Vũ khí laser ODIN giúp Mỹ tiết kiệm hàng triệu USD khi đối phó drone Iran
ODIN có thể thay đổi cách Hải quân Mỹ đối phó với drone giá rẻ mà Iran đang sử dụng.
Một chùm tia laser vô hình có thể khiến drone “mù mắt” giữa bầu trời. Đó chính là ý tưởng phía sau ODIN, hệ thống vũ khí năng lượng định hướng đang được Hải quân Mỹ lắp trên các tàu khu trục để đối phó với làn sóng drone tấn công và trinh sát trong các cuộc xung đột hiện đại.
Không ồn ào như tên lửa hay pháo phòng không, ODIN được xem là một trong những công nghệ có thể thay đổi cách Hải quân Mỹ đối phó với drone giá rẻ mà Iran đang sử dụng.
Drone Iran và bài toán phòng thủ mới trên biển của Mỹ
Trong hơn một thập niên qua, Iran đã đầu tư mạnh vào chiến lược chiến tranh bất đối xứng. Thay vì cạnh tranh trực tiếp bằng tàu chiến hay máy bay hiện đại, quốc gia này phát triển hàng loạt tên lửa hành trình và drone cảm tử giá rẻ.
Một trong những mẫu drone nổi tiếng nhất của Iran là Shahed-136, có tầm bay từ 1.000 km đến tối đa 2.500 km, mang đầu đạn khoảng 30-50 kg và thường được phóng theo từng đàn để áp đảo hệ thống phòng không của đối phương
Shahed có giá tương đối rẻ so với tên lửa phòng không. Ước tính chi phí sản xuất nội địa chỉ từ vài chục nghìn USD, trong khi một tên lửa đánh chặn có giá hàng triệu USD. Điều này tạo ra nghịch lý chiến thuật là dùng tên lửa đắt tiền để bắn hạ drone rẻ tiền.
Drone trinh sát cũng đóng vai trò ngày càng quan trọng, khi bay quanh các nhóm tàu chiến, chụp ảnh, truyền dữ liệu về vị trí và giúp binh sĩ định vị mục tiêu cho tên lửa hoặc drone tấn công. Chính vì vậy, những thiết bị bay nhỏ bé này có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi tấn công.
Đó là lý do Mỹ bắt đầu sử dụng vũ khí năng lượng định hướng, trong đó có hệ thống ODIN, để đối phó với drone cảm tử và trinh sát.
ODIN – vũ khí laser làm “mù mắt điện tử” drone
ODIN (viết tắt của Optical Dazzling Interdictor, Navy), tạm dịch là hệ thống laser làm lóa cảm biến quang học dành cho hải quân. Tên đầy đủ của hệ thống là AN/SEQ-4 ODIN. Trong đó, AN/SEQ-4 là ký hiệu quân sự dùng để phân loại thiết bị điện tử trên tàu chiến. Hệ thống này lắp trên các tàu chiến, đặc biệt là tàu khu trục lớp Arleigh Burke, nhằm phát hiện và vô hiệu hóa drone bằng chùm tia laser.
Khác với các loại laser công suất lớn có thể đốt cháy mục tiêu, ODIN thuộc nhóm vô hiệu hóa thay vì phá hủy drone. ODIN gồm một đầu phát laser có thể xoay và điều khiển hướng bắn, kết hợp với các camera điện quang và hồng ngoại độ phân giải cao. Nhờ các cảm biến này, người vận hành ODIN có thể phát hiện và theo dõi drone hoặc các thiết bị bay khác.
Cơ chế hoạt động của ODIN khá đặc biệt: Sử dụng chùm laser tập trung chiếu thẳng vào các cảm biến quang học của drone, chẳng hạn camera hoặc cảm biến hồng ngoại. Khi bị chiếu laser cường độ cao, các cảm biến này sẽ bị lóa, bão hòa tín hiệu hoặc thậm chí hư hỏng, khiến drone không thể nhìn thấy mục tiêu hay tiếp tục nhiệm vụ.
Nói cách khác, ODIN không bắn rơi drone mà chỉ cần làm mù “đôi mắt điện tử” là đủ khiến thiết bị này mất khả năng trinh sát hoặc dẫn đường.
Theo các nguồn thông tin công khai, công suất của hệ thống laser này được ước tính khoảng 10–30 kW, với tầm hoạt động vài km. Mức công suất này đủ để đối phó các mục tiêu nhỏ như drone hoặc thiết bị trinh sát bay ở độ cao thấp.
Từ phòng thí nghiệm đến tàu chiến
ODIN không phải là dự án kéo dài nhiều thập niên như nhiều chương trình vũ khí khác, mà được phát triển khá nhanh trong khuôn khổ chương trình mua sắm khẩn cấp của Hải quân Mỹ.
Dự án bắt đầu khoảng năm 2017 tại Trung tâm tác chiến hải quân Dahlgren ở bang Virginia (Mỹ). Chỉ hai năm sau, hệ thống đầu tiên đã được lắp trên tàu khu trục USS Dewey.
