Không có phép màu dầu mỏ nhanh chóng từ Hải quân Mỹ ở eo biển Hormuz

Theo các chuyên gia, rất khó làm suy yếu khả năng đe dọa của Iran bằng tên lửa, thủy lôi và vũ khí giá rẻ ngày càng được sử dụng rộng rãi. Càng mất nhiều thời gian để đảm bảo an ninh thì khoảng cách giữa kỳ vọng từ thị trường về việc ổn định nhanh chóng và thực tế càng lộ rõ.

Một số nhà đầu tư trước đây tin rằng tàu chiến Hải quân Mỹ có thể dễ dàng giữ cho các tuyến hàng hải quan trọng như eo biển Hormuz luôn thông suốt trong thời chiến. Song theo một chuyên gia năng lượng hàng đầu, niềm tin này đang dần sụp đổ và điều đó khiến giá dầu liên tục tăng.

Robert McNally, cựu cố vấn về năng lượng dưới thời chính quyền Bush và hiện là Chủ tịch công ty nghiên cứu Rapidan Energy Group, nói với trang Insider rằng tình hình thị trường có thể xấu đi khi nỗ lực của Mỹ nhằm mở lại eo biển Hormuz (nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu) kéo dài, đồng thời quy mô tiềm tàng từ cuộc khủng hoảng năng lượng sắp tới dần được các nhà đầu tư nhận ra.

Rapidan Energy Group là công ty Mỹ chuyên nghiên cứu và tư vấn chuyên về thị trường năng lượng, chính sách và địa chính trị.

“Có một niềm tin rằng chuyện như thế này không thể xảy ra, hoặc nếu có thì cũng không kéo dài lâu”, Robert McNally cho hay. Song theo thời gian, sự hoài nghi đó đang dần biến mất khi thực tế cho thấy một tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng có thể bị gián đoạn lâu hơn nhiều so với dự đoán. Điều này đang đẩy giá dầu tăng cao, trong bối cảnh có thể trở thành cuộc gián đoạn năng lượng lớn nhất lịch sử.

Để đảm bảo an ninh quân sự cho tuyến vận chuyển dầu bằng tàu, lực lượng Mỹ trước tiên cần phải làm suy yếu đáng kể các mối đe dọa tên lửa, drone và thủy lôi của Iran, theo một chuyên gia tư vấn dầu mỏ và nhà phân tích quân sự. Chiến dịch này có thể kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng, đủ lâu để khiến giá dầu tăng mạnh và làm rung chuyển thị trường toàn cầu.

Khi nào Hải quân Mỹ hộ tống các tàu chở dầu?

Mỹ đã giao chiến với Iran trong nhiều tuần. Hơn một tá tàu chở dầu nước ngoài đã bị tấn công trong cuộc giao tranh và giá dầu Brent tăng mạnh, gần đây vượt mốc 100 USD/thùng từ khoảng 70 USD trước khi xung đột bắt đầu, thậm chí có lúc tiến sát 120 USD trước khi giảm nhẹ. Tính từ đầu năm đến nay, giá dầu đã tăng khoảng 78%, chủ yếu do những gián đoạn nguồn cung gây ra bởi cuộc chiến với Iran.

Robert McNally dự đoán thị trường sẽ còn xấu hơn nếu chiến tranh tiếp diễn hoặc nếu các bên tham chiến, gồm Mỹ - Israel và Iran, tấn công vào những cơ sở năng lượng quan trọng nhất của thế giới, khiến khủng hoảng leo thang thay vì được kiểm soát.

Các cuộc tấn công của Israel vào mỏ khí đốt South Pars ở Iran hôm 18.3 và màn trả đũa của Iran nhắm vào khu phức hợp khí tự nhiên hóa lỏng Ras Laffan ở Qatar đã tạo tiền đề cho kiểu leo ​​thang ăn miếng trả miếng đó, ngay cả khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cố gắng kiểm soát tình hình ngày càng bất ổn thông qua các tài khoản mạng xã hội của mình.

