Mỹ có đủ năng lực 'bảo kê' các tàu qua eo biển Hormuz?

Giữa làn đạn của cuộc xung đột khốc liệt giữa liên quân Mỹ - Israel và Iran, nhiều tàu chở năng lượng đã quyết định tự bảo vệ mình bằng một phương thức phi truyền thống: thay đổi tín hiệu nhận dạng thành tàu của Trung Quốc hoặc tàu của các quốc gia Hồi giáo. Quyết định này phơi bày thực tế khắc nghiệt trên tuyến đường thủy huyết mạch vốn chịu trách nhiệm trung chuyển 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.

Khi những lời cam kết hộ tống từ Hải quân Mỹ bị giới tài chính hoài nghi về tính khả thi, việc ẩn mình dưới vỏ bọc ngoại giao của những quốc gia có quan hệ kinh tế mật thiết với Tehran dường như trở thành phương án bảo hiểm tính mạng an toàn nhất cho các thủy thủ đoàn trên biển.

Mạo hiểm vì lợi nhuận khổng lồ và chiến thuật thay đổi nhân thân

Cuộc chiến nổ ra đã làm tê liệt gần như toàn bộ lưu lượng tàu chở dầu qua eo hẹp vùng Vịnh Ba Tư. Phía Iran liên tục đáp trả các đòn tấn công bằng cách phóng hàng loạt tên lửa và máy bay không người lái vào các mục tiêu xung quanh, bao trùm lên cả các phương tiện vận tải năng lượng đang hướng đến mọi nơi trên thế giới.

Sự gián đoạn đột ngột này lập tức đẩy giá cước vận tải lên mức cao kỷ lục. Một siêu tàu chở dầu thô di chuyển từ eo biển này đến Trung Quốc hiện có thể thu về mức doanh thu khổng lồ lên tới 500.000 USD cho mỗi ngày công tác. Đứng trước sức cám dỗ từ khoản lợi nhuận khổng lồ này, một số thuyền trưởng táo bạo đã quyết định đánh cược sinh mạng và tài sản để thực hiện các chuyến giao hàng xuyên qua khu vực giao tranh.

Để sinh tồn qua lưới lửa, các chủ tàu đã áp dụng một chiến thuật ngụy trang kỹ thuật số cực kỳ thực dụng. Phân tích dữ liệu hệ thống nhận dạng tự động trên biển từ tờ Financial Times cho thấy trong tuần qua, ít nhất 10 tàu đã tự ý thay đổi tín hiệu phát đáp của họ. Các thông điệp phát đi liên tục nhấn mạnh yếu tố nhân khẩu học, sử dụng các cụm từ như "Chủ sở hữu Trung Quốc", "Toàn bộ thủy thủ Trung Quốc" hoặc "Có thủy thủ Trung Quốc trên boong".

Một ví dụ điển hình là tàu chở hàng Iron Maiden đã nhanh chóng đổi tín hiệu thành "Chủ sở hữu Trung Quốc" khi vội vã tăng tốc băng qua eo biển. Các vỏ bọc này được đa dạng hóa linh hoạt tùy theo tình hình thực tế. Điển hình như vào cuối tuần trước, một tàu chở nhiên liệu mang tên Bogazici đã vượt ranh giới an toàn bằng cách tự nhận dạng tạm thời là "Tàu Hồi giáo Thổ Nhĩ Kỳ".

Cơ sở của chiến thuật ngụy trang này xuất phát từ mối quan hệ kinh tế sống còn giữa chính quyền Tehran và Bắc Kinh. Khoảng một nửa lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc bắt buộc phải đi qua eo biển Hormuz. Chiều ngược lại, 90% nguồn cung dầu xuất khẩu của chính Iran cũng cập bến Trung Quốc thông qua các mạng lưới quốc gia trung gian để né tránh các lệnh trừng phạt tài chính. Nền kinh tế Iran phụ thuộc nặng nề vào dòng chảy doanh thu này để duy trì hoạt động.

