Tàu Liaowang-1 của Trung Quốc xuất hiện gần Iran để do thám?

Cho đến thời điểm hiện tại, chưa có bất kỳ lời xác nhận chính thức nào từ giới chức Bắc Kinh, Washington hay Tehran về mục đích cụ thể của chuyến triển khai hàng hải này. Dù vậy, dưới lăng kính phân tích kỹ thuật, bản thân nền tảng của Liaowang-1 đã đủ sức tạo ra một sức nặng chiến lược đáng gờm. Giới chuyên gia nhận định đây hoàn toàn không phải là một chiến hạm mang vũ khí tấn công thông thường, mà là một tổ hợp theo dõi không gian và radar cảnh giới tầm xa được thiết kế đặc biệt để hoạt động liên tục giữa đại dương bao la.

Nguồn gốc và vai trò trong mạng lưới theo dõi không gian của Trung Quốc

Liaowang-1 được giới phân tích quân sự định hình là thế hệ thiết bị thuộc hệ thống tàu theo dõi quỹ đạo lớp Yuan Wang (Viễn Vọng). Lớp tàu Viễn Vọng từ nhiều thập kỷ qua luôn đóng vai trò nòng cốt trong mạng lưới hỗ trợ hàng hải cho chương trình vũ trụ và công nghệ tên lửa của Trung Quốc. Về mặt thiết kế tác chiến, những phương tiện hải trình loại này gánh vác sứ mệnh như các trạm điều khiển và theo dõi di động khổng lồ, vươn tầm hoạt động ra khỏi ranh giới lãnh thổ đại lục.

Mục tiêu cốt lõi của hệ thống tàu Yuan Wang là duy trì đường truyền liên lạc liền mạch với các chòm sao vệ tinh trên quỹ đạo, giám sát hành trình của tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, kiểm soát các tàu vũ trụ trong sứ mệnh không gian và theo sát các cuộc thử nghiệm bay tầm xa ở những khu vực hẻo lánh.

Nguyên lý vật lý cơ bản chỉ ra rằng Trái Đất có hình cầu, do đó, các trạm radar mặt đất dù có công suất phát tia bức xạ lớn đến đâu cũng sẽ vấp phải giới hạn tất yếu của đường chân trời vô tuyến. Khi một quả tên lửa, một phương tiện lướt siêu vượt âm hoặc một vệ tinh bay vắt qua những vùng đại dương mênh mông như Thái Bình Dương hay Ấn Độ Dương, chúng sẽ lập tức rơi vào vùng mù của hệ thống giám sát trên đất liền.

Để giải quyết bài toán vật lý hóc búa này, các tàu theo dõi như Liaowang-1 được Bắc Kinh chế tạo và triển khai tới những tọa độ xa bờ, hoạt động như những trạm tiếp sóng và định vị giữa biển khơi. Sự xuất hiện của chúng lấp đầy các khoảng trống giám sát do độ cong của Trái Đất tạo ra, đảm bảo hệ thống chỉ huy không gian của Trung Quốc luôn duy trì được kết nối liên tục với các phương tiện đang lao đi ở tốc độ cực lớn ngoài tầng khí quyển.

Xét về bản chất kỹ thuật sâu xa, Liaowang-1 vận hành như một trung tâm đo đạc viễn trắc và trạm radar cảnh giới tiền tiêu đặt trên mặt nước. Việc đưa một tổ hợp khí tài phức tạp như vậy đến sát vùng Vịnh chứng tỏ một sự tính toán kỹ lưỡng về mặt bao phủ sóng vô tuyến. Con tàu hoàn toàn có khả năng thiết lập một không gian giám sát độc lập, tự động thu thập các dữ liệu viễn trắc quan trọng mà không phụ thuộc vào hạ tầng trên đất liền. Năng lực này tạo ra một lợi thế đáng kể trong việc kiểm soát luồng thông tin không gian ở khoảng cách cách xa trung tâm chỉ huy hàng ngàn hải lý.

Hệ thống cảm biến: Chân dung một “trạm radar nổi” quy mô lớn

Đặc điểm nhận diện trực quan và cũng là trái tim công nghệ của Liaowang-1 chính là cấu trúc thượng tầng đồ sộ, được nhồi nhét hàng loạt mái vòm che radar (radome) khổng lồ cùng các ăng-ten parabol cỡ lớn. Khác với các chiến hạm tàng hình cố giấu đi các chi tiết góc cạnh để giảm diện tích phản xạ, con tàu này phô diễn toàn bộ hệ thống thu phát sóng vô tuyến, biến nó thành một trạm radar nổi thực thụ với khả năng thực hiện đa dạng các chức năng cảm biến kỹ thuật cao.

Thành phần uy lực nhất trên tàu là hệ thống radar theo dõi tầm xa. Các mảng radar quét điện tử với diện tích khẩu độ lớn được trang bị năng lực bám bắt mục tiêu trên không và tên lửa trong một phạm vi không gian cực rộng. Quá trình quét sóng vô tuyến liên tục của chúng tạo ra một lượng dữ liệu quỹ đạo khổng lồ, phục vụ trực tiếp cho các thuật toán phân tích đường bay phức tạp sau đó. Dữ liệu từ các viện nghiên cứu quốc phòng ước tính rằng hệ thống máy tính xử lý trung tâm trên các tàu theo dõi hiện đại của Trung Quốc có đủ sức mạnh tính toán để theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu bay cùng lúc.

