Mỹ nhờ AI hỗ trợ tấn công Iran sẽ khiến Trung Quốc đẩy nhanh tự chủ công nghệ

AI (trí tuệ nhân tạo) đã trở thành lực lượng mạnh mẽ hơn trên chiến trường. Việc quân đội Mỹ sử dụng các cuộc tấn công có sự hỗ trợ của AI nhắm vào Iran làm nổi bật điều mà các nhà phân tích gọi là “tính cấp bách” với Trung Quốc trong việc đẩy nhanh chiến lược tự chủ công nghệ.

Trang WSJ và Reuters đưa tin quân đội Mỹ sử dụng Claude, mô hình AI do Anthropic phát triển, trong chiến dịch tấn công Iran, dù chính quyền Trump gần đây đã quyết định cắt mọi quan hệ với công ty khởi nghiệp này và các công cụ AI của họ.

Theo các nguồn quân sự, Claude được Tư lệnh Trung tâm Mỹ sử dụng để phân tích tình báo, xác định mục tiêu, mô phỏng các kịch bản chiến trường, hỗ trợ thiết lập kế hoạch chiến lược.

Nói cách khác, Claude không phải là vũ khí trực tiếp mà là “bộ não phân tích”, hỗ trợ quân đội đưa ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn. Điều đặc biệt quan trọng trong chiến tranh hiện đại, nơi thu thập dữ liệu từ vệ tinh, máy bay không người lái (drone), radar và các cảm biến có thể tăng lên hàng triệu điểm dữ liệu mỗi giờ. Con người không thể xử lý khối lượng lớn thông tin này trong thời gian thực, nhưng AI có thể làm được.

Jack Shanahan, Trung tướng Không quân Mỹ đã nghỉ hưu gọi Claude là “hệ thống AI được triển khai rộng nhất trong quân đội Mỹ”. Ông từng là Giám đốc đầu tiên của Trung tâm Trí tuệ Nhân tạo Chung (JAIC), cơ quan chịu trách nhiệm triển khai AI trong quân đội Mỹ.

Trước đây, WSJ cho biết quân đội Mỹ sử dụng Claude trong cuộc đột kích bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro hồi tháng 1. Anthropic đã phản đối điều này, viện dẫn các điều khoản sử dụng của mình, trong đó không cho phép sử dụng Claude cho mục đích bạo lực, phát triển vũ khí hoặc giám sát. Kể từ đó, mối quan hệ giữa chính quyền Trump và công ty AI này ngày càng xấu đi.

“Thúc đẩy Trung Quốc phát triển cơ sở hạ tầng chip và mô hình AI trong nước”

“Việc Mỹ quân sự hóa AI là một lời cảnh tỉnh cho toàn bộ ngành công nghiệp. Điều này nhấn mạnh tính cấp bách của việc tự chủ công nghệ”, William Wei, Phó chủ tịch kiêm Giám đốc vận hành hãng an ninh mạng WebRAY (Trung Quốc), nhận xét.

Arun Menon, nhà phân tích chính tại MTN Consulting - công ty nghiên cứu và tư vấn tập trung vào viễn thông cùng điện toán đám mây, cho biết Trung Quốc từ lâu đã theo đuổi chiến lược này và những diễn biến mới nhất đã “củng cố rõ ràng” xu hướng đó.

“Trung Quốc đã và đang thúc đẩy việc phát triển chip lẫn cơ sở hạ tầng AI trong nước để giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài. Việc các công ty AI Mỹ công khai hợp tác với Bộ Quốc phòng Mỹ chỉ đơn giản là cung cấp thêm lý do chính trị mạnh mẽ hơn để Trung Quốc đẩy nhanh nỗ lực đó”, Arun Menon nhấn mạnh.

“Với việc Mỹ bắt giữ lãnh đạo Venezuela hồi tháng 1 và các cuộc tấn công vào Iran chứng minh rằng Mỹ đã áp dụng thành công các mô hình AI để đạt được các mục tiêu tác chiến một cách hiệu quả, thể hiện sức mạnh của AI trong chiến đấu”, Chen Li, trợ lý nghiên cứu tại tổ chức tư vấn độc lập Anbound ở thủ đô Bắc Kinh, cho biết.