Do đó, giới lãnh đạo quân sự Tehran tỏ ra vô cùng thận trọng và nhạy cảm trước bất kỳ biến cố nào có thể bị đánh giá là hành vi tự tay cắt đứt đường sống của các tàu chở dầu tiếp cận đối tác kinh tế lớn nhất của họ. Việc khoác lên mình tấm áo nhân thân của các quốc gia có lợi ích đan xen chặt chẽ với Iran vô tình tạo ra một vùng đệm an toàn tuyệt đối về mặt tâm lý, giúp các tàu hàng lọt qua các hệ thống nhắm mục tiêu của đối phương.

Sự hoài nghi của Phố Wall trước năng lực phòng thủ của Hải quân Mỹ

Để khuyến khích các hãng tàu can đảm đưa sản phẩm ra khỏi Vịnh Ba Tư nhằm hạ nhiệt thị trường năng lượng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố một chương trình tái bảo hiểm trị giá 20 tỷ USD dành riêng cho đội tàu chở dầu. Giới phân tích thị trường chỉ ra rằng nỗi sợ hãi bị nổ tung bởi các tên lửa đạn đạo của Iran là một rào cản vật lý lớn hơn rất nhiều so với việc thiếu hụt phạm vi bồi thường tài chính. Nhận thức được điểm nghẽn này, người đứng đầu Nhà Trắng đã đưa ra cam kết bổ sung rằng Hải quân Mỹ sẽ triển khai tàu chiến trực tiếp hộ tống các tàu chở dầu nếu tình hình an ninh bắt buộc. Mặc dù vậy, giới tài chính Phố Wall vẫn giữ thái độ hoài nghi sâu sắc trước tính khả thi của lời cam kết này.

Vào những ngày bình thường, khu vực này ghi nhận từ 60 đến 90 tàu chở dầu cần phải băng qua eo biển Hormuz. Chuẩn bị cho sự bùng nổ của cuộc xung đột, Hải quân Mỹ đã huy động hai tàu sân bay và 16 tàu chiến mặt nước đến Trung Đông, thiết lập sự hiện diện quân sự lớn nhất tại khu vực kể từ thời điểm cuộc chiến tranh Iraq nổ ra vào năm 2003. Dù vậy, lực lượng này đang phải đối mặt với một bài toán hậu cần vượt quá sức chịu đựng.

Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế cho thấy hạm đội của Hải quân Mỹ bao gồm 233 tàu chiến được biên chế và 59 tàu hỗ trợ, nhưng phần lớn các phương tiện này đang neo đậu tại cảng để bảo trì hoặc tiến hành các khóa huấn luyện định kỳ. Tính đến cuối tháng 2, chỉ có 49 tàu hải quân đang thực sự làm nhiệm vụ trên biển trên phạm vi toàn cầu, một con số quá khiêm tốn để thiết lập một hàng rào bảo vệ kín kẽ cho lưu lượng tàu thương mại khổng lồ hằng ngày.

Thực tế chiến trường cũng phơi bày những rủi ro cực lớn về mặt kỹ thuật phòng thủ đánh chặn. Lực lượng Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh đã gặp vô vàn khó khăn trong việc bắn hạ các bầy đàn máy bay không người lái Shahed của Iran. Các thiết bị bay tự sát giá rẻ này đã nhiều lần chọc thủng lưới phòng không và tàn phá các mục tiêu quân sự trọng yếu. Chuyên gia Robin Brooks thuộc Viện Brookings nhận định rằng nỗ lực giăng ô bảo vệ cho một số lượng lớn tàu hàng di chuyển chậm chạp là một nhiệm vụ bất khả thi.

Lực lượng tấn công chỉ cần đưa trót lọt một vài thiết bị không người lái vượt qua hàng rào phòng thủ để đánh chìm một chiếc tàu thương mại, và thế giới sẽ ngay lập tức rơi vào một cuộc khủng hoảng giá dầu toàn diện. Do số lượng tàu cần bảo vệ quá lớn so với số lượng hệ thống vũ khí phòng không sẵn có, những lời cam kết bảo vệ từ lực lượng hải quân khó có thể mang lại cảm giác an tâm thực sự cho các thủy thủ đoàn.

Bùi Tú