Bất chấp những lo ngại ngày càng tăng trên thị trường, Hải quân Mỹ vẫn chưa can thiệp để hộ tống các tàu chở dầu như họ từng làm trong các thời kỳ xung đột và căng thẳng trước đây ở Trung Đông. Các quan chức chính quyền Trump cho biết việc hộ tống có thể được áp dụng khi "khả thi về mặt quân sự".

“Cần thời gian để đảm bảo an ninh tại một eo biển. Iran có nhiều năng lực bất đối xứng theo tầng”, Robert McNally đề cập đến các loại vũ khí đáng gờm từ tên lửa phòng thủ bờ biển đến thủy lôi và tàu ngầm cỡ nhỏ.

Ông cho rằng nhiệm vụ hộ tống chỉ diễn ra “sau khi bạn giáng đòn mạnh vào Iran trong nhiều tuần”.

Một tàu chiến hộ tống sẽ đi cùng tàu chở dầu để bảo vệ nó khỏi các mối đe dọa như tên lửa, tàu nhỏ và cả drone tấn công, mà Iran có thể triển khai rất nhanh trong eo biển hoặc khu vực xung quanh.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng Mỹ đã sử dụng bom xuyên hầm nặng hơn 2.200kg thả xuống bãi phóng tên lửa chống hạm kiên cố dọc bờ biển Iran. Sau đó, CENTCOM cũng công bố video các cuộc tấn công vào tàu Hải quân Iran, vốn đang “đe dọa vận tải quốc tế tại và gần eo biển Hormuz”.

Quân đội Mỹ đã đánh chìm hơn 120 tàu Hải quân Iran, đồng thời tấn công các tàu không người lái, kho chứa thủy lôi và cơ sở sản xuất ngư lôi. Máy bay cường kích A-10 cũng tham chiến, nhắm vào các xuồng cao tốc của Iran.

Chuẩn đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu CENTCOM, cho biết Quân đội Mỹ đang “tập trung triệt phá mối đe dọa kéo dài hàng thập kỷ của Iran với dòng chảy thương mại tự do qua eo biển Hormuz” và “chúng tôi vẫn chưa xong”.

Một quá trình, không phải giải pháp nhanh

Niềm tin rằng Mỹ có thể nhanh chóng đảm bảo an ninh các tuyến hàng hải quan trọng được hình thành từ những cuộc xung đột trước đây, khi sức mạnh của Hải quân Mỹ nhanh chóng lập lại trật tự.

Trong “Cuộc chiến tàu chở dầu” những năm 1980, các tàu hộ tống do Mỹ dẫn đầu đã giúp duy trì dòng chảy dầu bất chấp các cuộc tấn công ở Vịnh Ba Tư từ Iran và Iraq. Trong các cuộc xung đột sau này, quân đội Mỹ đã chứng minh khả năng nhanh chóng áp đảo đối phương. Những kinh nghiệm đó đã củng cố kỳ vọng ở một số thị trường và giới hoạch định chính sách rằng bất kỳ sự gián đoạn nào với các điểm nghẽn quan trọng sẽ chỉ diễn ra trong thời gian ngắn và có thể kiểm soát được. Giả định đó đang vấp phải những mối đe dọa hoàn toàn khác trước.

Bryan Clark, cựu sĩ quan Hải quân Mỹ và hiện là nhà phân tích quốc phòng tại Viện nghiên cứu chính sách Hudson, cho biết sự phổ biến vũ khí đã “tăng mạnh một cách đáng kể”.

“Bạn có thể cầm cự gần như mãi mãi chỉ bằng drone Shahed và các tàu tấn công không người lái nhỏ”, ông nói và nhấn mạnh rằng drone sẽ là mối đe dọa lớn nhất.

Trong các vùng biển hẹp như eo biển Hormuz (chỉ rộng khoảng 21 hải lý tại điểm hẹp nhất), các lực lượng nhà nước và phi nhà nước có thể "về cơ bản tạo ra một tình huống phục kích để nhắm mục tiêu vào tàu thuyền”, theo Bryan Clark.

