Nghệ nhân dùng AI 'thổi hồn' cho sơn mài giữa làng cổ Đường Lâm
Là người có nhiều năm gắn bó với nghề, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát không chọn cách giữ nguyên lối đi cũ. Thay vào đó, anh chủ động tìm kiếm hướng đi mới khi kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống và tư duy công nghệ hiện đại.
.jpg)
Sinh năm 1983 trong một gia đình có truyền thống thủ công mỹ nghệ, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát sớm nuôi dưỡng niềm say mê với hội họa và chất liệu sơn mài - thứ vật liệu đòi hỏi cả kỹ thuật lẫn sự nhẫn nại. Những năm tháng học tập tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp không chỉ mang đến cho anh nền tảng tạo hình vững chắc, mà còn mở ra cách tiếp cận sâu hơn với chất liệu cốt lõi của mỹ thuật truyền thống Việt Nam.
Không chọn lối đi quen thuộc với tranh sơn mài, anh quyết định rẽ hướng sang điêu khắc , một lựa chọn táo bạo và đầy thách thức. Với anh, đó không đơn thuần là sự thử nghiệm kỹ thuật, mà là một cách “giải phóng” sơn mài khỏi mặt phẳng, đưa chất liệu này bước vào không gian ba chiều, hiện hữu sống động trong đời sống. Chính lựa chọn ấy đã tạo nên dấu ấn riêng của một nghệ nhân vừa gìn giữ di sản, vừa không ngừng sáng tạo với sơn mài Việt.
AI - “trợ lý sáng tạo” trong xưởng sơn mài truyền thống
Không đứng ngoài dòng chảy công nghệ, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát cho biết anh đã chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quá trình sáng tạo và phát triển sản phẩm. Nếu như trước đây, mọi ý tưởng đều được phác thảo hoàn toàn bằng tay, rồi dần chuyển sang các thiết bị số như máy tính bảng, thì những năm gần đây, AI trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc chỉnh sửa, hoàn thiện và gợi mở ý tưởng thiết kế.
Theo anh, AI giúp rút ngắn thời gian thử nghiệm, nâng cao độ trau chuốt của sản phẩm, đồng thời góp phần cải thiện năng suất lao động. Tuy nhiên, nghệ nhân khẳng định, AI chỉ dừng lại ở vai trò “trợ lý”, còn cốt lõi sáng tạo vẫn nằm ở con người. “Chúng tôi phải luôn làm mới mình, cập nhật liên tục để chính sự sáng tạo của người nghệ sĩ đi trước công nghệ”, anh chia sẻ. Việc kết hợp giữa yếu tố truyền thống và công nghệ hiện đại vì thế không chỉ mở rộng khả năng sáng tạo, mà còn giúp sơn mài Việt tiếp cận gần hơn với đời sống đương đại.
Nhiều năm gắn bó với nghề, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát lựa chọn hướng đi riêng: kết hợp truyền thống với sáng tạo. Ngoài các sản phẩm mỹ nghệ, anh phát triển thêm những thiết kế ứng dụng như bàn, ghế, tủ…, đưa sơn mài đến gần hơn với đời sống. Sự kiên trì theo đuổi hình tượng riêng cũng góp phần tạo nên dấu ấn cá nhân.
Từ xưởng nhỏ giữa lòng Đường Lâm, những lớp sơn vẫn được phủ lên mỗi ngày, lặng lẽ nhưng bền bỉ. Ở đó, không chỉ có những sản phẩm được hoàn thiện, mà còn là hành trình gìn giữ một nghề truyền thống bằng tất cả sự kiên nhẫn và đam mê. Và chính từ những đôi tay cần mẫn ấy, sơn mài Việt vẫn đang tiếp tục được nối dài, sống động trong đời sống hôm nay.