Nội địa hóa điện hạt nhân: Cú hích tỉ đô cho DN Việt?
Nội địa hóa điện hạt nhân đang trở thành từ khóa chiến lược sau khi Thủ tướng yêu cầu sớm hoàn tất hồ sơ Hiệp định liên chính phủ với Liên bang Nga để trình ngay trong ngày 5.4.
Nội địa hóa điện hạt nhân đang mở ra một vận hội mới cho nền công nghiệp phụ trợ nước ta. Siêu dự án điện hạt nhân Công nghệ lò phản ứng VVER-1200 thế hệ 3+ không chỉ là bài toán năng lượng sạch. Sau những bước đi cụ thể với đối tác Nga tại Ninh Thuận 1, Việt Nam đang ráo riết chuẩn bị cho các dự án tiếp theo. Đây là cơ hội tỉ đô để doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tầm nhìn chiến lược về nội địa hóa điện hạt nhân
Việc thực hiện nội địa hóa điện hạt nhân được xác định là nhiệm vụ trọng tâm để nâng cao nội lực quốc gia. Tại hội thảo ngày 31/3, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh ý nghĩa chiến lược của việc tái khởi động chương trình này. Bộ Công Thương hiện là đầu mối thúc đẩy công tác chuẩn bị cho hai dự án trọng điểm. Trong đó, dự án Ninh Thuận 1 đã có nền tảng pháp lý vững chắc với đối tác Liên bang Nga thông qua hiệp định liên chính phủ.
Đối với dự án Ninh Thuận 2, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam) được giao vai trò chủ đầu tư. Thứ trưởng nêu rõ các tiêu chí khắt khe như độ tin cậy chính trị và năng lực tài chính khi lựa chọn đối tác. Đặc biệt, sẵn sàng chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực là yếu tố then chốt nhất. Sự hợp tác này kỳ vọng tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ tới toàn bộ chuỗi giá trị công nghiệp năng lượng. Việc hình thành một hệ sinh thái đồng bộ sẽ giúp giảm giá thành điện năng trong dài hạn.
Nền tảng của sự phát triển bền vững nằm ở khả năng tự chủ về kỹ thuật. Khi làm chủ được quy trình, chúng ta không chỉ xây dựng nhà máy mà còn xây dựng cả một nền công nghiệp. Các chuyên gia đánh giá rằng việc tiếp cận đa phương các nguồn công nghệ sẽ giúp Việt Nam có cái nhìn toàn diện. Điều này giúp tránh được sự phụ thuộc độc quyền vào một nguồn cung duy nhất. Đồng thời, nó tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh về giá và chất lượng dịch vụ bảo trì lâu dài.
Năng lực nòng cốt trong lộ trình nội địa hóa điện hạt nhân
Sức mạnh nội lực là cơ sở để hiện thực hóa mục tiêu nội địa hóa điện hạt nhân. Ông Lê Mạnh Cường, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Petrovietnam, khẳng định đơn vị này hoàn toàn đủ năng lực tham gia sâu vào dự án. Hệ sinh thái Petrovietnam đã tích lũy kinh nghiệm dày dặn qua các công trình năng lượng quy mô lớn. Những dự án này có nhiều điểm tương đồng về yêu cầu kỹ thuật và văn hóa an toàn hạt nhân. Đặc biệt là các yêu cầu về thiết bị siêu trường, siêu trọng và môi trường vận hành khắc nghiệt.
Minh chứng thực tế là các dự án kho cảng LNG hay các nhà máy điện khí đang triển khai rất thành công. Sự phối hợp giữa các đơn vị thành viên như PTSC với các đối tác quốc tế đã mang lại kết quả tích cực. Petrovietnam sẽ giữ vai trò kết nối giữa cơ quan quản lý và các doanh nghiệp phụ trợ trong nước. Việc hình thành hệ sinh thái công nghiệp tự chủ sẽ giúp Việt Nam giảm phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ ngoại. Đây là bước đi chiến lược để biến các doanh nghiệp nội thành các mắt xích quan trọng.
Năng lực thi công của các nhà thầu Việt Nam đã được khẳng định qua hàng loạt dự án thủy điện và nhiệt điện lớn. Tuy nhiên, điện hạt nhân yêu cầu một bước tiến dài về quản trị chất lượng. Mọi quy trình từ hàn áp lực cao đến đổ bê tông khối lớn đều phải được kiểm soát chặt chẽ. Các doanh nghiệp đang tích cực chuẩn bị đội ngũ kỹ sư chất lượng cao để sẵn sàng tiếp nhận các công nghệ lõi. Đây là sự chuẩn bị nghiêm túc cho một hành trình kéo dài hàng thập kỷ của đất nước.
Những phần việc tỉ đô cho doanh nghiệp nội địa
Cơ hội tham gia dự án được chia thành ba nhóm ngành then chốt với giá trị thặng dư cực lớn.
