Vì sao máy nghe nhạc iPod bất ngờ hồi xuân?

Dữ liệu ghi nhận lượt tìm kiếm các phiên bản iPod Classic trên nền tảng eBay đã tăng tới một phần tư trong 10 tháng đầu năm 2025. Lượt săn lùng người đàn em nhỏ bé hơn của nó là iPod Nano cũng tăng vọt một phần năm. Sự hồi xuân này phơi bày một sự thật thú vị về cách thế hệ trẻ đang phản kháng lại kỷ nguyên số ồn ào, đồng thời kéo theo những hệ lụy sâu sắc mà ngành công nghiệp âm nhạc từng chật vật vượt qua.

Cuộc trốn chạy khỏi những thông báo bủa vây

Những người đang mải mê săn lùng những chiếc iPod cũ kỹ trên các khu chợ kỹ thuật số hiện nay hầu hết không phải là thế hệ chủ nhân đầu tiên của thiết bị này. Lực lượng mua sắm chủ lực lại chính là Gen Z. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này bao trùm từ niềm hoài niệm về kỷ nguyên Y2K gắn liền với tuổi thơ của họ, cho đến sức hút từ thiết kế mang đậm chất tương lai hoài cổ của iPod.

Chiếc iPod Classic dày dặn với vẻ ngoài được cho là lấy cảm hứng từ chiếc đài phát thanh Braun những năm 1950 thực sự tỏa ra một nét quyến rũ khó cưỡng. Tuy nhiên, động lực cốt lõi chi phối xu hướng này dường như là sự phản kháng mạnh mẽ nhắm vào chính những thiết bị thông minh thao túng tâm lý đã từng đánh bật máy nghe nhạc MP3 khỏi thị trường.

Điện thoại thông minh đã chính thức soán ngôi máy nghe nhạc di động vào những năm 2010. Dù vậy, rất nhiều người hiện nay, đặc biệt là những người trẻ tuổi lớn lên cùng sự bủa vây của các mạng xã hội tham lam sự chú ý, đang khao khát thoát khỏi tấm lưới giăng sẵn của chính chiếc điện thoại họ cầm trên tay. Đối với họ, chiếc iPod đại diện cho một trạng thái nguyên sơ, một sự trở về với tự nhiên, giống hệt như cách những chiếc sáo và đàn guitar acoustic đã xoa dịu tâm hồn thế hệ ông bà hippy của họ vào những năm 1970.

Sự dịch chuyển này dường như là dấu hiệu rạn nứt đầu tiên trong mối quan hệ gắn bó và hỗ trợ lẫn nhau từ lâu đời giữa điện thoại và nhạc pop. Sự liên kết này trải dài về tận nguồn gốc của âm thanh được ghi âm vào năm 1877, khi Thomas Edison vô tình phát minh ra máy hát trong nỗ lực cải thiện chất lượng âm thanh tồi tệ của các cuộc gọi điện thoại.

Âm thanh của nhạc pop cũng được cải thiện đáng kể khi micro được đưa vào các phòng thu âm vào năm 1925, sau khi chúng được phát triển ban đầu dành riêng cho điện thoại. Những giọng nói song sinh của điện thoại và bản thu âm đã xuất hiện trong vô số bài hát, từ bản hit "Cordelia Malone" năm 1904 cho đến ca khúc "Hanging on the Telephone" của Blondie năm 1978.

Edison từng vẽ ra một tương lai nơi máy hát và điện thoại sẽ hòa làm một. Chiếc điện thoại thông minh chính là minh chứng cho tầm nhìn đó, nhưng điểm đến hợp lý này giờ đây đã vượt ra khỏi tầm kiểm soát. Sự hấp dẫn của nhạc pop đã bị tước đoạt bởi một loạt các ứng dụng thậm chí còn dễ gây nghiện hơn được tích hợp trên cùng một thiết bị.

