LHQ kêu gọi đưa trí tuệ nhân tạo vào tầm kiểm soát

Phát biểu tại ngày bế mạc Hội nghị Thượng đỉnh Tác động AI Ấn Độ 2026 diễn ra vào ngày 20.2 tại New Delhi, ông kêu gọi nhân loại cần bớt đi những lời thổi phồng thái quá và những nỗi sợ hãi vô hình để tập trung vào các giải pháp thực tiễn.

Đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực quản trị công nghệ toàn cầu, ông Guterres chính thức thông báo Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã phê chuẩn danh sách 40 thành viên của Ủy ban Khoa học Quốc tế Độc lập về Trí tuệ Nhân tạo. Nỗ lực này không nhằm kìm hãm sự đổi mới mà hướng tới một mục tiêu tối thượng: biến quyền kiểm soát của con người đối với máy móc thành một thực tế kỹ thuật rõ ràng, thay vì chỉ là những khẩu hiệu sáo rỗng trên các diễn đàn.

Chấm dứt sự thổi phồng để đưa con người trở lại vị trí trung tâm

Tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo hiện nay được người đứng đầu Liên Hợp Quốc ví như vận tốc ánh sáng, bỏ xa khả năng thấu hiểu và quản trị của toàn nhân loại. Sự tiến hóa quá nhanh này đã châm ngòi cho những làn sóng lo âu lan rộng trên toàn cầu, từ nguy cơ hàng loạt người lao động mất việc làm, sự thao túng thông tin sai lệch cho đến các hình thức lạm dụng trực tuyến tinh vi.

Đứng trước những thách thức chưa từng có đó, ông Guterres nhấn mạnh rằng chúng ta đang lao nhanh vào một tương lai vô định, và điều cấp bách nhất hiện nay là phải dựa trên sự thật và bằng chứng thay vì để nỗi sợ hãi dẫn dắt. Thông điệp bớt thổi phồng, bớt sợ hãi của ông là một lời nhắc nhở rằng quản trị dựa trên cơ sở khoa học không phải là một chiếc phanh kìm hãm sự tiến bộ, mà là một chiếc vô lăng giúp công nghệ trở nên an toàn hơn, công bằng hơn và mang lại lợi ích rộng rãi hơn cho mọi tầng lớp xã hội.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, sự ra đời của Ủy ban Khoa học Quốc tế Độc lập về Trí tuệ Nhân tạo mang một ý nghĩa lịch sử. Tổ chức này được thành lập từ tháng 8 năm ngoái và được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trọng yếu đối với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, tương tự như cách Ủy ban Liên Chính phủ về Biến đổi Khí hậu của Liên Hợp Quốc đang dẫn dắt cuộc chiến chống lại sự nóng lên toàn cầu.

Trong danh sách 40 chuyên gia lỗi lạc vừa được công bố trong tháng này, sự góp mặt của những nhân vật tầm cỡ như nhà tiên phong về trí tuệ nhân tạo người Canada Yoshua Bengio hay nhà báo từng đoạt giải Nobel Hòa bình Maria Ressa của Philippines cho thấy một cách tiếp cận đa chiều. Họ không chỉ am hiểu sâu sắc về thuật toán mà còn thấu tận tâm can những tác động xã hội mà công nghệ mang lại.

Nhiệm vụ của nhóm chuyên gia này là đưa ra một báo cáo toàn diện dự kiến ra mắt kịp thời cho Đối thoại Toàn cầu của Liên Hợp Quốc về Quản trị AI vào tháng 7 tới. Bản báo cáo sẽ tạo tiền đề vững chắc giúp chính phủ các nước thảo luận và ứng phó với hàng loạt vấn đề hóc búa. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc khẳng định đanh thép rằng mọi quyết định mang tính rủi ro cao đều phải có sự giám sát ý nghĩa từ phía con người, cùng với một cơ chế giải trình minh bạch tuyệt đối để trách nhiệm không bao giờ bị đùn đẩy cho một thuật toán vô tri.

Tầm nhìn chung từ các quốc gia đang phát triển

Việc một thông điệp mang tính định hình quy tắc toàn cầu được phát đi từ New Delhi không phải là một sự ngẫu nhiên. Hội nghị Thượng đỉnh Tác động AI Ấn Độ 2026, kéo dài từ ngày 16 đến ngày 20.2, đã ghi dấu ấn lịch sử khi trở thành sự kiện trí tuệ nhân tạo quy mô toàn cầu đầu tiên được đăng cai bởi một quốc gia thuộc Nam bán cầu.

Sự kiện này đã phá vỡ thế độc tôn của các siêu cường công nghệ phương Tây, quy tụ hàng ngàn nhà hoạch định chính sách, chuyên gia đầu ngành, giới học thuật và đại diện các tổ chức dân sự từ khắp các châu lục. Họ đến đây không chỉ để bàn luận về những dòng mã lập trình phức tạp, mà để tìm kiếm một tiếng nói chung trong việc điều hướng tương lai của công nghệ sao cho phù hợp với lợi ích của những khu vực vốn dễ bị tổn thương nhất.

Sức nóng của hội nghị còn được thể hiện qua những con số đầu tư khổng lồ và các thỏa thuận hợp tác mang tính chiến lược. Chỉ trong vài ngày diễn ra sự kiện, hàng loạt nhà lãnh đạo thế giới và các giám đốc điều hành từ các tập đoàn công nghệ Mỹ đã công bố những dự án cơ sở hạ tầng đầy tham vọng.

Nước chủ nhà Ấn Độ đang đứng trước một cơ hội vàng khi kỳ vọng sẽ thu hút hơn 200 tỉ USD vốn đầu tư vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo chỉ trong 2 năm tới. Dòng vốn này không chỉ giúp xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ mà còn là nguồn lực để nuôi dưỡng các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tạo ra một đối trọng thực sự trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Sự hiện diện của ông Antonio Guterres ngay từ lễ khai mạc hội nghị bên cạnh Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cho thấy sự đồng điệu lớn về mặt tư tưởng. Tại buổi lễ vinh dự này, nhà lãnh đạo Ấn Độ đã tự hào trình bày Tầm nhìn MANAV về trí tuệ nhân tạo, một chiến lược quốc gia mang đậm tính nhân văn với mục tiêu biến công nghệ thành một mắt xích quan trọng để thúc đẩy phúc lợi của nhân loại.

Sự kết hợp giữa tầm nhìn của nước chủ nhà và lời kêu gọi kiểm soát thực tế của Liên Hợp Quốc đã phác họa nên một lộ trình rõ ràng. Ở đó, công nghệ không còn là một thế lực bí ẩn nằm ngoài tầm kiểm soát, mà thực sự trở thành một công cụ an toàn phục vụ đắc lực cho sự sinh tồn và phát triển bền vững của con người.

Bùi Tú