“Điều này sẽ thúc đẩy sự phát triển cơ sở hạ tầng chip và mô hình AI trong nước của Trung Quốc”, Chen Li nói thêm.

Bộ Quốc phòng Mỹ đã ký các hợp đồng 200 triệu USD với Google, xAI và OpenAI để triển khai AI trên toàn bộ hệ sinh thái quốc phòng. Tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố loại bỏ dần Anthropic trong các hệ thống quân sự, một quá trình dự kiến ​​sẽ mất 6 tháng.

“Với Trung Quốc, các công ty AI tiên phong của Mỹ không còn đơn thuần là các tác nhân thương mại nữa, mà đã được tích hợp vào cấu trúc quốc phòng của Mỹ. Điều đó làm dấy lên các lo ngại về niềm tin và chuỗi cung ứng với bất kỳ việc triển khai nào trong các lĩnh vực trọng yếu của Trung Quốc”, theo Saikiran Kannan - chiến lược gia về dữ liệu và AI.

Mối đe dọa thậm chí còn cận kề hơn với Trung Quốc. Tuần trước, tờ FT đưa tin Bộ Quốc phòng Mỹ đang đàm phán với các hãng công nghệ hàng đầu để xây dựng các công cụ an ninh mạng dựa trên AI có thể tự động quét lưới điện, các tiện ích và mạng lưới nhạy cảm của Trung Quốc.

Hiện chưa rõ công ty nào đã hoặc sẽ tham gia. Anthropic, Google, xAI và OpenAI đều không trả lời về vấn đề này.

Dấu hỏi về mô hình AI mã nguồn mở

Trong khi đó, một số hãng AI Trung Quốc đã công khai mã nguồn các mô hình AI của họ, cho phép bất kỳ ai sử dụng, sửa đổi và phân phối mã nguồn và trọng số mô hình. Cách tiếp cận này, khác với các công ty Mỹ như OpenAI và Anthropic, có thể gây thêm rủi ro an ninh mạng.

“Việc công khai mã nguồn giúp các nhà nghiên cứu chân chính kiểm tra mô hình AI, tìm điểm yếu và cải thiện độ an toàn. Thế nhưng, điều đó cũng cho phép kẻ tấn công có cùng cơ hội nghiên cứu mô hình AI, loại bỏ các cơ chế bảo vệ và sử dụng nó cho hoạt động lừa đảo, gian lận, tạo nội dung giả mạo và các hành vi lạm dụng khác với chi phí thấp hơn”, Sherman Chow, phó giáo sư tại Đại học Trung Văn Hồng Kông, nhận định.

Sherman Chow nói thêm rằng: “Có các biện pháp bảo vệ kỹ thuật đang được nghiên cứu tích cực, gồm học máy bảo vệ quyền riêng tư, đóng dấu nhận dạng mô hình và xác minh nguồn gốc. Song không có biện pháp nào là giải pháp thần kỳ”.

Học máy bảo vệ quyền riêng tư là các kỹ thuật và phương pháp giúp mô hình AI học từ dữ liệu mà không làm lộ hoặc không cần truy cập trực tiếp vào dữ liệu nhạy cảm, như thông tin cá nhân, dữ liệu y tế, tài chính hoặc dữ liệu bí mật. Nói đơn giản, AI vẫn có thể học từ dữ liệu mà không làm lộ thông tin riêng tư.

Chen Li cho biết các mô hình AI mã nguồn mở và mã nguồn đóng đều có những ưu điểm riêng. Mô hình mã nguồn đóng tạo điều kiện cho “kiểm soát tập trung” trong các ứng dụng thương mại và quân sự, còn mô hình mã nguồn mở “thúc đẩy sự mở rộng hệ sinh thái”, theo Chen Li.

Mỹ không phải là quốc gia duy nhất sử dụng AI để tăng cường sức mạnh quân sự. Trong cuộc duyệt binh hồi tháng 9.2025, Trung Quốc đã trưng bày hàng loạt thiết bị và phương tiện không người lái được hỗ trợ bởi AI, gồm xe tăng, hệ thống rải thủy lôi dưới nước, drone trinh sát và tấn công. Được hỗ trợ bởi thuật toán AI, những drone này xử lý các tập dữ liệu khổng lồ trong thời gian thực để đưa ra các quyết định chính xác và thực hiện nhiệm vụ một cách tự động.

Sơn Vân