Tin vũ khí hôm nay 1.3: Tomahawk được Mỹ ưu tiên trong các đòn đánh mở màn nhắm vào Iran

Tomahawk được Mỹ ưu tiên trong các đòn đánh mở màn nhắm vào Iran

Ngày 28.2, Bộ Quốc phòng Mỹ công bố chiến dịch “Operation Epic Fury” (cơn thịnh nộ dữ dội), trong đó lực lượng Mỹ phối hợp với Israel tiến hành các đợt không kích quy mô lớn nhằm vào mục tiêu bên trong Iran. Theo các nguồn tin ban đầu do ABC News, The Washington Post và Euronews dẫn lại từ giới chức Mỹ, chiến dịch sử dụng cả máy bay có người lái và tên lửa hành trình Tomahawk phóng từ tàu chiến Hải quân Mỹ hoạt động trong khu vực. Đây được xem là bước leo thang đáng kể trong hành động quân sự trực tiếp nhằm vào Iran, có thể tác động đến thế bố trí lực lượng của Mỹ tại Trung Đông cũng như an ninh năng lượng toàn cầu.

Đến nay, Lầu Năm Góc chưa công bố số lượng đạn dược, biến thể tên lửa hay danh sách mục tiêu cụ thể. Trên mạng xã hội và các kênh theo dõi xung đột, nhiều tài liệu tình báo nguồn mở (OSINT) xuất hiện, cho thấy hình ảnh tên lửa bay thấp qua không phận Iraq theo từng đợt. Một số đoạn video ghi nhận hơn 20 vật thể được cho là tên lửa hành trình di chuyển theo hướng tây - đông. Hình ảnh mảnh vỡ và đầu đạn chưa phát nổ được cho là phù hợp với đặc điểm của biến thể Tomahawk tấn công mặt đất. Tuy nhiên, các tư liệu này chưa được xác minh độc lập và có thể bị nhầm lẫn hoặc chỉnh sửa.

Tại Iran, một số video và lời kể nhân chứng cho thấy nhiều khu vực đô thị lớn, gần các cơ sở hạ tầng trọng yếu, có thể đã bị nhắm mục tiêu trong giai đoạn đầu chiến dịch. Dù vậy, chưa có xác nhận độc lập về từng mục tiêu cụ thể, cũng như chưa thể kết luận chính xác loại vũ khí được sử dụng trong từng đợt tấn công.

Về mặt tác chiến, việc sử dụng Tomahawk phù hợp với học thuyết tấn công ngoài tầm phòng không của Hải quân Mỹ. Tên lửa hành trình phóng từ biển cho phép tấn công sâu vào lãnh thổ đối phương mà không cần đưa máy bay vào vùng phòng không dày đặc. Lộ trình bay thấp, bám địa hình giúp hạn chế bị radar phát hiện và tạo khả năng đánh trúng đồng thời nhiều mục tiêu như sở chỉ huy, trận địa radar hoặc kho tàng. Tomahawk, định danh BGM-109, là tên lửa hành trình cận âm tầm xa được đưa vào sử dụng từ thập niên 1980. Các phiên bản hiện đại có tầm bắn khoảng 1.600km, sử dụng kết hợp hệ dẫn đường quán tính, GPS, TERCOM và DSMAC để đạt độ chính xác cao. Biến thể Block IV và Block V cho phép cập nhật mục tiêu giữa hành trình, bay chờ trên khu vực chỉ định và truyền dữ liệu về trung tâm chỉ huy trước khi đánh trúng mục tiêu. Tên lửa mang đầu đạn nặng khoảng 450kg, phù hợp tấn công mục tiêu kiên cố hoặc bán kiên cố.

Dù có nhiều thông tin từ truyền thông và OSINT cho thấy Tomahawk đóng vai trò quan trọng trong đợt tấn công mở màn, giới chức Mỹ chưa công bố chi tiết về số lượng hay tỷ lệ phân bổ giữa các loại vũ khí. Vì vậy, đánh giá về quy mô và tác động cụ thể của Tomahawk trong chiến dịch hiện vẫn mang tính tạm thời.

NATO điều F-35 theo dõi tiêm kích và máy bay ném bom Nga

Lực lượng vũ trang Na Uy cho biết hai tiêm kích F-35A trong nhiệm vụ tuần tra trên không của NATO đã xuất kích, nhận dạng và bám sát hai máy bay ném bom chiến lược Tu-95 Bear H của Nga, được hộ tống bởi hai tiêm kích Su-35 Flanker M, khi biên đội này hoạt động trong không phận quốc tế trên biển Barents. Không có vi phạm không phận nào được ghi nhận, song vụ việc cho thấy nhịp độ ổn định của các chuyến bay tầm xa Nga gần sườn phía bắc NATO và yêu cầu duy trì lực lượng phản ứng nhanh tại Bắc Cực.

Theo mô tả của Na Uy, đây là hoạt động nhận dạng và giám sát tiêu chuẩn: tiêm kích được lệnh cất cánh để xác định chính xác mục tiêu, thiết lập vị trí hộ tống ở cự ly an toàn và duy trì theo dõi liên tục khi máy bay nước ngoài vẫn ở ngoài không phận chủ quyền. Tại các hành lang Bắc Cực và cận Bắc Cực như biển Barents, giá trị của những nhiệm vụ này nằm ở việc bảo đảm nhận thức tình huống liên tục, đặc biệt khi biên đội có sự tham gia của oanh tạc cơ chiến lược kèm tiêm kích bảo vệ.

