'Bão lửa' Trung Đông, TP.HCM vẫn hút gần 3 tỉ USD FDI

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang rung lắc dữ dội vì xung đột Trung Đông, chi phí logistics leo thang và thương mại quốc tế chững lại. Trong bối cảnh đó, TP.HCM – nền kinh tế có độ mở tới 160% – lại ghi nhận dòng vốn ngoại tăng bùng nổ, tiêu dùng nội địa bứt tốc. Điều gì đang giúp thành phố “lội ngược dòng” giữa tâm bão?

Áp lực từ địa chính trị: Xuất khẩu chững lại, chi phí logistics “bào mòn” doanh nghiệp

Tại buổi họp báo kinh tế - xã hội chiều 26.3, ông Nguyễn Hoàng Anh, Phó trưởng phòng Chính sách tổng hợp, Sở Tài chính TP.HCM, đã đưa ra một góc nhìn đáng chú ý: những biến động địa chính trị tuy gây áp lực ngắn hạn, nhưng chưa tạo ra cú sốc mang tính hệ thống đối với hoạt động sản xuất – kinh doanh của thành phố.

Theo ông Hoàng Anh, kim ngạch xuất khẩu quý I.2026 của TP.HCM chỉ tăng nhẹ 1,12%, đạt hơn 22 tỉ USD – một mức tăng khiêm tốn phản ánh rõ tác động từ chi phí vận tải tăng cao và thời gian giao hàng kéo dài do các tuyến vận tải bị gián đoạn tại Trung Đông. Tuy nhiên, điều đáng nói là sự suy giảm này vẫn nằm trong “ngưỡng chịu đựng” của nền kinh tế đô thị.

“Thực tế chưa thấy sự tác động mang tính đột biến từ tình hình Trung Đông đối với hoạt động của doanh nghiệp. Việc doanh nghiệp tạm ngưng rồi quay lại hoạt động là diễn biến bình thường của một nền kinh tế năng động”, ông Hoàng Anh nhận định.

Phát biểu này cho thấy một cách nhìn khác so với tâm lý lo ngại phổ biến: thay vì coi khủng hoảng là lực cản, TP.HCM đang xem đây là phép thử về khả năng thích ứng.

Không thể phủ nhận, áp lực từ địa chính trị đang “bào mòn” lợi nhuận doanh nghiệp. Chi phí logistics tăng cao kéo theo hàng loạt hệ lụy: thời gian giao hàng kéo dài, nguy cơ hư hỏng hàng hóa – đặc biệt với nhóm thực phẩm tươi sống – và chi phí bảo quản, bảo hiểm gia tăng.

Ở chiều nhập khẩu, con số tăng 4,2% (đạt gần 24 tỉ USD) cho thấy doanh nghiệp vẫn cần nguyên liệu để duy trì sản xuất, nhưng đang phải đối mặt với nguồn cung thiếu ổn định và giá đầu vào leo thang, đặc biệt là năng lượng.

Tuy vậy, điểm tựa quan trọng giúp TP.HCM “giữ nhịp” lại đến từ thị trường nội địa. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quý I tăng tới 13,7%, đạt hơn 476.000 tỉ đồng. Ngành du lịch tiếp tục đóng vai trò đầu kéo khi mang về khoảng 150.000 tỉ đồng, hoàn thành gần một nửa kế hoạch năm chỉ sau 3 tháng.

Đây chính là yếu tố then chốt mà theo ông Hoàng Anh, đang giúp nền kinh tế thành phố giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu, từ đó nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Nghịch lý dòng vốn: Càng biến động, FDI càng đổ mạnh

Trong bức tranh nhiều gam xám của kinh tế toàn cầu, dòng vốn FDI vào TP.HCM lại nổi lên như một điểm sáng bất ngờ. Gần 2,9 tỉ USD vốn ngoại đổ vào thành phố trong quý I, tăng tới 219% so với cùng kỳ – một con số đủ để đặt ra câu hỏi: vì sao nhà đầu tư vẫn chọn TP.HCM trong bối cảnh bất ổn?

