữ, mà còn cảm nhận được năng lượng, nhịp thở và triết lý sống của một con người dành trọn đời cho mực đen và giấy trắng. Ở đó, chữ không chỉ để đọc, mà để nghe - nghe nhịp thở, nghe tiếng chuyển động của cơ thể, nghe sự va chạm giữa mực và giấy như một cuộc đối thoại không lời.
Ông chia sẻ về quan điểm của mình rằng thư pháp không chỉ là viết chữ mà là cách để thể hiện tinh thần, năng lượng và triết lý sống. Ông bày tỏ mong muốn đưa nghệ thuật thư pháp và văn hóa truyền thống Hàn Quốc đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trung tâm văn hóa của ông là nơi để trưng bày, giảng dạy và quảng bá nghệ thuật này.
Triết lý nghệ thuật của nghệ nhân Lee Hong-jae nhận được sự đồng cảm của các văn nghệ sĩ Việt Nam về vai trò của nghệ thuật truyền thống trong đời sống đương đại, về cách gìn giữ căn cốt văn hóa giữa dòng chảy hiện đại hóa.
Nếu nghệ thuật của Lee Hong-jae đại diện cho chiều sâu truyền thống, thì Bảo tàng Mỹ thuật Daegu lại mở ra một không gian đối thoại mạnh mẽ với nghệ thuật đương đại. Đây là một trung tâm văn hóa nghệ thuật quan trọng tại thành phố Daegu. Kể từ khi mở cửa vào ngày 26.5.2011, bảo tàng đã trở thành điểm đến không thể bỏ qua cho những người yêu nghệ thuật, giới thiệu cả nghệ thuật đương đại và hiện đại của các nghệ sĩ trong nước và quốc tế. Giữa một không gian thiên nhiên yên tĩnh trên triền núi, bảo tàng gây ấn tượng với chúng tôi bởi kiến trúc hiện đại nhưng không lạnh lẽo, đủ rộng để tác phẩm “thở”, và đủ tĩnh để người xem đối diện với chính mình.
Triển lãm “Lee Kang So: Flowing Water, Ongoing Experiment” là một điểm nhấn đặc biệt ở đây, là minh chứng sống động cho tinh thần thử nghiệm không ngừng của nghệ thuật Hàn Quốc. Hành trình nghệ thuật hơn nửa thế kỷ của Lee Kang So được tái hiện như một dòng sông – lúc êm đềm, lúc dữ dội, nhưng không ngừng chảy. Dòng sông Nakdong, lau sậy, gió và nước – tất cả trở thành chất liệu để nghệ sĩ suy ngẫm về thời gian, về sự trống rỗng đầy ý nghĩa trong triết học phương Đông. Đứng trước những tác phẩm ấy, người nghệ sĩ Đà Nẵng như thấy đâu đó hình ảnh sông Hàn quê nhà, cũng lặng lẽ chảy, cũng mang trong mình bao lớp ký ức.
Cùng một khu vực nếu Bảo tàng Mỹ thuật Daegu là những trải nghiệm về phong cách sáng tạo hiện đại, trừu tượng thì Bảo tàng Nghệ thuật Kansong Daegu đưa chúng tôi trở về với tinh thần Nho học và khí tiết của các học giả triều Joseon. Đây là bảo tàng tư nhân đầu tiên của Hàn Quốc, được thành lập vào năm 1938 bởi Jeon Hyeong-pil (bút hiệu Kansong). Ông là một nhà sưu tập đã cống hiến tài sản của mình để bảo vệ các tác phẩm nghệ thuật và di sản văn hóa của Hàn Quốc khỏi bị đưa ra nước ngoài trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng.
Bảo tàng nổi tiếng với bộ sưu tập được xem là quốc bảo và các di sản văn hóa vật thể khác của Hàn Quốc, đặc biệt là các tác phẩm từ triều đại Joseon. Các bộ sưu tập đáng chú ý bao gồm các bản thảo gốc của Hunminjeongeum Haerye, các bức tranh của các họa sĩ bậc thầy như Shin Yunbok và Jeong Seon, cũng như các tác phẩm gốm sứ men ngọc bích Goryeo và sứ trắng Joseon. Ban đầu, bảo tàng chỉ có một địa điểm ở Seoul và chỉ mở cửa cho công chúng hai lần một năm. Tuy nhiên, để tạo điều kiện cho nhiều người hơn được chiêm ngưỡng bộ sưu tập quý giá này, Bảo tàng nghệ thuật Kansong Daegu đã được khai trương tại thành phố Daegu vào năm 2022. Đây là không gian triển lãm cố định đầu tiên của bảo tàng bên ngoài Seoul, nơi tổ chức các cuộc triển lãm đặc biệt luân phiên, giới thiệu các phần khác nhau của bộ sưu tập Kansong cho công chúng.