Chúng ta có thể đang nghe một bài hát cực kỳ bắt tai, ví dụ như ca khúc kinh điển chủ đề điện thoại "Hung Up" của Madonna, nhưng khao khát kiểm tra email, tin tức hay mạng xã hội vẫn sẽ gặm nhấm tâm trí chúng ta một cách tàn nhẫn. Việc Gen Z làm sống lại iPod cho phép một trải nghiệm nghe không bị gián đoạn: tắt điện thoại đi sẽ giúp bạn dễ dàng hòa mình vào âm nhạc hơn.

Vòng xoay định mệnh và bóng ma vi phạm bản quyền

Sự khao khát một không gian âm nhạc tĩnh lặng tuyệt đối mang đến một vấn đề kỹ thuật cơ bản: máy nghe nhạc MP3 cần các bài hát được tải xuống. Thực tế thị trường lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn trái ngược với nhu cầu này. Năm ngoái, doanh số tải album nhạc đã giảm gần 16% tại Mỹ. Sự sụt giảm số lượng tải nhạc hợp pháp này hoàn toàn không ăn khớp với xu hướng chuyển đổi từ việc nghe nhạc trực tuyến trên điện thoại thông minh sang sử dụng iPod. Nguồn nhạc để lấp đầy những thiết bị cổ điển này chắc chắn phải đến từ một nơi khác. Lời giải thích hợp lý nhất cho nghịch lý này lại dẫn đến một con đường tối tăm hơn.

Lượt truy cập hàng năm vào các trang web "stream-ripping", những công cụ chuyên chuyển đổi âm thanh hoặc video từ các nền tảng trực tuyến thành tệp MP3, đã tăng 16% trên toàn cầu vào năm 2024. Đáng chú ý, con số này tiếp nối mức tăng kinh hoàng 35% của năm trước đó. Nếu chiếc điện thoại đã trở thành một chướng ngại vật cản trở việc thưởng thức âm nhạc một cách trọn vẹn, thì giải pháp thay thế mà người tiêu dùng lựa chọn lại tỏ ra kém "ngon miệng" hơn rất nhiều đối với ngành công nghiệp ghi âm. Làn sóng sử dụng iPod mang theo sự trỗi dậy của các hành vi vi phạm bản quyền mà mô hình phát trực tuyến từng nỗ lực kiểm soát và thuần hóa.

Ngành công nghiệp âm nhạc từng mất hàng thập kỷ để thuyết phục người dùng trả tiền cho các dịch vụ nghe nhạc trực tuyến, hứa hẹn sự tiện lợi tuyệt đối so với việc phải tìm kiếm, tải xuống và sao chép từng tệp âm thanh lậu vào máy. Tuy nhiên, khi sự tiện lợi của ứng dụng trực tuyến đi kèm với cái giá là sự kiệt quệ về mặt tinh thần do bị phân tâm liên tục, người dùng sẵn sàng quay trở lại với những phương thức cũ kỹ và bất hợp pháp. Họ chấp nhận tốn thêm thời gian và công sức để trích xuất âm thanh từ internet, miễn là có được những tệp MP3 lưu trữ cục bộ, giúp họ có thể ngắt kết nối và chìm đắm hoàn toàn vào giai điệu.

Chiếc vòng xoay điều khiển của iPod đã từng đóng vai trò xoay chuyển cả thế giới âm nhạc vào đầu những năm 2000, đưa Apple lên đỉnh cao và thay đổi cách chúng ta tiêu thụ các bản thu âm. Giờ đây, giống như bánh xe vận mệnh không ngừng xoay chuyển, nó một lần nữa vận hành theo cả hai hướng. Một hướng mang lại sự bình yên, đưa con người thoát khỏi sự kìm kẹp của kỷ nguyên số ồn ào. Hướng còn lại, thật trớ trêu, lại đưa ngành công nghiệp âm nhạc đối mặt lại với cơn ác mộng vi phạm bản quyền mà họ tưởng chừng đã chôn vùi từ lâu.

Bùi Tú