Theo phân tích từ Sở Tài chính, niềm tin của nhà đầu tư không đến từ may mắn, mà từ những cải cách mang tính cấu trúc. Việc đẩy nhanh xử lý thủ tục, tháo gỡ các dự án tồn đọng và minh bạch hóa môi trường đầu tư đã tạo ra một “lợi thế cạnh tranh mềm” mà không phải địa phương nào cũng có.

Đáng chú ý, ông Nguyễn Hoàng Anh nhấn mạnh rằng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, các nhà đầu tư có xu hướng tìm đến những điểm đến ổn định, ít rủi ro địa chính trị hơn. TP.HCM, với vị thế trung tâm kinh tế và hệ sinh thái công nghiệp – dịch vụ hoàn chỉnh, đang trở thành một lựa chọn thay thế đáng cân nhắc.

Không chỉ thu hút vốn ngoại, khu vực kinh tế trong nước cũng đang hồi phục mạnh. Số doanh nghiệp thành lập mới tăng tới 47%, tổng vốn đăng ký và bổ sung vượt 253.000 tỉ đồng. Hệ thống tài chính tiếp tục đóng vai trò “bệ đỡ” khi vốn huy động tăng gần 14% và dư nợ tín dụng tăng hơn 16%.

Theo ông Hoàng Anh, sự cộng hưởng giữa dòng vốn FDI và nội lực doanh nghiệp trong nước đang tạo ra một nền tảng tăng trưởng bền vững hơn, thay vì phụ thuộc đơn lẻ vào một khu vực kinh tế.

Cải cách thể chế: Rút ngắn 50% thủ tục, kích hoạt tăng trưởng

Một điểm nhấn khác trong điều hành kinh tế TP.HCM là việc “phá băng” hàng loạt dự án bị ách tắc pháp lý. Thành phố đã xử lý 738/838 dự án tồn đọng, giải phóng hơn 166.000 tỉ đồng nguồn lực.

Đây không chỉ là con số, mà là “dòng máu” được bơm trở lại nền kinh tế. Khi các dự án được tái khởi động, hiệu ứng lan tỏa sẽ kéo theo sự phục hồi của thị trường lao động, xây dựng và các ngành công nghiệp liên quan.

Song song đó, chiến lược lấy đầu tư công làm động lực dẫn dắt tăng trưởng cũng đang được đẩy mạnh. Với mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026 (khoảng 148.000 tỉ đồng), TP.HCM đang tập trung vào các dự án hạ tầng trọng điểm như metro số 2, Vành đai 3 hay cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, đây sẽ là những “đòn bẩy” giúp thành phố nâng cấp năng lực logistics và tăng khả năng kết nối vùng – yếu tố then chốt để duy trì sức hút FDI trong dài hạn.

Bên cạnh đó, cải cách hành chính tiếp tục là trụ cột quan trọng. TP.HCM đặt mục tiêu rút ngắn 50% thời gian xử lý thủ tục đầu tư – một bước đi được kỳ vọng sẽ tiếp tục củng cố niềm tin của doanh nghiệp.

Ở góc độ dài hạn, thành phố cũng đang chuyển hướng chiến lược thu hút FDI từ “lượng sang chất”, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, R&D, dữ liệu, logistics thông minh và tài chính quốc tế.

Phân tích của ông Nguyễn Hoàng Anh cho thấy, những biến động từ Trung Đông dù tạo ra áp lực, nhưng chưa đủ để làm chệch hướng tăng trưởng của TP.HCM. Ngược lại, trong một thế giới đầy bất định, chính khả năng thích ứng nhanh, cải cách mạnh và tận dụng cơ hội đã giúp thành phố không chỉ trụ vững mà còn bứt phá.

Hồ Quang