Có một bảo tàng tôn vinh nghệ thuật trí tuệ nhân tạo trên đất Mỹ

Trải rộng trên diện tích lên tới 25.000 feet vuông với năm phòng trưng bày rộng lớn, Dataland được đặt bên trong The Grand LA, một khu phức hợp do kiến trúc sư huyền thoại Frank Gehry thiết kế. Vị trí của bảo tàng mang một ý nghĩa biểu tượng vô cùng sâu sắc khi nằm ngay đối diện Phòng hòa nhạc Walt Disney.

Vào năm 2018, chính chủ dự án Refik Anadol (cùng với người đồng sáng lập Efsun Erkiliç) đã biến bề mặt kim loại uốn lượn của phòng hòa nhạc này thành một tấm toan khổng lồ cho dự án WDCH Dreams. Ông đã sử dụng kho lưu trữ và các bản thu âm suốt 100 năm của Dàn nhạc Giao hưởng Los Angeles để tạo ra những hình ảnh chiếu sáng rực rỡ.

Giấc mơ nghệ thuật dữ liệu giữa lòng Los Angeles

Tờ New York Times từng miêu tả hiệu ứng thị giác tuyệt vời đó giống như việc bản thân tòa nhà đang chìm trong ảo giác, một bản giao hưởng tuyệt đẹp của trí tưởng tượng máy móc. Theo những chia sẻ của Anadol với báo giới, Los Angeles luôn là một thành phố hướng về tương lai trong các lĩnh vực nghệ thuật, âm nhạc, điện ảnh và kiến trúc, do đó việc đặt nền móng cho Dataland tại đây là một bước đi tự nhiên và hoàn hảo.

Cho đến nay, các tác phẩm của Anadol chủ yếu được trưng bày tại những không gian mượn tạm thời, từ Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại (MoMA) ở New York, Phòng trưng bày Serpentine ở London, quả cầu khổng lồ Sphere ở Las Vegas cho đến mặt tiền của tòa nhà Casa Batlló trứ danh do Antoni Gaudí thiết kế tại Barcelona. Quy mô hoành tráng, màu sắc sống động, những hình khối kỳ ảo và hiệu ứng chuyển động quang học trong các tác phẩm của ông luôn có sức hút mãnh liệt đối với đám đông. Đây chính là cơ sở vững chắc để ông tự tin đầu tư xây dựng một bảo tàng của riêng mình. Trong giai đoạn 2022 và 2023, tác phẩm Unsupervised của ông trưng bày tại MoMA đã thu hút gần ba triệu lượt khách tham quan.

Giới tinh hoa nghệ thuật thực sự phải để mắt đến Anadol khi MoMA quyết định mua lại Unsupervised, biến nó thành tác phẩm AI tạo sinh đầu tiên bước vào bộ sưu tập vĩnh viễn của bảo tàng danh giá này. Dù nghệ thuật của Anadol lôi cuốn hàng triệu người, ông vẫn vấp phải sự hoài nghi từ những nhà phê bình khắt khe, những người cho rằng tác phẩm của ông quá mỏng về mặt ý niệm.

Jerry Saltz, nhà phê bình nghệ thuật cấp cao từng đoạt giải Pulitzer của tạp chí New York, đã chế giễu tác phẩm Unsupervised là một chiếc đèn dung nham công nghệ khổng lồ và là một trình bảo vệ màn hình trị giá nửa triệu đô la. Đáp lại những lời nhận xét gay gắt này, Anadol giữ thái độ điềm tĩnh và chỉ ra một thực tế rằng 22 trên tổng số 24 bài đánh giá về Unsupervised đều mang tính tích cực.

Trải nghiệm đa giác quan trong mô hình thiên nhiên khổng lồ

Toàn bộ không gian của Dataland được tổ chức xung quanh Mô hình Thiên nhiên Lớn (Large Nature Model), một hệ thống trí tuệ nhân tạo mã nguồn mở do chính xưởng phim của ông phát triển và được huấn luyện chuyên biệt trên các dữ liệu về tự nhiên. Nguồn dữ liệu khổng lồ này bao gồm các bản ghi âm thực địa, hình ảnh độ phân giải cao được thu thập từ 16 khu rừng nhiệt đới khác nhau, các kho lưu trữ về đa dạng sinh học và 2,4 triệu hình ảnh chi tiết về hệ thực vật, động vật cùng các loài nấm. Mô hình này còn tiến xa hơn khi tích hợp các phân tích sắc tố và vô số tín hiệu từ cảm biến sinh học.

Bản xem trước rõ ràng nhất về cảm giác mà Dataland sẽ mang lại nằm ở Phòng trưng bày C, được gọi là Phòng Vô cực (Infinity Room). Đây là một khối lập phương gắn gương có kích thước 12 feet, nơi mọi bề mặt đều đóng vai trò là màn hình trình chiếu. Tại đây, những nhịp đập đối xứng của các dải hình ảnh đen trắng sẽ uốn lượn liên tục, kết hợp đồng bộ với các mùi hương do AI tạo ra từ Mô hình Thiên nhiên Lớn.

Trải nghiệm khứu giác này được tinh chỉnh vô cùng tinh tế, bởi hệ thống máy học đã được huấn luyện dựa trên nửa triệu phân tử mùi hương khác nhau. Anadol từng chế tạo một phiên bản gốc của căn phòng này tại UCLA vào năm 2014, đánh dấu tác phẩm điêu khắc dữ liệu nhập vai đầu tiên của ông, và kể từ đó nó đã chu du qua 35 thành phố trên toàn thế giới.

Phòng Vô cực sẽ là môi trường nhập vai đầu tiên ứng dụng World Models, một lớp trí tuệ nhân tạo tạo sinh tiên tiến có khả năng thấu hiểu các định luật vật lý và động lực học không gian trong thế giới thực. Công nghệ này cho phép các dải hình ảnh di chuyển và biến đổi tuân theo các quy tắc vật lý của tự nhiên. Căn phòng sẽ mang hình dáng của thiên nhiên, đồng thời chuyển động và phản ứng chân thực như một hệ sinh thái sống động, mang đến một trải nghiệm thị giác và cảm giác vô cùng choáng ngợp.

Thông tin chi tiết về bốn phòng trưng bày còn lại vẫn được giữ kín, nhưng khách tham quan chắc chắn sẽ được dẫn dắt xuyên qua các kết quả tính toán của Mô hình Thiên nhiên Lớn, đắm chìm trong 2,4 triệu hình ảnh sinh học được tổ chức theo logic liên kết của riêng máy móc. Mặc dù Dataland tự hào xưng danh là Bảo tàng Nghệ thuật AI đầu tiên trên thế giới, các nhà sáng lập vẫn dành sự tôn trọng cho những nỗ lực tiên phong của các tổ chức khác tại châu Âu.

Trung tâm Nghệ thuật và Phương tiện ZKM ở Đức đã bắt đầu trưng bày nghệ thuật truyền thông từ năm 1989, trong khi Trung tâm Ars Electronica ở Áo cũng đã thực hiện những công việc tương tự từ cuối thập niên 1970. Sự xuất hiện của Dataland đánh dấu một cột mốc lịch sử, tạo ra một thánh địa chuyên biệt và lâu dài để công chúng có thể trực tiếp chạm vào nhịp đập của nghệ thuật thuật toán.

Bùi Tú