Nền kinh tế tầm thấp và ‘chiếc bánh’ thị trường 10 tỉ USD ở trên cao
Kinh tế tầm thấp (Low Altitude Economy - LAE) đang được cho là một “vùng trời kinh tế mới” cho Việt Nam khai phá mà không bị các rào cản mặt đất ngăn trở.
Kinh tế tầm thấp là gì?
LAE là một mô hình kinh tế dựa vào việc khai thác các hoạt động thương mại và dịch vụ diễn ra trong không phận tầm thấp, thường là từ mặt đất lên đến độ cao 1.000m, với sự kết hợp giữa công nghệ hàng không, thiết bị và công nghệ kết nối thông minh. Ngày nay, LAE được “nâng cánh” một cách nhanh chóng nhờ sự hỗ trợ mạnh mẽ của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (ML), người máy (robotics), tự động hóa (automation), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), 5G, 6G…
Để hình thành nền kinh tế tầm thấp cần có 4 trụ cột. Thứ nhất là ngành chế tạo, sản xuất thiết bị, thường là thiết bị bay không người lái (Drone/UAV), trực thăng, khí cầu và taxi bay điện (eVTOL). Thứ đến là hạ tầng giao thông với bãi đáp, trạm sạc cho các thiết bị, hệ thống quản lý bay và mạng viễn thông. Cấu phần trụ cột thứ ba là các dịch vụ vận hành (như giao hàng, vận chuyển hành khách, phun thuốc trừ sâu trong nông nghiệp, cứu hộ cứu nạn). Trụ cột cuối cùng là hệ thống dịch vụ hỗ trợ như bảo trì, bảo dưỡng, đào tạo phi công…
Kinh tế tầm thấp trên thế giới đang ở đâu?
Nền kinh tế tầm thấp trên thế giới ghi nhận 2 quốc gia đang có sự phát triển mạnh mẽ nhất là Mỹ và Trung Quốc, tuy nhiên hầu hết các hoạt động cũng mới chỉ dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm, đơn cử như taxi không người lái Tesla triển khai ở bang Texas, taxi bay hay trực thăng không người lái đang được thử nghiệm tại Trung Quốc.
Chính vì thế, những con số thực sự có thể gọi là doanh số hay giá trị giao dịch theo ước tính còn khá nhỏ bé. Các số liệu nghiên cứu đã được công bố cho thấy, thị trường quản lý không lưu tầm thấp đã đạt 3,34 tỉ USD vào năm 2025 và dự báo tăng lên mức 3,93 trong năm 2026.
Về giá trị giao dịch trên thị trường, hầu như chưa có ghi nhận. Thay vào đó, các nghiên cứu hầu hết đề cập tới quy mô thị trường trong tương lai. Cụ thể theo Research and Markets, quy mô nền kinh tế tầm thấp toàn cầu (bao gồm chế tạo, sản xuất thiết bị; vận hành và cung cấp dịch vụ; xây dựng và khai thác hạ tầng) được dự báo đạt 23,5 tỉ USD vào năm 2030 và 210 tỉ USD vào năm 2045.
Quốc gia dẫn đầu về quy mô nền kinh tế tầm thấp và cũng đang có sự phát triển mạnh mẽ là Trung Quốc, với việc đã và đang thiết lập hơn 140 đường bay cho drone tại các đô thị lớn. Trong đó, Thâm Quyến được xem là “thủ đô drone” với khoảng 15.000 doanh nghiệp liên quan tới ngành này, và quy mô nền kinh tế tầm thấp Trung Quốc được cho là lên tới hàng trăm tỉ USD từ nay tới năm 2030.
Các quốc gia và khu vực cũng đang phát triển mạnh kinh tế tầm thấp là Mỹ, Nhật Bản, EU, với nhiều công ty tham gia thử nghiệm cung cấp dịch vụ taxi bay (eVTOL), giao hàng, thiết lập hạ tầng tầm thấp thông minh…
Nền kinh tế tầm thấp Việt Nam: 10 tỉ USD nhưng còn ở trên cao
Tại Diễn đàn Kinh tế Tầm thấp Quốc tế 2025, con số về tiềm năng thị trường kinh tế tầm thấp tại Việt Nam được dự báo đạt khoảng 10 tỉ USD vào năm 2035 và có thể tạo ra khoảng 1 triệu việc làm, đặc biệt là cho đối tượng lao động trẻ.
