Dự án cáp ngầm gây tranh cãi khiến Chile bị cuốn vào cuộc đấu quyền lực Mỹ - Trung
Chile là quốc gia Mỹ Latinh mới nhất bị cuốn vào cuộc tranh giành quyền lực giữa Mỹ và Trung Quốc.
Chile xem Mỹ là nhà đầu tư nước ngoài hàng đầu và Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất. Thế nhưng, quốc gia Nam Mỹ này đang phải đối mặt áp lực từ Mỹ về một dự án cáp ngầm dưới biển có liên hệ với Trung Quốc.
Dự án có tên Chile China Express, nhằm xây dựng một tuyến cáp quang ngầm xuyên Thái Bình Dương có tổng chiều dài khoảng 19.873 km để truyền dữ liệu trực tiếp giữa Trung Quốc và Chile, cụ thể là giữa Hồng Kông và thành phố Concon (Chile).
Điểm quan trọng nhất của dự án là tạo ra tuyến truyền dữ liệu trực tiếp giữa châu Á và Nam Mỹ, thay vì phải đi vòng qua Mỹ như phần lớn tuyến cáp hiện nay.
Chile China Express được thúc đẩy chủ yếu bởi các công ty viễn thông nhà nước Trung Quốc, đặc biệt là China Mobile International - công ty con của China Mobile, từng được cấp quyền xây dựng và vận hành hệ thống cáp.
Ngoài ra, một liên danh các tập đoàn lớn của Trung Quốc như China Telecom và China Unicom cũng từng tham gia đề xuất dự án.
Dự án đã trải qua các diễn biến gây tranh cãi. Ngày 27.1, Bộ trưởng Giao thông và Viễn thông Chile Juan Carlos Muñoz ký quyết định cấp phép cho dự án. Song hai ngày sau, quyết định bị hủy bỏ với lý do lỗi kỹ thuật.
Hiện tại, dự án bị tạm dừng và sẽ do chính phủ mới của Chile xem xét lại.
Trong một động thái bất ngờ, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cuối tuần trước cho biết chính quyền Trump sẽ áp đặt các hạn chế về thị thực (visa) với ba quan chức Chile có liên quan đến dự án cáp kỹ thuật số do các công ty Trung Quốc đề xuất (Chile China Express), vì lý do đe dọa an ninh.
Tổng thống Chile Gabriel Boric (mãn nhiệm vào ngày 11.3 tới) chỉ trích các lệnh hạn chế thị thực từ Mỹ và phủ nhận cáo buộc rằng Chile đang thực hiện bất kỳ hành động nào gây nguy hiểm cho an ninh của nước này hoặc khu vực.
Chính phủ cánh tả sắp mãn nhiệm của Chile sau đó cho biết một trong những quan chức bị trừng phạt là Bộ trưởng Giao thông và Viễn thông Juan Carlos Muñoz, mà không bình luận về danh tính hai người còn lại.
Brandon Judd, Đại sứ Mỹ tại Chile, hôm 23.2 đã bảo vệ các biện pháp hạn chế thị thực, nói với các phóng viên rằng Mỹ có “quyền thực hiện hành động khi chúng tôi cảm thấy an ninh của khu vực đang bị đe dọa”.
Vụ việc xảy ra chỉ vài ngày trước hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Mỹ Latinh ở thành phố Miami (bang Florida, Mỹ) và hai tuần trước khi chính phủ cánh hữu mới của Chile lên nắm quyền.
Đây cũng là phép thử lớn với chính quyền của José Antonio Kast, sau khi ứng viên cánh hữu này giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống Chile cuối năm ngoái.
Các nhà phân tích cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump, người đang tìm cách kiềm chế ảnh hưởng chiến lược của Trung Quốc trong khu vực, đang gửi một thông điệp rõ ràng tới các quốc gia Mỹ Latinh.
“Một lời cảnh báo có tính toán”
Căng thẳng giữa Mỹ và Chile, trên hết là “một lời cảnh báo có tính toán” với chính quyền José Antonio Kast rằng các quyết định về cơ sở hạ tầng chiến lược sẽ được coi là những lựa chọn liên kết địa chính trị, chứ không đơn thuần phải là cuộc đấu thầu trung lập, theo Mariano Machado - nhà phân tích chính về khu vực châu Mỹ tại công ty phân tích rủi ro Verisk Maplecroft (Vương quốc Anh).
Cáp ngầm kỹ thuật số là xương sống của cơ sở hạ tầng internet và viễn thông toàn cầu, cho phép thực hiện mọi thứ từ các cuộc gọi điện thoại quốc tế đến giao dịch tài chính. Theo một số ước tính, có tới 95% lưu lượng truy cập quốc tế đi qua những siêu xa lộ dữ liệu gần như vô hình này.
Mariano Machado bình luận: “Hệ quả đối ngoại trong ngắn hạn là các cuộc gặp sắp tới của José Antonio Kast tại Washington, đặc biệt là tại hội nghị Shield of the Americas, sẽ trở thành những phép thử ban đầu về cách Chile cân bằng giữa các đối tác khi chịu áp lực".
"Khi cạnh tranh Mỹ - Trung gia tăng trong khu vực, tham vọng trở thành ‘trung tâm kỹ thuật số’ của Chile chỉ có thể thu hút đầu tư nếu các lo ngại địa chính trị được giải quyết ngay từ đầu, chứ không phải xử lý sau khi khủng hoảng xảy ra. Những thỏa thuận thành công sẽ là thỏa thuận thiết lập được cơ chế quản trị rõ ràng và đảm bảo an ninh đáng tin cậy đủ sớm để duy trì khả năng huy động vốn”, ông nói thêm.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Chile được cho là đã cáo buộc Mỹ “coi thường trắng trợn chủ quyền, phẩm giá và lợi ích quốc gia của Chile”, sau khi chính quyền Trump áp đặt các hạn chế về thị thực với ba quan chức Chile.
Ảnh hưởng chiến lược và kinh tế của Trung Quốc tại Mỹ Latinh đã được thiết lập vững chắc, nhưng hiện được cho là mục tiêu của “Học thuyết Donroe” từ ông Trump. Đây là thuật ngữ kết hợp giữa ông Donald Trump và Học thuyết Monroe, đề cập đến chính sách đối ngoại thế kỷ 19 khẳng định ảnh hưởng của Mỹ tại Tây Bán Cầu.
Ví dụ, gần đây, Tòa án Tối cao Panama đã phán quyết chống lại tập đoàn CK Hutchison (có trụ sở tại Hồng Kông, Trung Quốc). Tòa án này cho rằng quyền nhượng quyền mà một công ty con của CK Hutchison nắm giữ để vận hành các cảng ở hai đầu Kênh đào Panama là vi phạm hiến pháp.
Kết quả đó được coi là một chiến thắng cho tham vọng an ninh khu vực của ông Trump.
Mỹ cũng đã gia tăng áp lực lên Cuba, đe dọa áp thuế với bất kỳ quốc gia nào cung cấp dầu cho nước này, và hồi tháng 1 đã tiến hành chiến dịch quân sự bất thường để lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro.