Khi trí tuệ nhân tạo trở thành stylist 'thảm họa' của Gen Z Trung Quốc

Từ trợ lý ảo của ByteDance

Tâm điểm của cơn sốt mạng xã hội này xoay quanh Doubao, một trợ lý ảo do gã khổng lồ công nghệ ByteDance phát triển. Được ra mắt vào tháng .2023 với định vị ban đầu là một công cụ hỗ trợ năng suất và người bạn đồng hành trò chuyện, Doubao đã nhanh chóng vươn lên trở thành ứng dụng trí tuệ nhân tạo phổ biến nhất Trung Quốc với gần 227 triệu người dùng hoạt động tính đến tháng 12 cùng năm.

Tính năng gọi điện video ra mắt sau đó đã mở rộng khả năng tương tác của ứng dụng này sang nhiều lĩnh vực đời sống, từ giám sát trẻ em, thú cưng cho đến cung cấp mẹo nấu ăn hay chọn lựa trái cây. Khi người dùng bắt đầu bật camera để hỏi lời khuyên ăn mặc theo thời gian thực, một trào lưu hoàn toàn mới đã chính thức bùng nổ. Các đoạn video ghi lại quá trình làm theo hướng dẫn của Doubao thu hút lượng truy cập khổng lồ, với các hashtag liên quan vượt mốc 40 triệu lượt xem trên Douyin.

Sức hấp dẫn của những đoạn video này nằm ở sự tuân thủ tuyệt đối của người dùng trước những mệnh lệnh ăn mặc ngày càng trở nên quái gở. Trong một đoạn clip thu hút hơn 1,4 triệu lượt thích, một nữ sinh viên đã yêu cầu Doubao giúp cô chọn trang phục cho một sự kiện ngoài trời của trường học với điều kiện thời tiết được nhấn mạnh là "rất lạnh". Tiếp nhận thông tin đầu vào, trí tuệ nhân tạo lập tức bị ám ảnh bởi yếu tố nhiệt độ. Nó chỉ đạo cô gái mặc tổng cộng 7 lớp áo: hai chiếc áo phông trùm ra bên ngoài bộ đồ ngủ, tiếp nối bằng một chiếc áo sơ mi kẻ sọc, một chiếc áo nỉ, và cuối cùng là hai lớp áo khoác.

Thậm chí, trợ lý ảo còn tự tin khen ngợi vẻ ngoài cồng kềnh này là "tràn đầy năng lượng tuổi trẻ". Sự hài hước đạt đến đỉnh điểm khi cô gái vật lộn trong vô vọng để kéo chiếc quần dài xỏ qua vô số lớp vải dày cộm. Nhận thấy sự bế tắc về mặt không gian vật lý, AI lập tức "quay xe" bằng một chỉ thị mang tính triệt để: yêu cầu cô cởi bỏ những lớp quần áo vướng víu và cả phần mỡ thừa quanh bụng để có thể di chuyển dễ dàng hơn.

Sự kỳ quặc không dừng lại ở bài toán thời tiết. Trong một đoạn video được chia sẻ rầm rộ khác, một cô gái nhờ Doubao tư vấn trang phục để đi xem buổi hòa nhạc. Tuân thủ chính xác từng lời khuyên của máy móc, cô xắn ống chiếc quần dài của mình lên cao tít cho đến khi nó trông giống hệt một chiếc quần đùi xộc xệch

Cư dân mạng đã để lại hàng loạt bình luận chế giễu, đùa cợt rằng bộ dạng của cô trông giống hệt một người nông dân đang chuẩn bị lội xuống những thửa ruộng ngập nước hơn là một khán giả đi thưởng thức âm nhạc. Đặc biệt, trợ lý ảo này còn biết cách tạo gia vị cho các lời khuyên của mình bằng những lời động viên mang đậm tính kịch tính. Nó dõng dạc tuyên bố "Hãy tự tin bước ra ngoài!", hay thậm chí sử dụng từ lóng trên mạng, khẳng định chắc nịch rằng nếu bộ trang phục này trông tồi tệ thì bản thân nó "không phải là con người" - một câu nói mang tính mỉa mai tột độ khiến khán giả bật cười nghiêng ngả vì thực tế, nó vốn dĩ là một cỗ máy.

Thất bại của thẩm mỹ qua lăng kính phân tích dữ liệu

Sự lan truyền mạnh mẽ của các đoạn video phối đồ đã làm dấy lên một cuộc thảo luận nghiêm túc trong giới công nghệ và sáng tạo về việc trí tuệ nhân tạo thực sự hiểu được bao nhiêu về khái niệm thẩm mỹ. Tại sao một hệ thống có thể xử lý hàng tỷ dữ liệu phức tạp lại liên tục đưa ra những quyết định ăn mặc thảm họa? Lời giải đáp nằm ở chính cách thức các mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện.