Xây dựng và Hạ tầng: Các nhà thầu nội địa có thể đảm nhận phần lớn khối lượng xây dựng dân dụng. Kinh nghiệm thi công các kho cảng LNG là tiền đề để xây dựng đảo lò phản ứng an toàn. Việc xử lý nền móng và hệ thống làm mát là những hạng mục doanh nghiệp Việt rất mạnh.
Cơ khí Chế tạo: Sản xuất thiết bị phi tiêu chuẩn và hệ thống đường ống áp lực cao. Doanh nghiệp cần nâng cấp quy trình để đạt các chứng chỉ quốc tế khắt khe như ASME Section III. Đây là tấm vé thông hành để bước chân vào thị trường thiết bị hạt nhân thế giới.
Quản trị và Vận hành: Đào tạo nguồn nhân lực vận hành và bảo trì trọn đời dự án. Đây là mảng mang lại lợi ích bền vững nhất cho quốc gia. Nó giúp chúng ta làm chủ hoàn toàn hạ tầng năng lượng mà không cần thuê chuyên gia nước ngoài.
Sự tham gia của các tập đoàn công nghệ trong nước cũng là một điểm sáng mới. Việc phát triển các phần mềm mô phỏng và hệ thống điều khiển số hóa đang được ưu tiên hàng đầu. Điều này đảm bảo tính an toàn hệ thống trước các nguy cơ tấn công từ bên ngoài. An ninh năng lượng luôn gắn liền với an ninh thông tin trong kỷ nguyên số hóa hiện nay.
Lộ trình triển khai và chuẩn bị nguồn lực
Để tận dụng cú hích này, doanh nghiệp cần chuẩn bị dài hạn theo từng giai đoạn triển khai của siêu dự án.
Giai đoạn Chuẩn bị Hạ tầng 2026 - 2028: Tập trung xây dựng cảng chuyên dụng, đường giao thông và san lấp mặt bằng. Doanh nghiệp Việt có thể đảm nhận đến 90% khối lượng công việc này.
Thi công và Lắp đặt 2029 - 2033: Đổ bê tông vỏ lò và lắp đặt các thiết bị phụ trợ. Doanh nghiệp cơ khí bắt đầu cung cấp bồn chứa và kết cấu thép đạt chuẩn hạt nhân.
Vận hành và Chuyển giao 2034 trở đi: Vận hành thử nghiệm và nạp nhiên liệu. Các đơn vị CNTT nội địa tiếp quản hệ thống quản trị và bảo trì phần mềm an ninh mạng.
Thách thức lớn nhất hiện nay là việc khớp nối tiêu chuẩn kỹ thuật giữa doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, với vai trò dẫn dắt của Petrovietnam, lộ trình nội địa hóa điện hạt nhân đang có những bước tiến vững chắc. Sự quyết liệt của Chính phủ cho thấy tầm nhìn dài hạn về an ninh năng lượng quốc gia. Chúng ta không chỉ giải quyết bài toán thiếu điện mà còn nâng tầm đẳng cấp công nghiệp nội địa. Khi một doanh nghiệp Việt làm ra thiết bị hạt nhân, họ có thể vươn ra thị trường toàn cầu.
Nội địa hóa điện hạt nhân chính là chìa khóa để Việt Nam chuyển mình thành cường quốc công nghiệp. Với sự quyết tâm từ các bộ ngành, mục tiêu làm chủ năng lượng hạt nhân hoàn toàn khả thi. Dự án sẽ là bệ phóng vững chắc đưa nền kinh tế tiến vào kỷ nguyên phát triển bền vững. Việt Nam sẽ trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị năng lượng hạt nhân thế giới.
Các chỉ số mục tiêu:
Nòng cốt: Petrovietnam và các đơn vị thành viên giữ vai trò chủ đạo.
Yếu tố then chốt: Chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Chứng chỉ: ASME Section III là yêu cầu bắt buộc cho các doanh nghiệp cơ khí.
Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận có tổng công suất dự kiến từ 4.000 - 6.400MW, thời gian vận hành dự kiến trong giai đoạn 2031 - 2035. Dự án này đang bước vào giai đoạn then chốt, tập trung vào công tác giải phóng mặt bằng, di dân và tái định cư để bảo đảm tiến độ đầu tư xây dựng theo yêu cầu của Chính phủ trước năm 2031.
Ngày 23.3, trong khuôn khổ chuyến thăm của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Nga, Việt Nam và Liên bang Nga đã ký Hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên trên lãnh thổ Việt Nam. Theo các thông tin ban đầu, dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 dự kiến sẽ bao gồm hai tổ máy, với tổng công suất khoảng 2.400 MW, sử dụng công nghệ lò phản ứng VVER-1200 do Nga phát triển.