Một tên lửa hành trình chống hạm của Iran có thể bắn trúng tàu chở dầu chỉ vài giây, khiến thủy thủ đoàn gần như không có thời gian phản ứng và đó chỉ là một trong nhiều mối đe dọa.

Nhóm Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen từng tận dụng chính cơ hội như vậy những năm gần đây để tấn công cả tàu quân sự lẫn thương mại quanh eo biển Bab al-Mandab.

Chiến dịch đó kéo dài 52 ngày và tiêu tốn hơn 1 tỉ USD để buộc Houthi phải ngừng hoạt động, nhưng vận tải biển vẫn chưa phục hồi hoàn toàn, vì nhiều công ty chấp nhận chi phí cao hơn và thời gian vận chuyển dài hơn thay vì đối mặt với rủi ro an ninh gia tăng.

Tình hình hiện tại còn phức tạp hơn. Iran có kho vũ khí lớn hơn nhiều so với các lực lượng ủy nhiệm của mình và vẫn giữ đòn bẩy miễn là nước này còn khả năng chiến đấu. Gần như không có tuyến đường thủy thay thế cho eo biển Hormuz với tàu chở dầu thô và khí thiên nhiên hóa lỏng.

Theo Bryan Clark, việc triển khai nhiệm vụ hộ tống ở eo biển Hormuz "sẽ gần như chiếm hết toàn bộ lực lượng triển khai của chúng ta trong khu vực đó”.

"Nếu không có sự hỗ trợ của các đồng minh, điều mà hiện vẫn chưa thể đạt được, sẽ cần ít nhất một tá tàu khu trục để thực hiện nhiệm vụ hộ tống", ông nói.

Dù đang cùng Mỹ tham chiến chống Iran, Israel lại có lực lượng tàu chiến khá nhỏ. Các đồng minh châu Âu của Mỹ thì ngần ngại tham gia xung đột, dù một số nước đã đưa tàu đến khu vực để bảo vệ tài sản của mình.

Một số đồng minh đã thể hiện sự ủng hộ Mỹ bằng cách lên án Iran, nhưng với một nhiệm vụ hộ tống tàu dầu tiềm năng, Mỹ có thể buộc phải hành động đơn độc, dựa vào sự kết hợp giữa máy bay tuần tra và lực lượng hải quân.

Bryan Clark cảnh báo rằng nhiệm vụ này có thể kéo dài nhiều tháng vì Iran "có thể cầm cự trong một thời gian dài, xét đến số lượng vũ khí mà họ đã tích trữ". Bộ Quốc phòng Mỹ cũng thừa nhận thách thức từ kho vũ khí của Iran được tích lũy qua nhiều thập kỷ.

Khi các loại vũ khí giá rẻ như drone Shahed giúp việc Iran thực hiện các cuộc tấn công chính xác trở nên dễ dàng hơn, Robert McNally cho rằng việc làm gián đoạn nguồn cung dầu đang dần trở thành công cụ gây sức ép trong chiến tranh hiện đại.

Những con tàu chở dầu này đang bị nhắm mục tiêu, chứ không chỉ vô tình bị ảnh hưởng trong giao tranh, và điều đó đòi hỏi phải thay đổi cách suy nghĩ ở cấp độ chiến lược.

Ngay cả khi các tuyến vận chuyển quan trọng chưa bị phong tỏa hoàn toàn, chỉ cần bị gián đoạn cũng đủ làm thị trường toàn cầu chao đảo. Trong lĩnh vực năng lượng, sự chậm trễ và bất ổn có thể khiến giá tăng vọt. Điều này tạo lợi thế cho những bên muốn gây sức ép, ngay cả khi họ không có sức mạnh quân sự lớn.

Robert McNally kết luận rằng “nhiều người sẽ theo dõi rất sát xem chúng ta (Mỹ) sẽ thành công đến mức nào trong việc kiềm chế mối đe dọa này những tuần tới”.

Sơn Vân