Thực hư việc lực lượng Houthi thân Iran có tên lửa hành trình

Bên cạnh kho vũ khí đạn đạo với sức mạnh công phá từ tầng bình lưu, lực lượng Houthi (Ansar Allah) còn nắm giữ một quân bài chiến lược cực kỳ nguy hiểm khác: các biến thể tên lửa hành trình tấn công mặt đất và chống hạm. Nếu tên lửa đạn đạo gieo rắc nỗi sợ hãi bằng vận tốc siêu thanh khi hồi quyển, thì tên lửa hành trình lại tạo ra những mối đe dọa thầm lặng nhưng chết chóc trên không phận thấp. Bằng việc làm chủ công nghệ bay lướt sát mặt biển và bám sát địa hình, nhóm vũ trang này đã khai thác triệt để các điểm mù của hệ thống radar cảnh giới phương Tây.

Đặc tính bay bám địa hình và lẩn tránh radar

Dòng vũ khí hành trình mang lại cho Houthi một phương thức tiếp cận mục tiêu hoàn toàn khác biệt so với quỹ đạo hình parabol dễ dự đoán của tên lửa đạn đạo. Điểm mạnh cốt lõi của tên lửa hành trình nằm ở khả năng bay bám địa hình và lướt sát mặt biển. Các hệ thống vũ khí nổi bật như dòng Quds (bao gồm Quds-1, Quds-2, Quds-3) dùng để tấn công mặt đất, hay dòng Al-Mandab chuyên dụng chống hạm, đều được thiết kế để hoạt động ở độ cao cực thấp, đôi khi chỉ cách ngọn sóng từ 5 đến 10 mét trong pha tiếp cận cuối cùng.

Đặc tính kỹ thuật này khai thác triệt để hai nhược điểm vật lý cố hữu của mọi hệ thống phòng không trên hạm: độ cong của Trái Đất và hiện tượng nhiễu sóng bề mặt. Khi một quả tên lửa hành trình bay sát mặt nước, nó sẽ ẩn mình dưới đường chân trời radar của các tàu chiến. Điều này có nghĩa là các hệ thống cảnh giới tầm xa trên các tàu khu trục hay tuần dương hạm dù được trang bị radar quét mảng pha điện tử chủ động (AESA) tối tân đến đâu cũng hoàn toàn bất lực trong việc phát hiện mục tiêu từ sớm. Cho đến khi tên lửa nhô lên khỏi đường chân trời radar ở khoảng cách khoảng 20 đến 30 dặm, các sĩ quan phòng không chỉ còn lại một khoảng thời gian cực kỳ ngắn ngủi, tính bằng giây, để nhận diện, khóa mục tiêu và khai hỏa đạn đánh chặn.

Sự xuất hiện bất ngờ này tước đi thời gian phản ứng quý giá, đẩy hệ thống phòng thủ tầm gần (CIWS) như pháo bắn nhanh Phalanx hay tên lửa RIM-116 vào trạng thái hoạt động hết công suất với rủi ro rò rỉ mục tiêu rất cao. Việc phải đối phó với những bóng ma bay thấp này đòi hỏi lực lượng hải quân quốc tế phải duy trì các máy bay cảnh báo sớm trên không (AEW&C) hoặc trực thăng mang radar hoạt động liên tục trên bầu trời. Yêu cầu này trực tiếp gây ra sự tiêu hao khổng lồ về mặt nhân lực, nhiên liệu và giờ bay bảo dưỡng thiết bị cho các hạm đội liên quân đang làm nhiệm vụ hộ tống.

Quá trình thiết kế ngược từ các mẫu vũ khí thu được

Các kỹ sư vũ khí của nhóm tận dụng tối đa những mảnh vỡ từ các cuộc tập kích hoặc các nguyên mẫu chưa phát nổ thu thập được trên chiến trường. Sự hỗ trợ từ các kỹ thuật viên nước ngoài giúp họ tiến hành tháo dỡ cẩn thận, đo đạc quang học và phân tích cấu trúc vật liệu của các cấu kiện cơ khí phức tạp.

