Cỗ máy AI bí mật giúp Israel săn lùng và hạ sát hàng trăm lãnh đạo Iran (P2)
Đòn tấn công hôm 28.2 khiến lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng đánh dấu nỗ lực nhiều năm từ Israel nhằm thu thập tình báo thời gian thực về vị trí và hoạt động của những lãnh đạo Iran.
Đây là chiến dịch do Mossad, cơ quan tình báo phụ trách tuyển mộ nguồn nhân lực và các hoạt động bí mật, cùng Đơn vị 8200 - chi nhánh tác chiến mạng tinh nhuệ của tình báo thuộc Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), dẫn đầu.
Hai cơ quan này nằm đối diện nhau trên một con đường rợp bóng cây ở vùng ngoại ô phía bắc thành phố Tel Aviv (Israel), gần một trung tâm mua sắm và rạp chiếu phim. Khu vực này mang cảm giác của một vùng ngoại ô yên tĩnh, với những cơn gió từ Địa Trung Hải, ngoại trừ việc có những đoàn xe chở đầy binh lính, nhiều lớp an ninh và các tháp nghe lén của IDF hiện ra ở phía xa.
Điệp viên của Israel và các đối tác Mỹ của họ là CIA (Cơ quan Tình báo Trung ương) và NSA (Cơ quan An ninh Quốc gia) đã hợp tác trong nhiều năm về các hoạt động bí mật nhắm vào Iran, gồm cả Stuxnet, chiến dịch bị phát hiện vào năm 2010 nhằm phá hoại các nỗ lực làm giàu uranium của Iran bằng mã độc.
Thế nhưng, nhiều năng lực tình báo hiện nay chỉ được triển khai sau các cuộc tấn công mạng qua lại giữa Iran và Israel bùng phát cách đây 5 năm, theo các quan chức Israel.
Sau khi các cuộc tấn công mạng được cho từ Iran gây ra sự cố mất điện tại các công ty cấp nước của Israel và các mục tiêu khác, Israel đáp trả bằng làn sóng tấn công làm tắc nghẽn giao thông, phá hỏng đèn đường Tehran, đóng trạm xăng bằng cách phá hoại thiết bị điện tử và ngăn chặn các thành viên Basij (lực lượng dân quân được chính phủ hậu thuẫn) rút tiền từ máy ATM.
Những động thái tương đối nhẹ nhàng này che giấu một chiến dịch lớn hơn của Đơn vị 8200 nhằm xâm nhập hạ tầng số cốt lõi của Iran. “Bất cứ thứ gì có thể xâm nhập, chúng tôi đều cố gắng tiếp cận, từ cuộc gọi điện thoại, camera giao thông đến hệ thống an ninh nội bộ”, quan chức cấp cao của IDF nói.
Theo quan chức IDF, trong số các mục tiêu còn có cơ sở dữ liệu mà lực lượng an ninh Iran lưu giữ về những địa điểm được thiết kế làm trung tâm chỉ huy khẩn cấp và nơi trú ẩn dự phòng cho các lãnh đạo trong trường hợp bị tấn công.
“Đôi khi chúng tôi truy cập được dữ liệu từ hệ thống của bộ phận tình báo thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC); đôi khi từ quân đội; đôi khi từ lực lượng cảnh sát. Chúng tôi ngày càng có khả năng tiếp cận sâu hơn để lấy thông tin”, một quan chức IDF tiết lộ.
Sự đa nghi và các nỗ lực đàn áp nội bộ của Iran cũng tạo ra những điểm yếu. Những năm gần đây, Iran bắt đầu buộc lưu lượng thông tin liên lạc quốc gia phải đi qua các trung tâm tập trung để chế độ có thể sử dụng “công tắc ngắt internet”, khả năng đã được dùng từ đầu chiến tranh để chặn công dân liên lạc hoặc tiếp cận thông tin. Song làm như vậy có nghĩa là thông tin liên lạc của chính các thành viên chế độ cũng đang được định tuyến qua điểm nghẽn mới này.
Việc xâm nhập bí mật có thể giúp Israel có được vị trí theo dõi kín đáo nhưng hiệu quả, từ đó thu thập lượng lớn email, tin nhắn và cuộc gọi của các vệ sĩ, cố vấn và người thân trong chính quyền, theo một cựu quan chức tình báo phương Tây.
Iran đã nhanh chóng loại bỏ các lỗ hổng, siết chặt việc các nhân viên an ninh sử dụng ĐTDĐ vào năm ngoái trong bối cảnh nghi ngờ rằng việc Israel giám sát thiết bị của họ đã làm lộ hoạt động của các nhà lãnh đạo. Những biện pháp phòng ngừa mới từ Iran là trở ngại với hoạt động thu thập thông tin tình báo của Israel, nhưng chỉ là tạm thời.
