Cuộc chiến với Iran hé lộ lỗ hổng trong công nghệ quốc phòng Mỹ

Cuộc chiến với Iran đang định hình lại cách thức tác chiến hiện đại của Mỹ và thúc đẩy nhu cầu về các công nghệ chi phí thấp hơn. Đây chính là tình huống mà Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã cảnh báo vài tháng trước.

“Chúng ta không thể dùng những tên lửa trị giá 2 triệu USD để bắn hạ các drone (máy bay không người lái) giá rẻ. Bản thân chúng ta cũng phải có khả năng triển khai số lượng lớn các drone tấn công hiệu quả”, ông Pete Hegseth nói vào tháng 12.2025.

Chỉ sau hai ngày đầu trong cuộc chiến với Iran, bắt đầu hôm 28.2, Mỹ được cho là đã tiêu tốn số vũ khí trị giá 5,6 tỉ USD. Trong khi đó, Iran đã gây thiệt hại lớn cho các căn cứ quân sự, khu du lịch và các trung tâm dữ liệu được các tập đoàn công nghệ lớn nhất nước Mỹ sử dụng, bằng các bầy drone Shahed giá rẻ, mỗi chiếc có giá từ 20.000 đến 50.000 USD theo ước tính công khai.

Đây chính là thời điểm mà công nghệ quốc phòng và Thung lũng Silicon đã chờ đợi từ lâu.

Trong nhiều năm, lĩnh vực công nghệ quốc phòng đã nỗ lực chứng minh giá trị của mình tại Mỹ và giành một phần ngân sách khổng lồ từ Lầu Năm Góc, vốn lâu nay chủ yếu rơi vào tay các tập đoàn quốc phòng lớn như Lockheed Martin, RTX và Northrop Grumman.

Cuộc chiến với Iran, cùng với các nỗ lực tái công nghiệp hóa quân sự của Tổng thống Mỹ Donald Trump, có thể trở thành cú hích được chờ đợi từ lâu.

“Thế giới đang trở nên nguy hiểm hơn. Những công nghệ từng chỉ nằm trên bản vẽ cách đây một thập kỷ giờ đã chứng minh được giá trị trên chiến trường”, Mike Brown, đối tác tại Shield Capital, bình luận.

Shield Capital quỹ đầu tư mạo hiểm tại Mỹ, chuyên rót vốn vào các hãng công nghệ liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia và các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Thử nghiệm thực chiến cho công nghệ drone

Mỹ đã triển khai phiên bản riêng của Shahed tại Iran có tên LUCAS (Low-cost Uncrewed Combat Attack System). Loại drone này do công ty SpektreWorks (có trụ sở tại bang Arizona) chế tạo, với giá khoảng 35.000 USD mỗi chiếc, theo ước tính trong ngành.

Bộ Quốc phòng Mỹ được cho là đang tìm cách mua thêm LUCAS.

Tara Murphy Dougherty, Giám đốc điều hành công ty khởi nghiệp (startup) phần mềm quốc phòng Govini, cho biết LUCAS là một trong số ít hệ thống mới quan trọng xuất hiện ở cuộc chiến với Iran, nhưng sản lượng còn khiêm tốn. Phần lớn năng lực không quân của Mỹ tại Iran vẫn dựa vào các tiêm kích và máy bay ném bom truyền thống.

Trong lĩnh vực chống drone, Aerovironment tuần này công bố hệ thống laser Locust X3, mà công ty cho biết chi phí mỗi lần bắn dưới 5 USD. Các nhà thầu như Lockheed Martin, RTX và Leidos cũng cung cấp các giải pháp tương tự.

Hãng sản xuất súng điện Axon đã tham gia lĩnh vực này từ năm 2024 thông qua việc mua lại Dedrone. Các startup Anduril và Epirus cũng đang mở rộng năng lực tác chiến chống drone.