Hiệu quả của F-35 trong kịch bản này đến từ hệ thống cảm biến tích hợp và khả năng hợp nhất dữ liệu, cho phép phi công tổng hợp tín hiệu radar, thông tin điện tử thụ động và hình ảnh hồng ngoại thành một bức tranh tác chiến thống nhất, có thể chia sẻ qua mạng chỉ huy - kiểm soát. Trong tình huống đánh chặn, điều này giúp rút ngắn thời gian phân loại mục tiêu, nâng cao chất lượng bám bắt và giảm nhu cầu triển khai nhiều loại máy bay khác nhau, nhất là trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt và khoảng cách xa của khu vực Bắc Cực.

Về phía Nga, Tu-95 là nền tảng ném bom tầm xa thường được sử dụng trong các chuyến bay tuần tra chiến lược và có thể mang theo vũ khí tấn công ngoài tầm phòng không tùy nhiệm vụ. Sự xuất hiện của Su-35 hộ tống làm thay đổi cấu trúc chiến thuật, bổ sung lớp bảo vệ không đối không và đòi hỏi máy bay NATO duy trì khoảng cách, kỷ luật đội hình và liên lạc chặt chẽ hơn. Dù các bên hoạt động trong không phận quốc tế, việc có tiêm kích hộ tống làm gia tăng rủi ro tính toán sai và nhấn mạnh tầm quan trọng của quy trình đánh chặn chuyên nghiệp.

Sự kiện này phù hợp với mô hình trực chiến phản ứng nhanh và tuần tra trên không của NATO tại “High North”, nơi Na Uy thường xuyên triển khai F-35 từ các căn cứ phía bắc để bảo đảm khả năng phản ứng kịp thời. Mỗi lần đánh chặn không chỉ nhằm xác định và giám sát mà còn phát đi tín hiệu răn đe có kiểm soát: Nga thể hiện hiện diện bằng hoạt động hàng không tầm xa, trong khi NATO chứng minh khả năng theo dõi, phản ứng nhanh và quản lý leo thang theo quy tắc.

Ý thay đổi cấu hình viện trợ, Ukraine được gì?

Ukraine có thể tiếp nhận pháo phòng không tự hành SIDAM-25 từ Ý trong gói viện trợ quân sự mới, với mục tiêu tăng cường năng lực đối phó máy bay không người lái Shahed (UAV) do Nga sử dụng. Số lượng cụ thể chưa được công bố, song một số nguồn tin không chính thức cho rằng có thể đủ để trang bị cho ba khẩu đội phòng không.

Theo Defense Express, thông tin được blogger quân sự A-129 Mangusta đăng trên mạng xã hội X đăng tải. Trước đó, tài khoản này từng đưa tin về các đợt chuyển giao vũ khí của Ý cho Ukraine, bao gồm kế hoạch cung cấp xe tăng bánh lốp Centauro B1. Tuy nhiên, phía Ý chưa xác nhận chính thức và thường giữ kín chi tiết các gói hỗ trợ quân sự.

Điểm đáng chú ý là SIDAM-25 từng được chuyển cho Ukraine, nhưng dưới dạng khung gầm đã hoán cải thành xe bọc thép chở quân M113 tiêu chuẩn, thay vì cấu hình phòng không hoàn chỉnh. Lần này, các thông tin cho thấy khả năng chuyển giao có thể bao gồm tháp pháo và hệ thống pháo phòng không, thay vì chỉ thân xe. Dù vậy, do thiếu xác nhận công khai, kịch bản cụ thể vẫn chưa rõ ràng.

SIDAM-25 là hệ thống phòng không lắp trên khung gầm M113, trang bị tháp pháo với bốn pháo tự động Oerlikon KBA cỡ 25mm, mỗi khẩu mang theo 150 viên đạn. Hệ thống không có radar riêng mà sử dụng cảm biến quang - điện tử kết hợp máy đo xa laser để xác định mục tiêu. Được sản xuất từ năm 1987 với tổng số khoảng 275 tổ hợp, SIDAM-25 chỉ phục vụ trong thời gian tương đối ngắn. Khoảng 207 hệ thống từng được bán cho Bỉ nhưng không xuất hiện trong biên chế thường trực, nhiều khả năng đang được lưu kho.

Ước tính còn khoảng 68 tổ hợp tại Ý, song con số thực tế có thể thấp hơn do một phần đã được chuyển giao dưới dạng xe bọc thép. Khả năng khôi phục và đưa các hệ thống này trở lại trạng thái sẵn sàng chiến đấu cũng đặt ra câu hỏi, khi nhiều tổ hợp đã ngừng hoạt động trong thời gian dài, tiềm ẩn thách thức về linh kiện và bảo dưỡng.

Nếu được chuyển giao ở cấu hình phòng không đầy đủ, SIDAM-25 có thể bổ sung lớp phòng thủ tầm gần cho Ukraine trước các mục tiêu bay thấp như UAV. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào tình trạng kỹ thuật của các tổ hợp, tốc độ tái kích hoạt và mức độ tích hợp vào mạng lưới phòng không hiện có.

Hoàng Vũ