Trọng tâm của quá trình mổ xẻ này tập trung vào các bộ phận lõi như động cơ phản lực cỡ nhỏ, hệ thống bơm nhiên liệu, cánh lái khí động học và cảm biến đo cao bằng vô tuyến. Các báo cáo giám định vũ khí độc lập từ Liên Hợp Quốc đã chỉ ra sự tương đồng đáng kinh ngạc giữa dòng tên lửa Quds của Houthi và các mẫu tên lửa hành trình của các đối tác khu vực, vốn có nguồn gốc sâu xa từ thiết kế Kh-55 thời Liên Xô. Bằng việc bóc tách từng linh kiện, Houthi đã lập bản đồ cấu trúc hệ thống vũ khí một cách chi tiết.

Quá trình tự chủ một phần công nghệ này biến họ thành một thực thể chiến đấu dẻo dai. Họ có khả năng liên tục cải tiến tầm bắn, tinh chỉnh hệ thống dẫn đường và gia tăng tải trọng nổ dựa trên phản hồi thực tế từ các đợt tập kích. Sự linh hoạt này giúp Houthi tạo ra những biến thể vũ khí ngày càng tinh vi, giảm bớt sự phụ thuộc vào những chuyến tàu chở vũ khí nguyên chiếc vốn rất dễ bị các lực lượng đặc nhiệm hải quân quốc tế đánh chặn trên Vịnh Oman.

Sự thay đổi cán cân rủi ro tại khu vực Biển Đỏ

Sự kết hợp giữa khả năng tàng hình trước radar của tên lửa hành trình và bệ phóng cơ động cao đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện an ninh tại dải nước hẹp Biển Đỏ. Khác với các bệ phóng đạn đạo cỡ lớn dễ bị vệ tinh do thám hay máy bay không người lái định vị, hệ thống tên lửa hành trình của Houthi được tích hợp gọn gàng trên các thùng xe tải thương mại cải hoán. Chúng có thể nằm im lìm sâu trong các hang động hoặc hòa lẫn vào khu vực dân cư đông đúc tại địa hình đồi núi hiểm trở ven biển phía tây Yemen. Khi nhận được tọa độ mục tiêu từ hệ thống trinh sát, xe phóng sẽ di chuyển nhanh ra trận địa, nâng nòng khai hỏa và lập tức rút lui vào nơi ẩn nấp. Chiến thuật "bắn và chạy" này vô hiệu hóa các nỗ lực không kích phủ đầu, tạo ra một mối đe dọa thường trực trên vùng biển huyết mạch.

Việc liên tục răn đe các tàu chở dầu thô khổng lồ và tàu chở hàng bằng hỏa lực tầm xa khó đánh chặn đã đánh gục tâm lý của ngành công nghiệp logistics toàn cầu. Các tập đoàn vận tải khổng lồ buộc phải cân nhắc giữa bài toán lợi nhuận và sự an toàn tính mạng của thủy thủ đoàn cũng như khối tài sản trị giá hàng trăm triệu USD. Kết quả tất yếu là hàng loạt hãng tàu biển lớn đã ban hành quyết định từ bỏ tuyến đường ngắn nhất nối liền châu Á và châu Âu qua eo biển Bab al-Mandab và Kênh đào Suez. Họ chấp nhận thay đổi lộ trình, hướng các siêu tàu hàng di chuyển vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam lục địa châu Phi.

Sự điều chỉnh mang tính khiên cưỡng này kéo dài thời gian vận chuyển thêm hàng chục ngày, làm rối loạn lịch trình cập cảng, gây cạn kiệt nguồn cung vỏ container rỗng tại các trung tâm sản xuất châu Á và đẩy chi phí cước biển lên những mức đỉnh mới. Hơn thế nữa, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với những con tàu vẫn quyết tâm băng qua Biển Đỏ đã tăng vọt lên mức phi lý, bào mòn nghiêm trọng biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Bằng một kho vũ khí hành trình tự lắp ráp với chi phí tương đối thấp, Houthi đã chứng minh sức mạnh phi đối xứng đáng sợ của mình. Họ thành công trong việc tạo ra một nút thắt cổ chai địa lý, trực tiếp bóp nghẹt một trong những động mạch chủ của nền kinh tế thế giới và ép buộc các siêu cường phải cuốn vào một cuộc chiến tiêu hao tốn kém không có hồi kết.

Bùi Tú