Nhờ đâu Trung Quốc trở thành bá chủ ngành trò chơi điện tử?

Những dự báo mang tính lý thuyết trước đây đã chuyển hóa thành một hiện thực rõ ràng, định hình lại hoàn toàn cấu trúc cạnh tranh trên các thị trường khắp thế giới. Nơi từng là sân chơi thuộc về các nhà phát triển Hàn Quốc giờ đây đang chứng kiến sự lấn lướt mạnh mẽ của các đại diện đến từ quốc gia tỉ dân. Sự vươn lên nhanh chóng này diễn ra trên mọi phương diện, trải dài từ quy mô thị trường nội địa khổng lồ cho đến sức mạnh xuất khẩu vươn tầm quốc tế. Các công ty công nghệ Trung Quốc đang liên tục củng cố tầm ảnh hưởng sâu rộng, khiến các doanh nghiệp Hàn Quốc rơi vào một tình thế vô cùng nan giải.

Các đại diện đến từ xứ sở kim chi phải gồng mình chống đỡ sức ép từ các đối thủ ngoại quốc, đồng thời vấp phải vô số rào cản từ chính môi trường pháp lý trong nước. Các chính sách quản lý tại Hàn Quốc bị nhiều chuyên gia đánh giá là thiếu sự linh hoạt và chưa kịp tiến hóa để bắt nhịp với những tiêu chuẩn quản trị hàng đầu của ngành công nghiệp tỉ đô này.

Sự đổi ngôi ngoạn mục trên đỉnh bảng xếp hạng thị phần trò chơi điện tử

Sách trắng Công nghiệp Trò chơi 2025 do Cơ quan Nội dung Sáng tạo Hàn Quốc (KCCA) công bố đã phác họa một bức tranh thống kê đầy tính bước ngoặt. Trong năm 2024, Trung Quốc đã chính thức vươn lên dẫn đầu ngành công nghiệp game toàn cầu với việc chiếm lĩnh 24,2% thị phần. Thành tích này đánh dấu lần đầu tiên nước Mỹ bị phế truất khỏi vị trí ngôi vương trong lĩnh vực giải trí kỹ thuật số. Thị phần của xứ cờ hoa rơi xuống mức 20,9%, tương đương mức giảm 1,5 điểm phần trăm so với năm trước đó. Sự suy giảm của Mỹ hoàn toàn trái ngược với đà tăng trưởng của Trung Quốc, khi sự hiện diện của quốc gia tỉ dân này đã tăng vọt thêm 3,3 điểm phần trăm trong cùng kỳ, cho thấy một tốc độ tăng trưởng cực kỳ ấn tượng.

Trong khi hai cường quốc kinh tế lớn nhất thế giới đang có sự xáo trộn vị trí trên đỉnh bảng xếp hạng, Hàn Quốc lại trượt dốc không phanh. Thị phần của quốc gia này trên thị trường game toàn cầu trong năm 2024 đã giảm xuống chỉ còn 7,2%, mất đi 0,6 điểm phần trăm so với năm 2023. Đây là mức sụt giảm nghiêm trọng nhất được ghi nhận kể từ năm 2020, phản ánh một thực trạng đáng báo động về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nội địa.

Sự chênh lệch ngày càng lớn này bắt nguồn từ việc chính phủ Trung Quốc đã dốc toàn lực để nuôi dưỡng ngành công nghiệp trò chơi điện tử trong nước, tạo ra một sân chơi thiên lệch với lợi thế áp đảo nghiêng về các công ty nội địa của họ. Các công ty game Hàn Quốc lại liên tục bị kéo lùi bởi hàng loạt các rào cản quy định khắt khe.

Bóng ma pháp lý và sự kìm hãm từ bên trong

Sự tụt hậu của Hàn Quốc mang những nguyên nhân sâu xa từ các quyết sách trong quá khứ. Ông Kim Jong-il, người đứng đầu Trung tâm Game thuộc công ty luật Yoon & Yang, đã đưa ra một góc nhìn mang tính lịch sử để giải thích cho sự dịch chuyển quyền lực này. Vào đầu những năm 2000, các sản phẩm trò chơi do Hàn Quốc sản xuất từng thống trị tuyệt đối và chiếm lĩnh đến gần 70% thị trường tại Trung Quốc. Tuy nhiên, thời kỳ hoàng kim đó đã vĩnh viễn khép lại cùng với những thay đổi mang tính chiến lược từ phía đối thủ.

"Trung Quốc bắt đầu dồn lực vào việc phát triển các trò chơi trên nền tảng web vào khoảng năm 2009. Những sản phẩm này nhanh chóng tạo ra tiếng vang lớn tại Trung Quốc, cuối cùng thu hút được nguồn vốn đầu tư khổng lồ từ nước ngoài. Cùng với nguồn tài chính đó, Trung Quốc đã có thể tái đầu tư mạnh mẽ vào việc phát triển trò chơi trên thiết bị di động ngay khi xu hướng này bắt đầu trở nên phổ biến." - Ông Kim Jong-il nhận định.