Tiếp đó, ODIN tiếp tục được trang bị cho nhiều tàu khu trục khác như USS Stockdale và USS Spruance.
Đến năm 2025, ít nhất 8 tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Hải quân Mỹ đã được lắp hệ thống này.
Thiết kế của ODIN khá gọn, thường được đặt trong một tháp nhỏ trên phần thượng tầng của tàu, thay thế một số thiết bị cảm biến cũ. Điều đó cho phép lắp đặt nhanh chóng mà không cần cải tạo lớn trên tàu.
Chính sự đơn giản này giúp ODIN trở thành giải pháp thực tế để nhanh chóng bổ sung khả năng chống drone cho hạm đội.
Vai trò trong chiến dịch
Khi căng thẳng quân sự tại Trung Đông leo thang gần đây, việc các tàu khu trục Mỹ mang ODIN xuất hiện gần Iran đã thu hút sự chú ý của giới phân tích.
Theo một số hình ảnh do Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ công bố, các tàu khu trục trang bị ODIN tham gia các chiến dịch hải quân trong khu vực Trung Đông. Dù quân đội Mỹ chưa xác nhận đã sử dụng ODIN trong chiến đấu, nhiều chuyên gia cho rằng sự hiện diện của hệ thống laser trên tàu chiến cũng có thể ảnh hưởng đến cách đối phương sử dụng drone trinh sát.
Nếu drone Iran tiếp cận tàu chiến Mỹ, ODIN có thể chiếu tia laser vào các cảm biến và camera của thiết bị bay. Khi “đôi mắt điện tử” bị vô hiệu hóa, drone sẽ không thể quan sát hoặc truyền dữ liệu về vị trí mục tiêu. Điều đó khiến đối phương khó thu thập thông tin chính xác về hoạt động của hạm đội.
Trong chiến tranh hiện đại, việc mất dữ liệu trinh sát đôi khi nguy hiểm không kém mất vũ khí.
Vì sao vũ khí laser lại hấp dẫn?
Một trong những ưu điểm lớn nhất của vũ khí laser là chi phí sử dụng cực thấp. Mỗi lần phóng một tên lửa phòng không có thể tiêu tốn từ hàng trăm nghìn đến hàng triệu USD. Trong khi đó, laser chỉ cần điện năng từ tàu chiến để tạo ra chùm tia. Điều này giúp tàu gần như có “kho đạn vô hạn”, miễn là hệ thống vẫn còn điện để hoạt động.
Laser cũng có một ưu điểm quan trọng khác là tốc độ ánh sáng. Khi hệ thống khóa mục tiêu, chùm tia gần như lập tức chạm tới drone, không phải mất thời gian bay như tên lửa hay đạn pháo.
Ngoài ra, laser đặc biệt hữu ích khi đối phó với các cuộc tấn công bằng nhiều drone cùng lúc. Nếu phải dùng tên lửa để bắn hạ từng drone, tàu chiến có thể nhanh chóng cạn kho vũ khí. Trong khi đó, laser có thể xử lý nhiều mục tiêu liên tiếp mà không lo hết đạn.
ODIN chỉ là bước khởi đầu
ODIN không phải vũ khí laser mạnh nhất của Hải quân Mỹ, vì chủ yếu làm mù cảm biến chứ không phá hủy mục tiêu. Song song với ODIN, Hải quân Mỹ đang phát triển các hệ thống laser mạnh hơn, chẳng hạn HELIOS.
HELIOS là hệ thống laser năng lượng cao khoảng 60 kW có thể đốt cháy drone hoặc tàu nhỏ, thậm chí có tiềm năng chống tên lửa trong tương lai.
Trong hệ thống phòng thủ nhiều lớp của tàu chiến hiện đại, ODIN đóng vai trò lớp phòng thủ “mềm”, còn các vũ khí mạnh hơn như HELIOS, pháo CIWS hoặc tên lửa phòng không sẽ xử lý các mối đe dọa lớn hơn.
Kỷ nguyên mới của chiến tranh laser
Việc ODIN xuất hiện phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn trong quân sự: sự trỗi dậy của vũ khí năng lượng định hướng.
Trong nhiều thập niên, laser từng được coi là công nghệ tương lai. Thế nhưng, sự bùng nổ của drone giá rẻ đã khiến quân đội một số nước phải dùng đến hệ thống laser bắn nhanh, chính xác với chi phí cực thấp.
Nhiều quốc gia đang chạy đua phát triển các hệ thống tương tự. Mỹ, Israel, Trung Quốc, Hàn Quốc và nhiều nước châu Âu đều thử nghiệm laser chống drone.
Trong cuộc cạnh tranh này, ODIN có thể chưa phải vũ khí mạnh nhất nhưng cho thấy một bước chuyển quan trọng: laser đã rời phòng thí nghiệm và bước lên chiến trườn.
Vào thời đại mà các đàn drone nhỏ có thể gây ra thiệt hại lớn, những chùm tia laser vô hình từ ODIN sẽ trở thành lớp phòng thủ đầu tiên của các hạm đội hiện đại.