TS Nguyễn Thành Nam và ‘Chuyện với Thanh’: Từ thất bại ở Thung lũng Silicon đến bục giảng VinUni
“Chuyện với Thanh” không chỉ là sách sử, đó là lời giải cho những câu hỏi sống còn của một thế hệ đang tìm đường ra biển lớn.
Ít ai ngờ, một cuốn sách về lịch sử và tư tưởng Hồ Chí Minh lại có khởi nguồn từ những ngày tháng bế tắc của một doanh nhân công nghệ trên đất Mỹ.
Bước ngoặt từ thất bại “triệu đô”
Câu chuyện bắt đầu vào năm 2002. Khi đó, TS Nguyễn Thành Nam đang phụ trách FPT Software, sang Mỹ tìm khách hàng và thất bại, giấc mơ triệu đô tan thành mây khói.
TS Nguyễn Thành Nam - người thuyền trưởng khi ấy - rơi vào trạng thái cô đơn, bất lực, hoang mang về con đường mình đang đi.
Giữa lúc bế tắc tại Thung lũng Silicon, ông tình cờ tới một hiệu sách và mua được cuốn Ho Chi Minh A Life (Hồ Chí Minh - Một cuộc đời) của sử gia người Mỹ William Duiker. Cuốn sách dày hơn 600 trang (trong đó có hơn 200 trang được dành cho những dẫn chứng nguồn, từ nguồn của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, đến các nguồn Liên Xô, Trung Quốc, Anh, Mỹ, Pháp, Việt Nam Cộng hoà...; đến hồi ký của các vĩ nhân, phỏng vấn những người còn sống, các tác phẩm văn học có tính lịch sử cao...), kết tinh từ gần 30 năm tìm tòi, nghiên cứu của William Duiker.
Chia sẻ với báo chí trong cuộc gặp gỡ thân tình sáng 27.3.2026, TS Nguyễn Thành Nam nhìn nhận, Ho Chi Minh A Life giống như một nguồn cảm hứng mang tên Bác. Sau một tuần đọc hết cuốn sách, TS Nguyễn Thành Nam có cảm giác như Hồ Chí Minh cùng các đồng chí của Bác sống lại để truyền cho thế hệ các anh những bài học vượt khó.
TS Nguyễn Thàn Nam rút ra kết luận: Khi đối diện với bất cứ vấn đề gì, dù khó khăn đến đâu đi nữa, cứ theo cách Cụ Hồ đã từng làm để giải phóng dân tộc với phương châm "dĩ bất biến, ứng vạn biến", thì không việc gì không thành công.
Rất tâm đắc với Ho Chi Minh A Life, TS Nguyễn Thành Nam đã dày công dịch sách tiếng Việt, biến cuốn sách trở thành một “bản đồ chiến lược” vực dậy, phát triển FPT Software thành công ty xuất khẩu phần mềm hàng đầu khu vực, Thắp sáng tên Việt Nam trên bản đồ trí tuệ thế giới.
Định mệnh tại VinUni và nhân vật Thanh
Cái duyên tiếp theo mà TS Nguyễn Thành Nam coi như định mệnh tới vào ngày 19.8.2020, khi trường VinUni khai giảng khóa đầu tiên. Anh cùng một số đồng nghiệp FUNiX (TS. Nguyễn Thành Nam là người sáng lập và làm Chủ tịch đại học trực tuyến FUNiX) sang thăm Đại học VinUni.
"Tôi đã hát bài 19/8 - bài hát truyền thống của FUNiX. và nói chuyện về Hồ Chí Minh ngay trong buổi gặp mặt đó.
Khi ra về, Lan (TS Lê Mai Lan - Chủ tịch VinUni) ngỏ ý mời tôi dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại trường. Mục đích là làm sao sau khi học, sinh viên thấy yêu và muốn đóng góp cho đất nước mình hơn. Thật khó từ chối một lời đề nghị như vậy.
Sau này càng dạy tôi càng thấy bất ngờ khi các em rất thông minh, hiểu biết hơn nhiều thế hệ chúng tôi khi ở độ tuổi 18", TS Nguyễn Thành Nam bày tỏ.
Lên lớp, TS Nguyễn Thành Nam đã chọn một cách tiếp cận khác - biến lớp học thành một "sân khấu" đối thoại, tranh luận giữa các nhóm sinh viên với nhau và với thầy giáo. Hình thức kể chuyện bằng đối thoại khiến lịch sử trở thành những dòng suy nghĩ vận động, nơi quá khứ được nhìn lại bằng câu hỏi của hiện tại.
"Trong suốt 5 năm qua, thầy trò chúng tôi đã đổ rất nhiều mồ hôi và công sức. Hôm nào cũng trình bày và tranh luận, buổi học 120 phút hiếm khi kết thúc sau 3 tiếng. Chính vì vậy, tôi quyết định viết Chuyện với Thanh để tặng lại các em sinh viên", TS. Nguyễn Thành Nam nói về lý do xuất bản Chuyện với Thanh.
Cuốn sách được viết ra như một cuộc đối thoại giữa Thanh - một sinh viên đại học bị bắt buộc phải học môn lịch sử mà em cho là nhàm chán - và thầy giáo Thành - một nhà Toán học bị "xô đẩy" làm doanh nhân - được mời về trường dạy.
"Thanh là đại diện cho các em học sinh gen Z rất sắc sảo, hỏi rất nhiều và hỏi đến cùng. Chính những câu hỏi 'hóc búa' của các em cũng giúp tôi gợi mở, đào sâu hơn để có thể mang tới những bài giảng hấp dẫn hơn", TS Nguyễn Thành Nam nói.