Một so sánh cũng được đưa ra, đó là năng suất lao động sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ trong kinh tế tầm thấp. Đơn cử, 1 drone phun thuốc trừ sâu trong nông nghiệp mỗi ngày có thể bao phủ từ 60-70ha trong khi lao động bằng sức người truyền thống chỉ đạt khoảng 1ha.
Cho dù drone sử dụng trong nông nghiệp đã khá phổ biến ở Việt Nam, tuy nhiên nó vẫn chỉ là một phần rất nhỏ trong mảng dịch vụ của nền kinh tế tầm thấp. Những mẫu drone sử dụng phổ biến nhất trong nông nghiệp như DJI Agras T40/T50 được mệnh danh là “vua” trên các cánh đồng ở ĐBSCL, sử dụng để phun thuốc trừ sâu; mẫu XAG P100 Pro cũng được dùng cho mục đích trên tại các hợp tác xã; trong khi mẫu DJI Mavic 3 Multispectral sử dụng chủ yếu để “khám bệnh” cho cây, giúp nông dân biết chính xác vùng nào cần bón thêm phân.
Ngoài việc ứng dụng drone trong nông nghiệp, nền kinh tế tầm thấp ở Việt Nam hầu như mới chỉ được đề cập nhiều trong các hội thảo, hoặc một số thử nghiệm về vận chuyển hàng hóa, cứu hộ cứu nạn. Chính vì thế, “chiếc bánh” 10 tỉ USD của nền kinh tế tầm thấp thực sự vẫn đang ở rất cao.
Trong 4 trụ cột để hình thành nền kinh tế tầm thấp, Việt Nam mới chỉ ở bước sơ khai của trụ cột thứ nhất và triển khai có mức độ trong lĩnh vực nông nghiệp ở trụ cột thứ ba, 2 trụ cột còn lại gần như chưa có những triển khai hay hoạt động rõ nét.
Yếu tố quan trọng nữa cần đi trước một bước là hàng lang pháp lý. Từ tháng 7.2026, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam sửa đổi 2025 sẽ chính thức có hiệu lực và công nhận định nghĩa về vận tải hàng không tầm thấp, cùng với đó là Nghị định số 288/2025/NĐ-CP về việc vận hành các thiết bị bay. Tuy nhiên, còn rất nhiều quy định, tiêu chuẩn cần được ban hành như về quản lý không lưu, tiêu chuẩn hạ tầng, thủ tục xin phép bay…
Việt Nam đã có gì để bước vào nền kinh tế tầm thấp?
1. Các doanh nghiệp công nghệ và đa ngành dẫn dắt hạ tầng và chiến lược
- Viettel là doanh nghiệp đang sở hữu hệ sinh thái kinh tế tầm thấp toàn diện nhất, từ nghiên cứu sản xuất UAV (trinh sát, cứu hộ, logistics) đến hạ tầng mạng 5G và hệ thống quản lý bay. Viettel Post cũng tiên phong thử nghiệm drone giao hàng chặng cuối và cứu trợ y tế.
- FPT tập trung vào mảng phần mềm, AI và dữ liệu phục vụ vận hành kinh tế tầm thấp. FPT đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng các nền tảng quản lý bay thông minh và thúc đẩy ứng dụng UAV quy mô lớn trong nông nghiệp tại DBSCL.
- CT Group (GASCO & CT UAV) có tầm nhìn chiến lược sớm với dự án Space Ship One (SS1) - tổ hợp nghiên cứu và đào tạo dịch vụ kinh tế tầm thấp quy mô 500.000 m². CT UAV làm chủ quy trình sản xuất bảng mạch điều khiển cho drone ngay tại Việt Nam, và đã có hợp đồng xuất khẩu 5.000 thiết bị drone sang Hàn Quốc vào năm 2025.
2. Đơn vị cung cấp dịch vụ và ứng dụng (Nông nghiệp và Logistics)
- AgriDrone và GlobalCheck (Đại Thành): Hai đơn vị dẫn đầu về mạng lưới dịch vụ drone nông nghiệp tại Việt Nam, triển khai hàng nghìn thiết bị bay phun thuốc, bón phân trên khắp cả nước.
- XB Station là đơn vị tiên phong xây dựng mạng lưới trạm sạc và hạ tầng lưu trú cho drone (drone-in-the-box), hỗ trợ vận hành các đường bay tự động hóa hoàn toàn.