Giới lập pháp Mỹ đòi dừng xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc và ASEAN

Giới lập pháp nước này vừa chính thức lên tiếng yêu cầu Bộ Thương mại phải lập tức đình chỉ các giấy phép xuất khẩu chip trí tuệ nhân tạo của Nvidia sang thị trường Trung Quốc và một loạt quốc gia Đông Nam Á. Sự việc này phơi bày những lỗ hổng cực kỳ nghiêm trọng trong hệ thống kiểm soát xuất khẩu hiện hành, đồng thời đặt ra dấu hỏi lớn về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các tập đoàn công nghệ hàng đầu Thung lũng Silicon. Khi những công nghệ lõi mang tính quyết định đến an ninh quốc gia bị rò rỉ qua các đường dây trung chuyển tinh vi, áp lực đang đè nặng lên các cơ quan quản lý nhằm thiết lập lại trật tự cho chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Cú sốc từ Supermicro và yêu cầu rà soát dòng chảy vi mạch

Bức thư gửi Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick do Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Jim Banks và Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren đồng loạt ký tên đã tạo ra một sức ép đáng kể lên các cơ quan hành pháp. Hai nhà lập pháp hối thúc chính phủ phải có những hành động can thiệp ngay lập tức trước tình trạng các loại chip AI tiên tiến của Mỹ có nguy cơ bị chuyển hướng sang Trung Quốc thông qua các đối tác ở khu vực Đông Nam Á. Động thái cứng rắn này diễn ra ngay sau khi bản cáo trạng nhằm vào Wally Liaw, nhà đồng sáng lập của Supermicro, được công bố. Nhân vật này bị cáo buộc đã vi phạm các quy định kiểm soát xuất khẩu của Washington bằng cách đưa một lượng lớn vi mạch tối tân của Nvidia sang thị trường tỷ dân thông qua các mạng lưới môi giới ở những quốc gia trung gian.

Trong văn bản gửi đi, các thượng nghị sĩ hối thúc nhà chức trách thực hiện mọi biện pháp rà soát cần thiết đối với các giấy phép xuất khẩu đang có hiệu lực. Yêu cầu này bao trùm lên các trung tâm sản xuất và gia công thiết bị điện tử lớn tại khu vực Đông Nam Á, bao gồm Malaysia, Thái Lan, Singapore... Với vị thế là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, khu vực Đông Nam Á đang đứng trước thách thức phải chứng minh tính minh bạch trong khâu quản lý điểm đến cuối cùng của hàng hóa công nghệ cao. Sự phức tạp của các tuyến vận tải biển và hệ thống kho bãi trung chuyển quốc tế vô tình khiến khu vực này bị kéo vào vòng xoáy kiểm soát gắt gao hơn từ phía các nhà lập pháp Mỹ.

Hai nghị sĩ Banks và Warren đã trực tiếp đặt câu hỏi về trách nhiệm của Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang. Họ nhắc lại việc ông Huang vào năm ngoái đã bác bỏ các giả thuyết về sự rò rỉ chip AI trong quá trình nỗ lực bảo vệ quyền lợi thương mại tự do cho tập đoàn. Thời điểm đó, vị tỷ phú này từng quả quyết rằng khách hàng của Nvidia hoàn toàn hiểu rõ các quy định pháp luật và luôn tự giám sát hệ thống phân phối một cách vô cùng cẩn trọng.

Giới lập pháp đánh giá những tuyên bố trên đang bộc lộ những điểm mâu thuẫn lớn so với thực tế điều tra. Những báo cáo từ cơ quan chức năng chỉ ra quy mô của các hành vi chuyển hướng hàng hóa liên quan đến những đối tác chủ chốt của Nvidia đang làm dấy lên mối quan ngại sâu sắc. Dư luận tại Mỹ đang đòi hỏi một quy trình giám sát và tuân thủ nội bộ khắt khe hơn từ các tập đoàn công nghệ để bảo vệ những tài sản trí tuệ tiên tiến bậc nhất.

Phản biện từ Thung lũng Silicon và nỗ lực bảo vệ tài sản trí tuệ

Trước những lo ngại về rủi ro pháp lý, Nvidia đã nhanh chóng đưa ra phản hồi chính thức, khẳng định việc tuân thủ các quy định xuất khẩu của chính phủ Mỹ luôn là ưu tiên hàng đầu của tập đoàn. Hãng thiết kế vi mạch này tuyên bố vẫn đang tiếp tục làm việc chặt chẽ với khách hàng và chính phủ trong các chương trình tuân thủ bảo mật, đặc biệt khi các quy định kiểm soát ngày càng được mở rộng. Nvidia lập luận rằng việc chuyển hướng trái phép các hệ thống máy tính do Mỹ kiểm soát là một nước cờ nắm chắc phần thua đối với bất kỳ tổ chức nào.

