Hình ảnh vệ tinh mới nhất: Sự thật về thiệt hại tại các cơ sở hạt nhân của Iran
Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) xác nhận các cơ sở chứa vật liệu hạt nhân của Iran không bị ảnh hưởng, tạm thời xua tan lo ngại về một thảm họa rò rỉ phóng xạ tại Trung Đông.
Theo Al-Jazeera, dựa trên việc thu thập và phân tích kỹ lưỡng các hình ảnh vệ tinh dân sự cũng như chuyên dụng có sẵn mới nhất, IAEA hôm 4.3 đã chính thức lên tiếng xác nhận rằng cơ quan này không quan sát thấy bất kỳ thiệt hại trực tiếp nào đối với các phân khu chứa vật liệu hạt nhân cốt lõi tại Iran. Điều này đồng nghĩa với việc không có nguy cơ rò rỉ phóng xạ nào đe dọa trực tiếp đến môi trường và sức khỏe con người ở thời điểm hiện tại.
Tại khu vực lân cận trung tâm hạt nhân Isfahan, một trong những cứ điểm quan trọng của mạng lưới năng lượng Iran, giới quan sát phân tích hình ảnh chỉ ghi nhận được những thiệt hại vật lý rõ ràng tại hai tòa nhà nằm tách biệt. Những hư hại này không tác động đến lõi lưu trữ. Tương tự, tại các cơ sở hạt nhân trọng yếu khác, bao gồm cả nhà máy điện hạt nhân Bushehr hay lò phản ứng nghiên cứu Tehran, hệ thống giám sát không ghi nhận bất kỳ dấu hiệu va chạm hay thiệt hại nào từ các đợt ném bom.
Tổng giám đốc IAEA, ông Rafael Grossi, đã liên tục đưa ra các thông điệp kêu gọi sự kiềm chế tối đa từ tất cả các bên tham chiến. Quan điểm của người đứng đầu cơ quan năng lượng Liên Hợp Quốc rất rõ ràng: Việc bảo vệ an toàn và an ninh hạt nhân khu vực trong bối cảnh xung đột quân sự là điều kiện tiên quyết mang tính sống còn, nhằm tránh mọi nguy cơ dẫn đến một sự cố phóng xạ ngoài tầm kiểm soát.
Sự an toàn của mạng lưới hạt nhân khu vực láng giềng
Không chỉ tập trung vào lãnh thổ Iran, mạng lưới giám sát của IAEA còn mở rộng ra toàn bộ khu vực Trung Đông đang sục sôi lửa đạn. Tổ chức này vẫn đang duy trì một kênh liên lạc liên tục, khẩn trương và không gián đoạn với các cơ quan quản lý an toàn hạt nhân quốc gia tại các nước láng giềng.
Trung tâm Khẩn cấp và Sự cố (IEC) trực thuộc IAEA đã được kích hoạt ở mức độ cao, liên tục thu thập dữ liệu hiện trường và đánh giá tình hình theo thời gian thực. Theo những báo cáo mới nhất từ ông Grossi, cho đến nay, các trạm quan trắc môi trường tại những quốc gia có chung đường biên giới với Iran chưa phát hiện bất kỳ sự gia tăng bất thường nào của mức độ bức xạ so với mức phông nền tự nhiên thông thường. Mọi hoạt động vận hành tại Nhà máy điện hạt nhân ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), cũng như các tổ hợp lò phản ứng phục vụ mục đích nghiên cứu tại Jordan và Syria vẫn đang diễn ra bình thường, ổn định và nằm trong tầm kiểm soát an toàn tuyệt đối.
Tâm điểm Natanz và những thông tin trái chiều
Mặc dù bức tranh tổng thể về rủi ro phóng xạ đã được xoa dịu, nhưng sự chú ý của giới tình báo và quân sự lại đang dồn về Natanz - tổ hợp làm giàu uranium dưới lòng đất vô cùng kiên cố và quan trọng bậc nhất của Iran. Nằm ẩn mình bên ngoài thành phố Qom, nhà máy làm giàu nhiên liệu (FEP) này là một trong ba cơ sở đang hoạt động từng là mục tiêu của các cuộc không kích do Israel và Mỹ tiến hành vào tháng 6.2025.