“Ngay cả khi bị cấm sử dụng ĐTDĐ trong giờ làm việc, bạn sẽ kiểm tra máy của mình ngay khi ca làm việc kết thúc. Không ai có thể sống trong bong bóng”, một quan chức cho biết.
Nền tảng AI quét hàng núi dữ liệu thu thập từ Iran
Những vụ xâm nhập này sẽ ít giá trị hơn nếu không có nền tảng AI mới mà các quan chức Israel cho biết đang được dùng để quét hàng núi dữ liệu thu thập được từ Iran, nhằm tìm manh mối về vị trí và hành vi của lãnh đạo nước này. Đây là công cụ được mô tả là một trong những tiến bộ gián điệp quan trọng nhất thập kỷ qua.
“Những tiến bộ trong AI đã cung cấp cho Israel một cách để tận dụng dữ liệu vốn luôn có sẵn nhưng trước đây không thể xử lý được”, theo ông Raz Zimmt, Giám đốc nghiên cứu về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia và từng phục vụ trong các đơn vị của IDF, gồm cả Đơn vị 8200.
Một cái nhìn sớm về năng lực này xuất hiện trong chiến dịch 12 ngày hồi tháng 6.2025 của Mỹ và Israel nhắm vào cơ sở hạ tầng hạt nhân Iran. Israel tiến hành các đòn tấn công đồng thời nhắm vào các chỉ huy quân sự Iran.
Thông tin tình báo Israel về một số chỉ huy chính xác đến mức tên lửa đã được điều chỉnh giữa đường bay dựa trên chuyển động của mục tiêu, các quan chức cho biết. Một cuộc tấn công bằng tên lửa ngày 13.6 khiến Amir Ali Hajizadeh, chỉ huy lực lượng không quân IRGC, thiệt mạng đã được điều chỉnh khi ông di chuyển từ văn phòng đến một căn hộ gần đó, theo một cựu sĩ quan quân đội cấp cao Israel được thông báo về chiến dịch này.
Tuy nhiên, độ chính xác của tình báo Israel về các nhân vật chế độ đôi khi không hoàn hảo. Đầu tháng 3, Israel cho biết đã ném bom trụ sở Hội đồng Chuyên gia Iran ở thành phố Qom vào thời điểm nhiều thành viên hội đồng dự kiến họp để thảo luận người kế vị ông Ayatollah Ali Khamenei. Tòa nhà bị phá hủy nhưng các thành viên an toàn vì họ tổ chức họp trực tuyến. Một quan chức quốc phòng Israel nói vụ tấn công nhằm ngăn hội đồng họp, không phải giết các thành viên.
Israel đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau trong các chiến dịch ám sát của mình những thập kỷ gần đây, sử dụng những tay súng đi xe máy để gắn chất nổ vào các phương tiện chở các nhà khoa học hạt nhân Iran và một quả bom giấu trong nhà khách của IRGC ở Tehran vào năm 2024 để giết một chỉ huy Hamas đến thăm.
Tuy nhiên, chiến dịch mới nhất tại Iran chủ yếu dựa vào các tên lửa không đối đất được phóng từ tiêm kích Israel, cùng với các drone liên tục tuần tra trên bầu trời kể từ khi hệ thống phòng không Iran bị vô hiệu hóa ngay từ đầu cuộc chiến.
Các quan chức Israel giám sát chiến dịch thừa nhận thành công một phần nhờ các sơ suất dường như khó giải thích của mục tiêu.
Bốn tuần kể từ khi tấn công Iran hôm 28.2, các quan chức cấp cao Israel đến nay vẫn bày tỏ ngạc nhiên rằng ông Ayatollah Ali Khamenei và các phụ tá hàng đầu của ông lại chọn tập trung tại trung tâm Tehran vào thời điểm các cuộc đàm phán đã đổ vỡ, còn Mỹ hoàn thành cuộc huy động quân sự lớn nhất đến khu vực trong hai thập kỷ qua.
Nhiều lãnh đạo quân sự Iran đã bị giết trong đòn tấn công mở màn của cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 5.2025. Thế nhưng, ông Ayatollah Ali Khamenei và những người khác vẫn tập trung trên mặt đất vào ngày 28.2 thay vì tản ra khắp thành phố hoặc rút xuống hệ thống hầm và boongke dưới lòng đất.
“Không ai có thể giải thích được điều đó. Nhiều người trên hành tinh này đều có thể thấy được cơn bão hoàn hảo đang đến”, theo một quan chức an ninh cấp cao Israel có quyền tiếp cận thông tin tình báo về các nhà lãnh đạo Iran và quyết định của họ.