Dù có ứng dụng thực tế, các công nghệ drone và chống drone chỉ chiếm khoảng 4,7 tỉ USD trong ngân sách năm tài chính 2026 của Bộ Quốc phòng Mỹ. Con số này dựa trên dữ liệu từ Obviant - startup về tình báo tập trung vào dữ liệu mua sắm, hợp đồng và ngân sách quốc phòng.

“Nước Mỹ được xây dựng dựa trên cạnh tranh, vì vậy hãy cạnh tranh. Hãy để những công ty có công nghệ tốt nhất chiến thắng, vì điều đó chỉ mang lại lợi ích cho đất nước”, Brett Velicovich, đồng sáng lập công ty drone Powerus do các con trai của ông Trump hậu thuẫn, cho hay.

Những bên hưởng lợi lớn nhất trong lĩnh vực công nghệ quốc phòng Mỹ cho đến nay gồm Anduril, do nhà sáng lập Oculus Palmer Luckey điều hành, cùng Palantir. Cả hai gần đây đều ký các hợp đồng trị giá hàng tỉ USD với Bộ Quốc phòng Mỹ.

Các công cụ AI của Palantir đã được tích hợp sâu vào Bộ Quốc phòng Mỹ và Giám đốc điều hành Alex Karp cũng ám chỉ rằng Mỹ cùng các đồng minh Trung Đông đang sử dụng nền tảng Maven do công ty phát triển.

Lĩnh vực công nghệ quốc phòng cũng đang trở nên cực kỳ sôi động tại Thung lũng Silicon, với tổng giá trị các thương vụ gần như tăng gấp đôi lên 49,9 tỉ USD năm ngoái, từ mức 27,3 tỉ USD của năm 2024, theo dữ liệu từ hãng Pitchbook.

Song bất chấp sự hào hứng đó, chi tiêu của Bộ Quốc phòng Mỹ cho lĩnh vực này vẫn chỉ chiếm chưa đến 1% tổng giá trị hợp đồng năm 2025, theo dữ liệu từ tổ chức phi lợi nhuận Ronald Reagan Presidential Foundation and Institute. Anduril, Palantir và SpaceX của Elon Musk chiếm tới 88% trong số đó.

Nâng cao năng lực công nghệ quân sự

Nỗ lực nâng cao năng lực công nghệ quân sự của Mỹ đã bắt đầu từ trước cuộc chiến với Iran. Ông Trump thúc đẩy việc tái xây dựng các hệ thống quân sự đã lạc hậu ngay từ đầu nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ đầu tiên thông qua hàng loạt sắc lệnh hành pháp.

Hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Vàng trị giá 185 tỉ USD, dự án mang dấu ấn của ông Trump, sẽ tạo ra cơ hội mới cho các startup, gồm cả các công ty đóng tàu và drone.

Một số startup công nghệ quốc phòng cho biết nhu cầu từ khách hàng thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ đã tăng vọt kể từ khi Mỹ - Israel lần đầu tấn công Iran cuối tháng 2. Nhiều khách hàng đề nghị mua trước năng lực sản xuất hoặc yêu cầu các công ty tăng tốc sản xuất.

“Chúng tôi đã nhận được những tín hiệu nhu cầu rất rõ ràng từ chính quyền Trump và Lầu Năm Góc. Chưa bao giờ thị trường sẵn sàng như bây giờ”, Ryan Tseng, đồng sáng lập và Chủ tịch Shield AI, cho biết. Shield AI là hãng công nghệ quốc phòng Mỹ, chuyên phát triển AI và drone quân sự, vừa đạt định giá 12,7 tỉ USD.

Việc đo lường nhu cầu luôn là bài toán khó với bất kỳ doanh nghiệp nào, nhưng đặc biệt quan trọng cho các công ty phụ thuộc vào vốn đầu tư mạo hiểm để duy trì nhà máy. Ngoài ra, chính phủ lại không cung cấp đủ nguồn hợp đồng ổn định để hợp lý hóa việc mở rộng quy mô cho một số doanh nghiệp này.