Một chuyên gia giấu tên trong ngành công nghiệp đã tiết lộ với truyền thông nội địa rằng các thuật toán trí tuệ nhân tạo khổng lồ hiếm khi được đào tạo chuyên sâu và độc lập về mảng thời trang. Thay vào đó, "gu" thẩm mỹ của chúng được hình thành từ việc nhào nặn một khối lượng dữ liệu khổng lồ, bao quát và tạp nham trên internet.

Quá trình học máy này dẫn đến một sự chắp vá đầy khiên cưỡng. Những gì máy móc nhận định là "thời trang" thực chất là sự trộn lẫn hỗn mang của vô số quan điểm, tình huống và văn cảnh hoàn toàn khác biệt nhau. Khi giải quyết bài toán giữ ấm, mô hình sẽ lục lọi dữ liệu về các phương pháp chống rét và đưa ra kết luận logic nhất dưới góc độ kỹ thuật: gia tăng số lượng các lớp cách nhiệt.

Thuật toán không được lập trình để cảm nhận được sự gò bó, sự khó thở hay tính thẩm mỹ tồi tệ khi một người phải khoác lên mình bảy lớp áo không hề ăn nhập về màu sắc lẫn phom dáng. Nó hiểu ngôn ngữ của nhiệt độ và chức năng, nhưng hoàn toàn mù tịt trước ngôn ngữ của tỷ lệ cơ thể, kết cấu nếp gấp hay sự thanh thoát của đường nét.

Thêm vào đó, thời trang là một địa hạt mang tính chủ quan cực kỳ cao. Không tồn tại một định lý toán học nào để chứng minh một chiếc quần xắn gấu là đẹp hay xấu; điều đó phụ thuộc vào văn hóa, xu hướng, tỷ lệ người mặc và thông điệp cá nhân. Hệ thống máy móc luôn tìm kiếm những câu trả lời có tính đúng đắn tuyệt đối, và khi bị ép phải đưa ra quyết định trong một lĩnh vực không có đáp án đúng sai rõ ràng, chúng bắt đầu tạo ra những sự kết hợp ngẫu nhiên.

Chúng gán ghép áo phông với đồ ngủ, khuyên người dùng tự tin với vẻ ngoài lôi thôi, vì trong không gian dữ liệu đa chiều của chúng, mọi sự kết hợp đều có xác suất xảy ra ngang nhau nếu không bị ràng buộc bởi các quy tắc vật lý hay cảm xúc con người. Đây là một minh chứng sinh động cho giới hạn của các công cụ đa năng: chúng có thể làm tốt việc hỗ trợ nấu ăn hay kiểm tra bài tập về nhà, nhưng lại hoàn toàn sụp đổ khi phải chạm vào những lĩnh vực đòi hỏi sự tinh tế và rung cảm mang tính nhân bản.

Sự từ chối vẻ đẹp rập khuôn và phong trào chế giễu AI

Nhìn sâu hơn, việc hàng triệu người trẻ Trung Quốc thích thú theo dõi và sao chép những “lỗi” của thuật toán mang ý nghĩa xã hội đáng chú ý. Đây thực chất là một dạng trào phúng kỹ thuật số - cách giải trí sáng tạo nhằm chế giễu chính công nghệ đang ngày càng chi phối cuộc sống của họ.

Thế hệ Z đang sống trong môi trường mạng xã hội bão hòa bởi những hình ảnh hoàn hảo đến mức độc hại, nơi mọi bức ảnh đều được chỉnh sáng, kéo dài đôi chân hay làm mịn làn da bằng các bộ lọc tinh vi. Việc giao quyền lựa chọn cho một thuật toán vụng về để tạo ra những bộ trang phục xấu xí, luộm thuộm trở thành cách giải phóng bản thân khỏi áp lực phải luôn xuất hiện hoàn hảo.

Những người sáng tạo nội dung biến sai sót của máy móc thành chất liệu hài hước mang tính trình diễn. Họ tìm thấy sự giải trí khi giao quyền kiểm soát cho một cỗ máy ngớ ngẩn, buộc nó nghiêm túc thực hiện những chỉ thị vô lý.

Cư dân mạng bật cười khi trí tuệ nhân tạo cố chấp bảo vệ những lựa chọn ăn mặc thảm họa của mình. Điều đó cho thấy dù công nghệ phát triển đến đâu, vẫn tồn tại những khoảng trống “ngây ngô”. Việc theo đuổi sự vô lý ấy giống như một trò chơi, nơi người dùng cố tình dồn thuật toán vào ngõ cụt để chứng kiến khoảnh khắc máy móc bất lực trước thế giới thực.

Bùi Tú