Những bức tranh mực về mai, lan, trúc, cúc – tưởng chừng quen thuộc – lại mang sức nặng của lịch sử và đạo đức. Đó không chỉ là tranh, mà là tuyên ngôn sống của những con người từng đối diện với chiến tranh, biến động và lựa chọn giữ vững phẩm giá. Kansong Daegu vì thế không chỉ là một bảo tàng, mà là một không gian suy tưởng, nơi nghệ thuật trở thành chiếc cầu nối giữa cái đẹp và cái thiện.
Lắng lại trong âm thanh đồ đồng Bangjja Yugi
Một điểm đến khác mang đậm màu sắc di sản chúng tôi đã được đến trong những ngày lưu lại Daegu là Bảo tàng Đồ đồng Bangjja Yugi. Bảo tàng được thành lập dựa trên sự quyên góp toàn bộ các tác phẩm và công cụ trong suốt cuộc đời của nghệ nhân Lee Bong-ju - người được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia của Hàn Quốc - một bậc thầy về chế tác đồ đồng Bangjja.
Kỹ thuật chế tác Bangjja – với tỷ lệ hợp kim đồng và thiếc được giữ gìn nghiêm ngặt – không chỉ đòi hỏi kỹ năng, mà còn là sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều con người. Mỗi sản phẩm ra đời là kết quả của mồ hôi, sức lực và sự kiên nhẫn.
Khi đoàn được trải nghiệm âm thanh của những nhạc cụ làm từ Bangjja, nhiều người đã lặng đi. Âm thanh trong trẻo, ngân dài, không vội vã lan ra ngoài mà cộng hưởng sâu bên trong, như một lời nhắc nhở về giá trị của sự lắng nghe. Trong thời đại ồn ào và gấp gáp, có lẽ chính những âm thanh như thế này giúp con người tìm lại nhịp điệu nguyên sơ của tâm hồn. Và ai đó thầm ước, một làng đúc đồng như Điện Phương của Đà Nẵng cũng có một bảo tàng, một điểm đến giúp du khách có thể có những thông tin về làng nghề, trải nghiệm quá trình đúc đồng và những âm thanh ngân vang của những chiếc cồng, chiếc chiêng ít nơi nào có.
Daegu – Đà Nẵng: hai thành phố, một mạch ngầm văn hóa
Một hành trình không dài ở Daegu, chúng tôi - đại diện cho các hội chuyên ngành: Nhà văn, Mỹ thuật, Nghệ sĩ nhiếp ảnh, Điện ảnh, Âm nhạc của Liên hiệp Văn học Nghệ thuật TP Đà Nẵng - được trải nghiệm không chỉ những giá trị văn hóa truyền thống, những tư duy sáng tạo hiện đại, nhịp sống trẻ trung, đầy năng lượng như ở khu phố đi bộ Dongseongno, mà hơn tất cả là sự đón tiếp trọng thị, đầy tình cảm từ lãnh đạo đến các nghệ sĩ của Hiệp hội văn học nghệ thuật Daegu và các hội chuyên ngành.
Giao lưu văn hóa nghệ thuật của hai thành phố nhiều năm qua là kết quả của một quá trình hợp tác chặt chẽ trên nhiều lĩnh vực của Đà Nẵng và Daegu. Với Daegu, hình ảnh Đà Nẵng đã không còn xa lạ, nhiều người dân ở đây đã từng đến du lịch ở thành phố bên bờ sông Hàn. Và trong 50 bức ảnh của các nghệ sĩ nhiếp ảnh Đà Nẵng được trưng bày tại Liên hoan Nghệ thuật Daegu 2025, nhiều người nhận ra nơi mình từng đến và mong muốn được đến. Liên hoan Nghệ thuật Daegu là một hoạt động thường niên - nơi ghi nhận và trao tặng giải thưởng cho những sáng tạo của các văn nghệ sĩ địa phương, điểm hội tụ văn hóa đặc sắc của thành phố bên sông Nakdong - luôn có sự hiện diện của những đại diện văn nghệ sĩ Đà Nẵng.
Khép lại hành trình, điều đọng lại không chỉ là những điểm đến, mà là cảm giác thân quen khó gọi tên. Daegu, ở một cách nào đó, có nhiều điểm tương đồng với Đà Nẵng: không quá phô trương, nhưng giàu nội lực; không ồn ào, nhưng bền bỉ đi lên bằng văn hóa và con người. Cả hai đều là những thành phố đang tìm cách khẳng định bản sắc trong dòng chảy toàn cầu hóa.
Chuyến đi này vì thế không chỉ là một chuyến thăm, mà là một cuộc gặp gỡ giữa hai tâm thế sáng tạo. Từ Daegu, những người nghệ sĩ Đà Nẵng mang về không chỉ tư liệu hay kỷ niệm, mà còn là những câu hỏi, những suy ngẫm về con đường nghệ thuật phía trước. Và có lẽ, chính những câu hỏi ấy mới là món quà quý giá nhất của một chuyến đi.
Và khi mùa thu Daegu khẽ khép lại sau lưng, chúng tôi mang theo không chỉ những bức ảnh hay kỷ niệm, mà còn là một niềm tin lặng lẽ: rằng nghệ thuật, dù ở đâu, vẫn luôn là tiếng nói chung của tâm hồn con người.