Bổ trợ đắc lực cho hệ thống radar là các cụm thiết bị viễn trắc tinh vi. Hệ thống ăng-ten băng thông rộng trên boong tàu có nhiệm vụ bắt sóng và thu thập các gói tín hiệu kỹ thuật số truyền về từ tên lửa hoặc vệ tinh trong toàn bộ quá trình bay. Những gói dữ liệu viễn trắc này chứa đựng các thông số sống còn như vận tốc tức thời, tọa độ không gian, trạng thái hoạt động của hệ thống động cơ và toàn bộ phản hồi từ các cảm biến gắn trên thân vật thể bay. Mọi biến động nhỏ nhất về quỹ đạo hoặc áp suất buồng đốt đều được máy tính trên tàu ghi nhận, mã hóa và lưu trữ hoặc truyền trực tiếp về trung tâm điều khiển.

Sức mạnh của Liaowang-1 được nhân lên gấp bội khi nó hoạt động như một nút giao trung tâm trong mạng lưới theo dõi diện rộng. Hệ thống truyền tin mã hóa cho phép con tàu liên kết dữ liệu chặt chẽ với mạng lưới radar mặt đất và các chòm sao vệ tinh quân sự trên quỹ đạo. Sự kết nối xuyên suốt này tạo ra một ma trận giám sát đa tầng vô cùng vững chắc, loại bỏ hoàn toàn các góc chết trong tầm nhìn chiến lược. Để duy trì toàn bộ tổ hợp điện tử ngốn năng lượng này, thân tàu được trang bị hệ thống máy phát điện công suất siêu lớn. Nguồn năng lượng dồi dào đảm bảo dòng điện ổn định cho các radar và máy tính xử lý tín hiệu hoạt động ở tần suất cao nhất trong những chuyến hải trình khắc nghiệt kéo dài hàng tháng trời.

Khả năng giám sát chiến lược tại vùng biển quốc tế

Mặc dù sứ mệnh thiết kế ban đầu của Liaowang-1 là theo dõi không gian và các vụ thử tên lửa, sức mạnh vượt trội của hệ thống cảm biến vô hình trung biến con tàu thành một cỗ máy giám sát các hoạt động quân sự vô cùng nhạy bén. Từ những tọa độ neo đậu chiến lược, các hệ thống ăng-ten thu phát thụ động và chủ động của tàu có khả năng rà quét không phận khu vực lân cận một cách toàn diện.

Cỗ máy này có thể theo dõi chính xác đường bay của các phi đội máy bay chiến đấu, phát hiện ngay lập tức các chớp lửa từ các vụ phóng tên lửa đạn đạo, ghi nhận đặc tính tín hiệu phát xạ từ các đài radar trên tàu chiến đối phương và bao quát toàn bộ quy luật di chuyển của các nhóm tác chiến trên biển. Năng lực quan sát đa chiều này giải thích vì sao sự xuất hiện của các tàu theo dõi gần những điểm nóng xung đột luôn được giới phân tích định vị là một nước cờ thu thập dữ liệu quân sự có tính toán từ trước.

Việc lựa chọn môi trường hoạt động ngoài ranh giới lãnh hải, cụ thể là trên các vùng biển quốc tế, mang lại một lợi thế vô giá về mặt pháp lý cho hệ thống tàu trinh sát. Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển quy định rõ ràng quyền tự do đi lại đối với các vùng biển quốc tế. Tàu thuyền quân sự của mọi quốc gia được quyền tự do hàng hải và tiến hành các hoạt động hợp pháp, với điều kiện tôn trọng tuyệt đối chủ quyền lãnh hải của các nước ven bờ. Nhờ lá chắn pháp lý này, Liaowang-1 có thể thực thi các nhiệm vụ đo đạc và quan sát từ một khoảng cách an toàn, triệt tiêu nguy cơ xảy ra va chạm quân sự trực tiếp với lực lượng hải quân hoặc tuần duyên của bất kỳ cường quốc nào đang hiện diện trong khu vực.

Sự phát triển và mạnh dạn triển khai các phương tiện giám sát như Liaowang-1 phơi bày một xu hướng chuyển dịch vĩ mô trong học thuyết quân sự hiện đại: sự hội tụ sâu sắc giữa không gian tác chiến trên biển và chiến tranh vũ trụ. Các hệ thống radar và cảm biến công suất cao đặt trên nền tảng mặt nước đang gánh vác những nhiệm vụ mang tầm vóc chiến lược, từ việc tính toán quỹ đạo tên lửa đạn đạo, hỗ trợ mạng lưới cảnh báo sớm quốc gia, giám sát sự di chuyển của các vệ tinh đối phương, đến việc cung cấp luồng dữ liệu mục tiêu liên tục cho các tổ hợp phòng thủ tên lửa. Những nền tảng như Liaowang-1 vượt xa nhiệm vụ phục vụ kỹ thuật hàng không vũ trụ. Chúng đồng thời đảm nhiệm vai trò nòng cốt định hình năng lực cảnh báo và giám sát chiến lược của quân đội Trung Quốc trên các vùng biển huyết mạch của toàn cầu.

Bùi Tú