Xung quanh tình trạng hiện tại của Natanz đang tồn tại những luồng thông tin vô cùng trái chiều. Ban đầu, các tuyên bố từ IAEA cho thấy cơ sở này không phải chịu thêm những tác động mới nào sau khi các lối vào của khu vực ngầm đã bị hư hại nghiêm trọng trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào năm ngoái. Tuy nhiên, lập luận này đã vấp phải sự bác bỏ mạnh mẽ từ chính đại diện của Iran. Ông Reza Najafi, đại sứ Iran tại IAEA, đã thẳng thừng tuyên bố trước giới truyền thông tại trụ sở chính ở Vienna (Áo) rằng tổ hợp Natanz thực chất đã bị tấn công vào hôm 1.3. Ông Najafi kịch liệt lên án hành động nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạt nhân dân sự được bảo vệ của Iran, đồng thời gọi những cáo buộc cho rằng Iran đang cố gắng phát triển vũ khí hạt nhân là "một lời nói dối trắng trợn".
Sự phức tạp của tình hình tại Natanz càng được đẩy lên cao trào khi Viện Khoa học và An ninh Quốc tế, một tổ chức tư vấn độc lập và uy tín có trụ sở tại Mỹ, công bố những phân tích độc lập của họ. Ông David Albright, cựu thanh tra hạt nhân của Liên Hợp Quốc đồng thời là người sáng lập viện này, khẳng định rằng các dữ liệu hình ảnh vệ tinh mà nhóm của ông thu thập được đã phơi bày dấu vết của hai cuộc không kích chính xác nhằm vào các điểm kiểm soát an ninh dẫn xuống hệ thống ngầm của nhà máy làm giàu uranium.
Thời điểm xảy ra các vụ tấn công này được xác định rơi vào khoảng từ chiều 1.3 đến rạng sáng ngày 2.3 theo giờ địa phương, dù không thể xác định rõ lực lượng vũ trang của Mỹ hay Israel là tác giả của đòn đánh này. Sự xác nhận muộn màng sau đó của chính IAEA trong một tuyên bố ngắn gọn vào hôm 3.3 về việc các tòa nhà ở lối vào tổ hợp ngầm FEP vừa chịu "một số thiệt hại gần đây" đã phần nào củng cố thêm mức độ khốc liệt của chiến dịch quân sự nhắm vào mạng lưới hạt nhân này.
Bài toán làm giàu Uranium và sự thiếu minh bạch
Đứng trước những cáo buộc liên tục từ giới chức cấp cao của Mỹ và Israel về một chương trình vũ khí hạt nhân bí mật, tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi đã đưa ra một góc nhìn khách quan dựa trên nghiệp vụ thanh tra. Trả lời phỏng vấn NBC News, ông khẳng định cơ quan Liên Hợp Quốc cho đến nay vẫn chưa tìm thấy bất kỳ bằng chứng cụ thể nào về một chương trình có tính hệ thống và cấu trúc rõ ràng nhằm mục đích chế tạo vũ khí hạt nhân tại quốc gia Hồi giáo này.
Thế nhưng, chính ông Grossi cũng chỉ ra những rủi ro và mâu thuẫn lớn trong cách thức Iran vận hành chương trình hạt nhân của mình. Việc Iran liên tục làm giàu uranium lên mức tinh khiết 60% - một ngưỡng kỹ thuật vượt quá xa mọi nhu cầu năng lượng dân sự thông thường - đang là khởi nguồn cho những lo ngại sâu sắc của cộng đồng quốc tế. Người đứng đầu IAEA nhấn mạnh rằng không có một mục tiêu hòa bình rõ ràng nào cho việc tích lũy một lượng lớn vật liệu hạt nhân ở cấp độ cao như vậy.
Các hệ thống máy ly tâm tại Iran vẫn đang quay không ngừng nghỉ, sản xuất ra ngày càng nhiều vật liệu phân hạch nhạy cảm. Theo tính toán lý thuyết của các chuyên gia IAEA, lượng uranium làm giàu cao này đã đủ để Iran sản xuất ra hơn 10 đầu đạn hạt nhân nếu họ quyết định vượt qua ranh giới.
Tình trạng này càng trở nên bế tắc khi chính quyền Iran liên tục thể hiện thái độ cứng rắn, từ chối cấp quyền tiếp cận toàn diện, minh bạch và không hạn chế cho các thanh tra viên quốc tế của IAEA. Trong thông điệp mới nhất được đăng tải trên mạng xã hội X, ông Grossi đã kết luận một cách cứng rắn: "Trừ khi Iran sẵn sàng hỗ trợ cơ quan này giải quyết dứt điểm các vấn đề bảo vệ còn tồn đọng, IAEA sẽ không ở vị thế có thể đưa ra bất kỳ một sự đảm bảo chắc chắn nào với thế giới rằng chương trình hạt nhân của quốc gia này là hoàn toàn vì mục đích hòa bình".
