Nhà tiên tri mù Vanga và sự thật phía sau những 'lời tiên tri' trên mạng
Trong thế giới mạng, cái tên Baba Vanga gần như mang màu sắc huyền thoại. Mỗi khi xảy ra một biến cố lớn - từ đại dịch, chiến tranh cho đến những dự đoán về tương lai nhân loại - người ta lại nhắc tới bà như một “nhà tiên tri đã nhìn thấy trước tất cả”.
Huyền thoại của Internet
Trong nhiều góc của Internet, cái tên Baba Vanga - nhà tiên tri mù nổi tiếng của Bulgaria - gần như đã trở thành một huyền thoại. Trên mạng xã hội và các trang tin lá cải, bà thường được gắn với hàng loạt dự đoán gây choáng: từ vụ khủng bố 11/9, đại dịch COVID-19 cho tới chiến tranh Ukraine.
Thậm chí, gần đây một số tiêu đề còn đặt câu hỏi: Liệu Baba Vanga có dự đoán được xung đột Israel - Iran, các vụ phóng tên lửa hay việc đóng cửa không phận? Một số bài viết khác lại nhắc tới những “tiên tri cho năm 2026”, bao gồm cả viễn cảnh chiến tranh thế giới thứ ba hoặc con người tiếp xúc với người ngoài hành tinh.
Những câu chuyện như vậy thường thu hút rất nhiều lượt nhấp. Nhưng theo nhiều nhà nghiên cứu và những người từng tìm hiểu về Baba Vanga, phần lớn các lời tiên tri đang lan truyền trên mạng có thể chưa từng được bà nói ra.
Người phụ nữ mù trở thành hiện tượng văn hóa
Baba Vanga, tên thật Vangeliya Pandeva Gushterova, sinh năm 1911 tại vùng đất khi đó còn thuộc Đế chế Ottoman.
Một câu chuyện thường được nhắc lại là khi còn trẻ, bà bị cuốn vào một cơn lốc xoáy và từ đó dần mất thị lực. Sau biến cố này, nhiều người tin rằng bà có khả năng nhìn thấy tương lai.
Trong Thế chiến thứ hai, người dân bắt đầu tìm đến bà để hỏi về số phận của người thân ngoài chiến trường. Danh tiếng của bà dần lan rộng khắp Bulgaria. Đến thập niên 1960, ngôi nhà của Baba Vanga tại thị trấn Petrich trở thành nơi người ta xếp hàng dài chờ gặp. Khách đến từ khắp nơi - từ Bulgaria, Nga đến Romania và Hy Lạp.
Nhưng theo những người từng làm việc trong quỹ Baba Vanga, các lời tiên đoán của bà chủ yếu xoay quanh cuộc sống cá nhân của người tìm đến, như sức khỏe hay những lời khuyên về cuộc sống.
“Vanga chủ yếu giúp người ta giải quyết vấn đề sức khỏe và cuộc sống. Bà không nói về những thảm họa toàn cầu” - Ivan Dramov, Quỹ Baba Vanga.
Sau khi danh tiếng lan rộng, Baba Vanga bắt đầu xuất hiện trong sách, chương trình truyền hình và các talk show. Ở Nga, hình ảnh của bà đặc biệt phổ biến. Một số nghiên cứu cho rằng bà đã trở thành một biểu tượng tiên tri trong trí tưởng tượng văn hóa Nga suốt thế kỷ 20 và 21.
Ảnh hưởng đó lớn đến mức trong tiếng Nga xuất hiện động từ “vangovat”, nghĩa là “dự đoán tương lai”. Khi mạng xã hội bùng nổ, cái tên Baba Vanga càng được nhắc đến nhiều hơn. Từ TikTok đến YouTube, những “lời tiên tri mới” liên tục xuất hiện.
Thông tin sai lệch và tuyên truyền
Một số nhà nghiên cứu cho rằng những lời tiên tri gán cho Baba Vanga đôi khi còn được sử dụng để củng cố các câu chuyện chính trị.
Một báo cáo năm 2024 của tổ chức truyền thông BIRN Albania cho thấy nhiều bài viết đã dùng “lời tiên tri của Baba Vanga” để củng cố các câu chuyện mang màu sắc âm mưu hoặc tuyên truyền, đặc biệt trong các vấn đề liên quan đến chính trị.
Theo các nhà nghiên cứu, chính sự mơ hồ của những lời tiên tri khiến chúng dễ dàng được diễn giải theo nhiều hướng khác nhau.
“Tên tuổi của Baba Vanga giống như một phương tiện linh hoạt: người ta có thể gắn vào đó bất cứ câu chuyện nào”, nhóm nghiên cứu Đại học Texas.
Một trong những điều đáng chú ý là không có bản ghi âm hay tài liệu viết nào do chính Baba Vanga để lại.
Nhiều lời tiên đoán nổi tiếng về Nga hoặc sự sụp đổ của Liên Xô thực ra được cho là xuất phát từ nhà văn Nga Valentin Sidorov, người từng nói rằng mình đã gặp Baba Vanga vào thập niên 1970. Tuy nhiên, không có ghi chép chính thức nào về các cuộc gặp này, khiến nội dung được kể lại dễ dàng bị diễn giải hoặc thậm chí sáng tạo thêm.
Theo nhà nghiên cứu Viktoria Vitanova-Kerber, các “chuyên gia Baba Vanga” sau này đã tiếp tục phóng đại, bổ sung hoặc diễn giải lại những thông tin ít ỏi đó để phù hợp với các câu chuyện chính trị hoặc văn hóa đang thịnh hành.
Huyền thoại và sự thật
Nhà văn Bulgaria Zheni Kostadinova - tác giả của những cuốn sách về Baba Vanga - cho rằng những lời tiên tri của bà thường nằm ở ranh giới giữa sự thật và huyền thoại.
Qua nhiều năm, các câu chuyện được truyền miệng, diễn giải và đôi khi biến đổi theo cách khiến chúng trở nên hấp dẫn hơn với công chúng. “Rất nhiều người đã đặt vào miệng bà những lời mà bà chưa từng nói”, Kostadinova nhận xét. Nhà văn Kostadinova nhận định chính uy tín của Baba Vanga giống như Nostradamus đã khiến không ít người tận dụng tên tuổi của bà để phục vụ mục đích riêng.
Có một điều Baba Vanga từng nói nhiều lần khi còn sống: Tên tuổi của bà sẽ bị sử dụng trong suốt cuộc đời và cả sau khi bà qua đời. Và điều này đã đúng.
Ngay từ năm 1989, hình ảnh của bà đã được dùng để bán đủ thứ sản phẩm, từ quần áo đến khăn tay. Ngày nay, trong thời đại mạng xã hội, lời nói ấy dường như càng đúng hơn bao giờ hết.
Có lẽ, giữa vô số lời tiên tri được gán cho nhà tiên tri mù Baba Vanga thì đây lại là dự đoán chính xác nhất của bà.