Quản lý quá nhiều AI có thể khiến con người “tê liệt nhận thức”

Khi AI không còn giúp giảm việc

Trong nhiều dự báo về tương lai công việc, AI thường được xem như “đội ngũ trợ lý số” có thể thay con người xử lý các nhiệm vụ lặp lại. Nhờ đó, nhân viên và nhà quản lý có thêm thời gian cho những công việc mang tính chiến lược hoặc sáng tạo hơn.

Tuy nhiên, thực tế tại nhiều tổ chức cho thấy việc sử dụng AI không phải lúc nào cũng giúp giảm áp lực công việc. Một nghiên cứu do Boston Consulting Group (BCG) thực hiện và được công bố trên Harvard Business Review cho thấy nhiều người tham gia thử nghiệm điều hành các hệ thống AI tự động đã trải qua tình trạng mệt mỏi tinh thần đáng kể.

Những người tham gia nghiên cứu gọi hiện tượng này là “AI brain fry”, có thể hiểu là trạng thái “nóng não” hoặc tê liệt nhận thức khi phải làm việc liên tục với các công cụ AI.

Theo nhóm nghiên cứu, tình trạng này xuất hiện khi người dùng phải theo dõi và xử lý quá nhiều luồng thông tin do AI tạo ra. Thay vì tiết kiệm thời gian, họ phải đọc, kiểm tra và chỉnh sửa các kết quả mà hệ thống đưa ra, khiến bộ não liên tục chuyển đổi giữa nhiều nhiệm vụ cùng lúc. Khi quá trình này kéo dài, khả năng tập trung suy giảm, sai sót tăng lên và việc đưa ra quyết định trở nên khó khăn hơn.

Quá tải thông tin và áp lực “quản lý máy móc”

Theo hãng tin CNN, một quản lý kỹ thuật cấp cao tham gia nghiên cứu cho biết trải nghiệm làm việc với nhiều hệ thống AI cùng lúc giống như có hàng chục tab trình duyệt đang mở trong đầu và tất cả đều đòi hỏi sự chú ý.

Ông mô tả việc phải liên tục đọc lại nội dung, tự nghi ngờ quyết định của mình và trở nên mất kiên nhẫn một cách bất thường. Suy nghĩ không bị gián đoạn hoàn toàn, nhưng luôn tồn tại cảm giác nhiễu loạn như tiếng tĩnh điện trong tâm trí.

Một vấn đề khác được nhắc tới là sự xuất hiện của “workslop” thuật ngữ dùng để chỉ những tài liệu như bản ghi nhớ, bài thuyết trình hoặc đề xuất kinh doanh do AI tạo ra nhưng thiếu chất lượng. Những nội dung này buộc đồng nghiệp phải chỉnh sửa hoặc làm lại từ đầu, khiến khối lượng công việc thực tế tăng lên.

Theo bà Gabriella Rosen Kellerman, nhà tâm thần học và đồng tác giả báo cáo, nếu “workslop” phản ánh việc con người phụ thuộc quá mức vào AI thì “AI brain fry” lại là tình huống ngược lại: con người cố gắng dùng khả năng nhận thức của mình để theo kịp tốc độ xử lý của máy móc.

Francesco Bonacci, CEO của Cua AI, cho rằng cảm giác kiệt sức cuối ngày làm việc không chỉ đến từ bản chất công việc mà còn từ việc phải quản lý quá nhiều quy trình và công cụ cùng lúc. Khi nhiều tính năng đang được phát triển song song, nhiều lỗi cần sửa gấp và các luồng công việc đan xen, người quản lý dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng trong chính dự án của mình.

Doanh nghiệp đối mặt thách thức mới trong kỷ nguyên AI

Một số chuyên gia nhận định tình trạng này có thể là hệ quả của quá trình chuyển đổi công nghệ. Khi các công cụ AI xuất hiện với tốc độ nhanh, người lao động có thể chưa kịp thích nghi với cách sử dụng và quản lý chúng.

Matthew Kropp, Giám đốc điều hành tại BCG, ví việc điều hành nhiều hệ thống AI giống như một người mới học lái xe nhưng lại được giao điều khiển một chiếc siêu xe Ferrari. Công nghệ mang lại tốc độ xử lý rất cao, nhưng nếu thiếu kinh nghiệm, người dùng dễ rơi vào tình trạng mất kiểm soát.

Ngay cả những chuyên gia công nghệ cũng có thể gặp tình huống tương tự. Giám đốc bộ phận an toàn AI của Meta từng chia sẻ trải nghiệm khi một bot suýt xóa toàn bộ hộp thư đến của bà mà không được phép, buộc bà phải nhanh chóng can thiệp để ngăn chặn.

Dù vậy, nghiên cứu cũng cho thấy “AI brain fry” thường chỉ là trạng thái tạm thời. Khác với hội chứng kiệt sức trong công việc (burnout) kéo dài và ảnh hưởng lâu dài đến hiệu suất, cảm giác quá tải nhận thức này có thể giảm bớt khi người lao động được nghỉ ngơi và có thời gian thích nghi với công cụ mới.

Trong bối cảnh AI ngày càng được triển khai rộng rãi, thách thức đối với các doanh nghiệp không chỉ là áp dụng công nghệ, mà còn là giúp nhân viên học cách sử dụng và kiểm soát các hệ thống này một cách hiệu quả, để tốc độ xử lý của máy móc không trở thành nguồn áp lực mới đối với con người.

Đức Anh