Trong cùng khoảng thời gian các công ty Trung Quốc được tạo điều kiện tối đa để cất cánh, Hàn Quốc lại tự trói chân mình bằng những đạo luật nghiêm ngặt. Năm 2011, chính quyền nước này ban hành đạo luật "đóng cửa" (shutdown law), nghiêm cấm hoàn toàn trẻ em dưới 16 tuổi truy cập và chơi các trò chơi trực tuyến trong khoảng thời gian từ nửa đêm đến 6 giờ sáng hôm sau.

Việc áp dụng các biện pháp kiểm soát thời gian này đã giáng một đòn nặng nề vào ngành công nghiệp nội địa. Quy định này thực tế đã ép buộc các nhà sản xuất game trong nước phải quay lưng lại với việc phát triển trò chơi trên web, bỏ lỡ một giai đoạn bùng nổ quan trọng của công nghệ. Phải mất đến hơn một thập kỷ, đạo luật này mới chính thức bị bãi bỏ vào ngày 1 tháng 1 năm 2022, nhưng những thiệt hại về mặt thị phần và năng lực đổi mới sáng tạo đã trở thành một vết thương vô cùng sâu sắc.

Sự thất vọng đối với tư duy quản lý hiện tại lan rộng trong giới phát triển phần mềm. Một quan chức đại diện cho một công ty game Hàn Quốc đã bày tỏ sự bức xúc khi những nỗ lực sáng tạo liên tục vấp phải rào cản pháp lý.

"Chúng tôi hoàn toàn hiểu rằng các yêu cầu tuân thủ liên quan đến việc kiếm tiền và phê duyệt nội dung được tạo ra nhằm bảo vệ người dùng, đặc biệt là trẻ vị thành niên. Chính phủ hiện đang cung cấp các khoản tín dụng thuế vô cùng hấp dẫn để hỗ trợ chi phí sản xuất cho các nhà sáng tạo chương trình truyền hình, phim ảnh và các nghệ sĩ vẽ truyện tranh webtoon. Các nhà sản xuất trò chơi điện tử lại bị gạt ra khỏi chính sách hỗ trợ này. Điều chúng tôi đang thỉnh cầu chính phủ là hãy thực sự hỗ trợ ngành công nghiệp game phát triển, thay vì liên tục ban hành các quy định để điều chỉnh nó."

Nghịch lý xuất khẩu và khao khát được công nhận

Sự khác biệt về chính sách đã khiến khoảng cách giữa Hàn Quốc và Trung Quốc trên thị trường xuất khẩu bị nới rộng một cách chóng mặt trong những năm gần đây. Dữ liệu từ Hiệp hội Xuất bản Kỹ thuật số và Âm thanh - Video Trung Quốc cho thấy doanh thu bán game ở nước ngoài của quốc gia này đã chạm mốc 20,4 tỉ USD vào năm ngoái. Con số này tương đương với mức tăng vọt 10% so với năm 2024, duy trì một động lực đi lên mạnh mẽ xuyên suốt từ năm 2023. Các công ty Hàn Quốc lại chứng kiến một biểu đồ doanh thu xuất khẩu đi xuống kể từ năm 2022, đạt mức 8,4 tỉ USD vào năm 2023 và nhích nhẹ lên 8,5 tỉ USD trong năm 2024. Báo cáo của KCCA vẫn chưa thể cập nhật được các con số cụ thể của năm ngoái, nhưng xu hướng hụt hơi là điều hiện diện rất rõ ràng.

Trò chơi điện tử hiện đóng vai trò là một phần thiết yếu trong tổng kim ngạch xuất khẩu và lĩnh vực văn hóa của Hàn Quốc, chiếm khoảng một nửa tổng giá trị xuất khẩu nội dung của toàn quốc gia. Gần đây, chính quyền đã thực hiện một bước đi quan trọng để cởi trói cho ngành công nghiệp này. Trong một cuộc gặp gỡ với lãnh đạo của các nhà phát triển game lớn tại Hàn Quốc vào tháng 10 năm ngoái, Tổng thống Lee Jae Myung đã công khai gỡ bỏ nhãn mác "nguy cơ gây nghiện" vốn bị gắn chặt với các trò chơi điện tử. Động thái này được đánh giá là một bước tiến lớn nhằm thay đổi định kiến xã hội.

Dù có những dấu hiệu tích cực, sự phân biệt đối xử trong chính sách kinh tế vĩ mô vẫn tồn tại. Một quan chức khác làm việc trong ngành đã nhấn mạnh sự vô lý của các quy định hiện hành khi trò chơi điện tử thậm chí không được góp mặt trong danh sách 15 mặt hàng xuất khẩu được chính phủ chỉ định ưu tiên hỗ trợ. Trong số các mặt hàng được ưu ái này, có hai sản phẩm là thiết bị gia dụng và pin thứ cấp ghi nhận mức xuất khẩu lần lượt đạt 7,98 tỉ USD và 8,21 tỉ USD trong năm 2024. Cả hai con số này đều thấp hơn hẳn mức xuất khẩu 8,5 tỉ USD của ngành công nghiệp game trong cùng kỳ. Nghịch lý này khiến các doanh nghiệp cảm thấy sức lao động của họ chưa nhận được sự tôn trọng và đền đáp xứng đáng từ các cơ quan quản lý nhà nước.

Bùi Tú