Từ những câu hỏi tưởng như rất đơn giản của Thanh, câu chuyện dần mở rộng ra những vấn đề lớn của lịch sử và xã hội. Cách tiếp cận này giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn với người đọc, đặc biệt là với thế hệ trẻ.
Chẳng hạn, vì sao độc lập không phải một khoảnh khắc mà là một quá trình? Tác giả đưa người đọc đến giai đoạn 1945-1946, thời điểm nền độc lập non trẻ phải tìm kiếm vị trí chính danh trong một trật tự thế giới mới.
Những chi tiết về Tổng tuyển cử, Hiến pháp 1946 hay các cuộc thương lượng với Pháp cho thấy, xây dựng một nhà nước không chỉ là chiến thắng, mà là nghệ thuật của thỏa hiệp, kiên nhẫn và tầm nhìn. Từ đó, tư tưởng "dĩ bất biến ứng vạn biến" được đặt trong bối cảnh hiện đại như một triết lý hành động, giữ vững mục tiêu cốt lõi nhưng linh hoạt.
Khi lịch sử là cuộc đối thoại đương đại
Chuyện với Thanh ra đời không phải để cung cấp thêm những mốc thời gian, mà để giải mã tư duy hành động. Tác giả đã “giải huyền thoại” để đưa hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về với thực tại -một nhà quản trị vĩ đại, một người biết dùng “thế” để thắng “lực”, biết “dĩ bất biến ứng vạn biến” giữa một trật tự thế giới phức tạp.
Chuyện với Thanh được chia thành 5 phần, tương ứng với 5 chủ đề lớn xoay quanh tư tưởng và hành động của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Phần thứ nhất mang tên “Không có gì quý hơn độc lập tự do”. Tác giả đặt vấn đề về bản sắc lịch sử của dân tộc Việt Nam: Khát vọng độc lập đã được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử và trở thành tư tưởng xuyên suốt trong cuộc đời Hồ Chí Minh.
Phần thứ hai - "Chạm vào tâm hồn" - tập trung vào giai đoạn Nguyễn Tất Thành bôn ba khắp thế giới, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa, nhiều phong trào chính trị khác nhau. Theo tác giả, chính trải nghiệm rộng lớn ấy đã giúp Người hình thành một tầm nhìn vượt ra ngoài khuôn khổ của thời đại.
Phần thứ ba - “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” - phân tích cách Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định mục tiêu chiến lược và ứng xử linh hoạt trước những biến động phức tạp của lịch sử, đặc biệt trong giai đoạn trước và sau Cách mạng Tháng Tám 1945.
Phần thứ tư - “Lấy thế thắng lực” - gợi lại những bài học về chiến lược và thời cơ trong bối cảnh chiến tranh, khi Việt Nam phải đối diện với những đối thủ có tiềm lực mạnh hơn nhiều lần.
Phần thứ năm - “Sánh vai các cường quốc năm châu” - đặt ra những suy nghĩ về con đường phát triển của đất nước trong thời bình, khi di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh được tiếp tục diễn giải trong bối cảnh hội nhập và phát triển.
Trong "Lời kết", tác giả đưa ra khái niệm "làm ăn kiểu Cụ Hồ", cách diễn đạt cho một hệ nguyên tắc hành động. Theo đó, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh được đúc kết thành nguyên lý quản trị cô đọng. Thứ nhất, mục tiêu phải rõ ràng và đủ sức quy tụ. Thứ hai, kết hợp truyền thống với hiện đại. Thứ ba, đặt niềm tin vào con người và tổ chức. Thứ tư, biết sử dụng "thế", tận dụng hoàn cảnh và thời cơ. Cuối cùng, là học hỏi không ngừng. Những nguyên tắc này không chỉ thuộc về cách mạng, mà còn có thể áp dụng trong quản trị và phát triển hiện đại.
Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một nhân vật lịch sử, mà còn là một hình mẫu về tư duy chiến lược trong thế giới biến động. Vì thế, những câu chuyện về Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục được kể lại, không phải như một huyền thoại, mà như mạch nguồn suy nghĩ cho hiện tại và tương lai.
TS Nguyễn Thành Nam muốn nhắn nhủ với những "người trẻ mang tên Thanh" rằng: Những bài học vượt khó của thế hệ đi trước chính là tài sản quý giá nhất để các em tự tin khởi nghiệp, sáng tạo và khẳng định bản sắc Việt Nam trên bản đồ toàn cầu.
Cuốn sách vì thế mang tinh thần của một cuộc trao truyền: Truyền tri thức lịch sử bằng ngôn ngữ của thời đại, và truyền bản lĩnh của người cầm bút trước những biến động của thế giới hôm nay.
Tác giả Chuyện với Thanh - TS Nguyễn Thành Nam sinh năm 1961 tại Nam Định, từng học tập và bảo vệ luận án Tiến sĩ Toán tại Đại học Tổng hợp Moscow (MGU) nổi tiếng. Sau 10 năm đèn sách ở Liên Xô, năm 1988, ông Nam về nước tham gia thành lập FPT, rẽ theo con đường phần mềm.
Trong sự nghiệp tại FPT, ông Nguyễn Thành Nam từng làm Phó giám đốc ISC phụ trách phần mềm (1992), Giám đốc trung tâm giải pháp phần mềm FSS (1995), Giám đốc FPT Software (1998), Tổng giám đốc FPT Software (2003), Tổng giám đốc FPT (2009-2011).
Ông là người sáng lập và làm Chủ tịch đại học trực tuyến FUNiX và hiện là Phó chủ tịch Hội đồng trường, Trường Đại học FPT