Điều đó khiến các công ty công nghệ quốc phòng chia rẽ về việc có nên tăng năng lực sản xuất để giành được các hợp đồng và đối mặt rủi ro về lợi nhuận, hay trì hoãn và có khả năng bỏ lỡ các cơ hội.

John Tenet, Giám đốc điều hành Chaos Industries, cho biết đội ngũ sản xuất của ông đang làm việc ngày đêm để đáp ứng tín hiệu nhu cầu từ khách hàng. Gần đây huy động được 510 triệu USD với định giá 4,5 tỉ USD, Chaos Industries là startup công nghệ quốc phòng Mỹ, chuyên phát triển các hệ thống radar, cảm biến và truyền thông để phát hiện, đối phó với các mối đe dọa trên không như drone, tên lửa hoặc máy bay.

“Nếu bạn chờ có hợp đồng rồi mới tăng sản xuất thì đã quá muộn”, ông nói.

Nhiều doanh nghiệp trong số đó đã tăng tốc hoạt động hơn nhiều so với những năm trước.

Một startup chống drone (yêu cầu giấu tên) cho biết năm nay đang trên đà tăng gấp đôi số lượng hệ thống đã sản xuất kể từ khi ra mắt sản phẩm. Startup này cho biết toàn bộ các hệ thống đó đã được bán hết cho khách hàng và họ sẽ chỉ tăng công suất nếu được chính phủ Mỹ trao hợp đồng. Đó là điểm khó khăn khi làm việc với chính phủ.

Nhu cầu dường như không có giới hạn, nhưng nhiều công ty quốc phòng Mỹ vẫn muốn có hợp đồng trước khi chi tiền cho các hệ thống mới, đặc biệt với những sản phẩm trị giá hàng triệu USD và chuỗi cung ứng phức tạp.

Các doanh nghiệp có thể tích trữ sản phẩm để đón đầu nhu cầu, nhưng tốc độ đổi mới nhanh chóng có thể khiến công nghệ của họ nhanh chóng lỗi thời. Vì vậy, việc chỉ tập trung vào một sản phẩm là “canh bạc rất nguy hiểm”, theo Ben Quazzo - đối tác tại quỹ đầu tư mạo hiểm Accel.

“Nếu một ngày bạn thức dậy và sản phẩm đó trở nên lỗi thời, doanh nghiệp của bạn sẽ gặp rắc rối”, ông nói.

Lầu Năm Góc dự định sẽ rót hàng tỉ USD vào công nghệ quốc phòng vài năm tới, trong khi ông Trump kêu gọi nâng ngân sách quân sự lên 1.500 tỉ USD vào năm 2027. Tuy nhiên, ngân sách do Quốc hội Mỹ quản lý với tầm nhìn dài hạn hạn chế, cùng quy trình ký kết hợp đồng chậm chạp do quan liêu, đang tạo ra nhiều rào cản.

“Lầu Năm Góc là ‘công ty’ duy nhất trên thế giới bị ràng buộc bởi các quy tắc mua sắm và bán hàng do người khác viết ra”, theo Morgan Plummer - Phó chủ tịch phụ trách thiết kế và triển khai chính sách tại tổ chức phi lợi nhuận Americans for Responsible Innovation.

Ngay cả khi các hãng công nghệ tăng tốc sản xuất, các chuyên gia cho rằng rất ít trong số các công cụ này thực sự được đưa ra chiến trường nước ngoài và quy mô sản xuất vẫn quá nhỏ để tạo ra tác động đáng kể.

Việc Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth thừa nhận sự chênh lệch chi phí giữa drone và tên lửa, đi kèm với lời kêu gọi ngành công nghiệp sản xuất 300.000 drone “nhanh chóng và với chi phí thấp”. Nỗ lực này sẽ cung cấp “hàng trăm nghìn drone vào năm 2027”, ông nói.

Chỉ vài tuần sau khi giai đoạn đầu của chương trình được triển khai, chiến tranh với Iran đã nổ ra.

Sơn Vân