Hãng tuyệt đối không cung cấp bất kỳ dịch vụ hay hỗ trợ kỹ thuật nào cho các hệ thống phần cứng bị di chuyển sai mục đích. Mọi hệ thống điện toán đắt đỏ sẽ lập tức mất đi giá trị sử dụng nếu thiếu đi các bản cập nhật phần mềm, bảo trì hệ thống từ chính hãng và sự hỗ trợ vận hành các mô hình ngôn ngữ lớn. Cơ chế thực thi kỹ thuật của Nvidia luôn được duy trì ở mức độ nghiêm ngặt để vô hiệu hóa những nỗ lực sử dụng trái phép này.

Về phía Bộ Thương mại Mỹ, cơ quan này vẫn giữ thái độ thận trọng trước bức thư của các thượng nghị sĩ. Họ tiếp tục bám sát quan điểm từng được đưa ra vào đầu năm nay, nhận định việc bán dòng chip H200 tiên tiến dưới các điều kiện được kiểm soát chặt chẽ sẽ góp phần củng cố sức mạnh cho toàn bộ hệ sinh thái công nghệ của nước Mỹ. Những sức ép từ giới lập pháp xuất hiện vào một thời điểm cực kỳ nhạy cảm, khi chính phủ đang trong quá trình đánh giá và cấp một số giấy phép cho Nvidia để xuất xưởng dòng vi mạch mới nhằm duy trì đà tăng trưởng kinh tế.

Bên cạnh đó, các cơ quan lập pháp đang ráo riết chuẩn bị đưa ra Đạo luật An ninh Chip mới. Đạo luật này dự kiến sẽ bắt buộc các nhà sản xuất phải tích hợp công nghệ xác minh vị trí địa lý cho các vi mạch AI tiên tiến theo thời gian thực. Các nhà làm luật yêu cầu các cơ quan chức năng phải tiến hành một cuộc đánh giá toàn diện để xác định tính hiệu quả của các cam kết từ giới lãnh đạo doanh nghiệp. Nước Mỹ đang muốn đảm bảo rằng mọi quyết định cấp phép xuất khẩu đều phải dựa trên những cơ sở dữ liệu có thể xác minh được bằng công nghệ giám sát độc lập, thay vì chỉ dựa vào những thỏa thuận trên giấy tờ.

Đòi hỏi cấp thiết về việc hiện đại hóa hệ thống giám sát thương mại

Sự kiện liên quan đến Supermicro vượt xa một rắc rối pháp lý thông thường, nó đóng vai trò như một lời nhắc nhở về sự chênh lệch giữa công nghệ sản xuất và công nghệ quản lý chuỗi cung ứng. Ryan Fedasiuk, một chuyên gia bảo mật công nghệ tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, đã thẳng thắn chỉ ra rằng các cơ quan quản lý thương mại đang phải giám sát hàng trăm tỉ USD hàng hóa xuất khẩu bằng những công cụ đã quá cũ kỹ.

Vấn đề lần này củng cố thêm những lập luận đòi hỏi một cuộc cách mạng hiện đại hóa toàn diện đối với hệ thống hải quan và theo dõi tài sản xuyên biên giới. Chuyên gia này đưa ra một phép so sánh vô cùng thực tế khi chỉ ra rằng một nền tảng thương mại điện tử thông thường có thể báo chính xác vị trí của một gói hàng tiêu dùng ở bất kỳ thời điểm nào. Hoàn toàn vô lý khi những thiết bị phần cứng điện toán sở hữu sức mạnh lớn nhất hành tinh lại có một hệ thống giám sát chuỗi hành trình cơ sở kém cỏi hơn cả việc theo dõi lộ trình của một món đồ gia dụng.

Sự thiếu hụt về năng lực giám sát này buộc các nhà lập pháp phải yêu cầu Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) siết chặt hơn nữa các quy trình kiểm duyệt. Việc phụ thuộc vào những lời cam kết từ các kênh phân phối trung gian đang tạo ra một lỗ hổng cấu trúc. Bất kỳ sự nới lỏng nào cũng có thể tạo ra những kẽ hở, biến các tuyến đường hàng hải quốc tế thành những kênh rò rỉ công nghệ ngoài ý muốn.

Trong một động thái song song nhằm siết chặt an ninh không gian mạng, Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) cũng đã tuyên bố sẽ ngừng cấp chứng nhận cho các thiết bị định tuyến WiFi và máy bay không người lái được sản xuất tại một số khu vực có rủi ro cao bên ngoài lãnh thổ nước Mỹ. Sự đồng bộ trong các chính sách từ hạ tầng viễn thông đến phần cứng điện toán cho thấy một sự thay đổi chiến lược quy mô lớn. Nước Mỹ đang dốc toàn lực để vá lại những lỗ hổng trong chuỗi cung ứng công nghệ cao.

Áp lực bủa vây các tập đoàn vi mạch và yêu cầu rà soát các giấy phép xuất khẩu sang khu vực Đông Nam Á đang đặt ngành công nghiệp bán dẫn vào một giai đoạn tái thiết lập quan trọng. Những quyết sách sắp tới sẽ định hình lại toàn bộ cấu trúc chuỗi cung ứng điện toán toàn cầu, đòi hỏi các quốc gia tham gia vào mạng lưới sản xuất phải nâng cấp hệ thống quản lý và minh bạch hóa các dòng chảy thương mại trong thời gian tới.

Bùi Tú