Sora bị khai tử, nhưng thế giới vẫn đầy rác công nghệ
Cho dù Sora có hay không thì thế giới vẫn phải đối mặt với phiền toái, là rác công nghệ do các công cụ AI tạo ra - đặc biệt là AI video.
Sự kiện OpenAI chính thức khai tử ứng dụng tạo video Sora vào ngày 24.3 đã đánh dấu một bước lùi lớn về mặt thương mại của công ty công nghệ này. Quyết định rút lui được đưa ra ngay sau sự đổ vỡ của thỏa thuận hợp tác trị giá 1 tỉ USD với tập đoàn giải trí Disney. Thực tế cho thấy sự biến mất của Sora xuất phát từ bài toán chi phí vận hành quá đắt đỏ. Mô hình này tiêu tốn khoảng một triệu USD mỗi ngày, phục vụ chưa tới nửa triệu người dùng, tạo ra một lỗ hổng tài chính không thể bù đắp đối với OpenAI. Việc chấm dứt dự án là một quyết định kinh doanh thuần túy, hoàn toàn không xuất phát từ những trăn trở về mặt đạo đức trong quá trình phát triển trí tuệ nhân tạo.
Giữa sự xôn xao của dư luận, Thạc sĩ Christian Berg từ Đại học RMIT đã đưa ra một góc nhìn rất tỉnh táo: việc một công cụ đắt đỏ như Sora biến mất tuyệt đối không làm chậm lại cỗ máy đang sản sinh và tưởng thưởng cho nội dung rác do AI tạo ra trên không gian mạng. Guồng máy trục lợi đó vẫn đang tăng tốc với một vận tốc đáng kinh ngạc.
Thị trường béo bở của rác kỹ thuật số và các sản phẩm thay thế
Theo Thạc sĩ Christian Berg, sự ra đi của nền tảng tiên phong từ OpenAI tạo ra một khoảng trống truyền thông, nhưng hoàn toàn không ảnh hưởng đến thực trạng rác AI đang tràn ngập các mạng xã hội. Các nông trại nội dung chuyên sản xuất video hàng loạt để thu hút lượt xem chưa bao giờ xem Sora là công cụ phụ thuộc chính yếu.
Họ không cần đến một hệ thống đắt đỏ để tạo ra những hình ảnh chó mèo dễ thương hay những đoạn video thảm họa giả mạo nhằm rải rác khắp Facebook và TikTok. Phần lớn rác kỹ thuật số hiện nay vẫn là nội dung hình ảnh được sản xuất bằng các công cụ như Midjourney hoặc các mô hình mã nguồn mở chạy mượt mà trên phần cứng giá rẻ.
Thị trường phần mềm tạo video đang chứng kiến sự cạnh tranh vô cùng khốc liệt với những sản phẩm thay thế ngày càng tối ưu về giá. Google Veo đang nhanh chóng vươn lên chiếm lĩnh thị phần. Ngay sau thông báo đóng cửa Sora, Google lập tức tung ra gói dịch vụ Veo Lite với mức giá chưa bằng một nửa so với chi phí ban đầu. Các nền tảng tạo video AI phổ biến khác như Kling, Runway hay Pika vẫn duy trì hoạt động ổn định và liên tục thu hút người dùng mới.
Hệ sinh thái mã nguồn mở đang trưởng thành nhanh chóng, cung cấp cho giới tạo rác AI những vũ khí tối tân mà không đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn. Những mô hình như Wan 2.2 của Alibaba giờ đây có thể tạo video mượt mà với một chiếc card đồ họa phổ thông và 6GB bộ nhớ VRAM. Phần cứng càng mạnh thì chất lượng video sẽ càng cao, nhưng các xưởng tạo rác kỹ thuật số vốn không bao giờ cần đến hình ảnh đạt chuẩn điện ảnh. Mục tiêu duy nhất của họ là tối đa hóa số lượng sản phẩm đầu ra, phủ sóng mọi ngóc ngách của nền tảng để thu hút sự chú ý tức thời từ thuật toán đề xuất.
Trách nhiệm quản lý và vòng xoáy trục lợi từ nền tảng
Tại Việt Nam, vấn đề rác AI mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng trên hai phương diện kinh tế và pháp lý. Một bộ phận lớn những nhà sáng tạo nội dung trong nước đang tham gia trực tiếp vào nền kinh tế nội dung ảo toàn cầu. Họ liên tục sản xuất hình ảnh và video hàng loạt nhằm khai thác triệt để các chương trình kiếm tiền của Facebook, qua đó thu lợi nhuận quảng cáo trực tiếp từ tệp khán giả quốc tế. Đây là một vòng lặp kiếm tiền dựa trên số lượng, nơi những video chất lượng thấp vẫn mang lại nguồn thu ổn định nhờ vào thói quen tiêu thụ nội dung nhanh của người dùng Internet.
Thạc sĩ Christian Berg cho rằng về mặt pháp lý, Luật Trí tuệ nhân tạo mới của Việt Nam đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2026. Đạo luật này quy định yêu cầu bắt buộc nhiều loại nội dung âm thanh, hình ảnh và video do AI tạo ra phải được gắn nhãn ở định dạng máy có thể đọc được. Trên phương diện lý thuyết, đây là một công cụ đắc lực giúp cơ quan quản lý kiểm soát hoạt động sản xuất rác ảo trong nước, ngăn chặn sự phát tán của thông tin sai lệch. Tuy nhiên ở góc độ thực thi, các hướng dẫn triển khai chi tiết vẫn chưa được ban hành đồng bộ. Việc truy vết và xử lý các nông trại nội dung nhỏ lẻ hoạt động ẩn danh trên mạng xã hội đòi hỏi nguồn lực giám sát khổng lồ và khó có khả năng trở thành ưu tiên hàng đầu của cơ quan chức năng trong ngắn hạn.
Vụ khai tử nền tảng Sora rốt cuộc chỉ là một chú thích nhỏ ở cuối trang trong cuốn sách dài về rác công nghệ. Nền tảng kinh tế nuôi sống thế giới nội dung ảo này vẫn còn nguyên vẹn. Các công cụ tạo lập ngày càng trở nên rẻ mạt, các mạng xã hội vẫn ưu tiên số lượng tương tác bề mặt hơn chất lượng thực chất. Những người sản xuất nội dung chi phí thấp ở các nước đang phát triển hoàn toàn có thể tiếp tục tạo video AI rồi kiếm tiền từ các thị trường giàu có hơn. Chừng nào động cơ hoạt động của các thuật toán chưa thay đổi và việc thực thi pháp luật vẫn đối mặt với những rào cản thực tiễn, rác AI sẽ tiếp tục bành trướng mạnh mẽ trên không gian mạng, bất chấp việc có hay không những cái kết gây xôn xao dư luận như dự án của OpenAI.