Alibaba dùng cựu binh để cải cách bộ phận trí tuệ nhân tạo

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này đánh dấu một sự dịch chuyển chiến lược rõ rệt, hướng từ việc phát triển các mô hình mở phục vụ cộng đồng sang việc dồn toàn lực cho các thuật toán mang lại doanh thu trực tiếp. Sự xuất hiện của một nhân vật dày dặn kinh nghiệm kinh doanh ở vị trí lãnh đạo tối cao cho thấy tham vọng của tập đoàn trong việc tìm kiếm chỗ đứng vững chắc và biến những thành tựu kỹ thuật thành sức mạnh tài chính trong kỷ nguyên máy học.

Chuyển hướng chiến lược sang trí tuệ nhân tạo và bài toán thương mại hóa

Theo các nguồn tin nội bộ và một bản ghi nhớ được gửi đến toàn thể nhân viên, ông Zhou Jingren, nguyên Giám đốc công nghệ của Alibaba Cloud, đã chính thức tiếp quản quyền điều hành bộ phận trí tuệ nhân tạo. Sự thay đổi nhân sự thượng tầng này diễn ra sau một chuỗi những bất đồng nội bộ gay gắt về định hướng tương lai, dẫn đến sự ra đi của nhiều nhân vật chủ chốt thuộc nhóm phát triển Qwen.

Động thái này thu hút sự chú ý đặc biệt bởi Qwen hiện đang là một trong những hệ sinh thái mô hình mã nguồn mở phổ biến nhất trên toàn cầu. Việc Alibaba quyết định tập trung vào các mô hình khép kín nhằm tối đa hóa khả năng sinh lời có thể tạo ra những hiệu ứng lan tỏa, định hình lại bức tranh phát triển công nghệ trên toàn thế giới. Thực tế, ông lớn Meta của Mỹ cũng đang có một sự chuyển dịch tương tự khi giảm bớt sự tập trung vào các nền tảng mã nguồn mở Llama của mình.

Brian Wong, cựu giám đốc điều hành của Alibaba và là tác giả của cuốn sách "Đạo của Alibaba", nhận định: "Động lực của thị trường đang liên tục tiến hóa. Nếu bạn chỉ mải mê xây dựng các mô hình nền tảng và phụ thuộc hoàn toàn vào hệ sinh thái mã nguồn mở, bạn chắc chắn sẽ rơi vào một vị thế vô cùng chật vật để sinh tồn".

Cuộc cải tổ này phản ánh một sự đồng thuận ngày càng tăng trong giới công nghệ: giá trị thực sự đang chuyển dịch từ việc tạo ra các lõi thuật toán mạnh mẽ sang việc ứng dụng chúng vào thực tế, tiêu biểu như các phần mềm lập trình và tác tử tự chủ. Hiện tại, phần lớn doanh thu trên nền tảng đám mây liên quan đến AI của Alibaba đến từ việc cho khách hàng thuê sức mạnh xử lý của các card đồ họa (GPU).

Tuy nhiên, tập đoàn đang khát khao giành lấy một miếng bánh lớn hơn bằng cách cung cấp các mô hình độc quyền và tích hợp chặt chẽ các công cụ thông minh vào toàn bộ hệ sinh thái thương mại điện tử khổng lồ của mình. Giám đốc điều hành Eddie Wu từng nhấn mạnh rằng dịch vụ mô hình (MaaS) sẽ trở thành một động lực tăng trưởng then chốt cho bộ phận điện toán đám mây. Mặc dù hình thức thu phí dựa trên mức độ sử dụng này hiện chỉ chiếm một tỷ trọng nhỏ bé và mang lại biên lợi nhuận thấp do vấp phải sự cạnh tranh khốc liệt, Alibaba vẫn quyết tâm đẩy mạnh thương mại hóa thông qua việc thành lập đơn vị kinh doanh Alibaba Token Hub mới.

Động thái tái cơ cấu triệt để, bao gồm cả việc thiết lập một ủy ban lãnh đạo mới về chiến lược do chính Giám đốc điều hành Wu đứng đầu, diễn ra trong bối cảnh Alibaba đang phải chống đỡ sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ ByteDance. Cha đẻ của TikTok đã cực kỳ nhạy bén khi định hình chiến lược bán hàng đám mây xung quanh mức tiêu thụ "mã thông báo" (token) - các đơn vị dữ liệu được xử lý bởi hệ thống.

Sự trỗi dậy mạnh mẽ của các hệ thống tự chủ, vốn đòi hỏi lượng tài nguyên điện toán khổng lồ để lập kế hoạch và thực thi nhiệm vụ phức tạp, đang thúc đẩy sự gia tăng chóng mặt về mức tiêu thụ mã thông báo này. Duncan Clark, người sáng lập công ty tư vấn BDA, đánh giá bước ngoặt này là một nỗ lực định vị lại bản thân để trở thành một "Google của Trung Quốc", lấy cơ sở hạ tầng đám mây, phần mềm độc quyền và chip nội bộ làm mỏ neo cốt lõi cho mọi hoạt động kinh doanh.

Xung đột nội bộ và áp lực từ thị trường cạnh tranh

Sự thay đổi chiến lược của Alibaba cũng bắt nguồn từ một sự dịch chuyển rộng lớn hơn trong tâm lý của giới đầu tư. Sự phấn khích ban đầu đối với hiệu suất đơn thuần của các mô hình đang nhường chỗ cho sự soi xét kỹ lưỡng về lợi tức đầu tư. Giới tài chính tin rằng những bước tiến công nghệ ở cấp độ lõi đang dần chạm ngưỡng bão hòa và cơ hội thực sự giờ đây nằm ở việc nhúng chúng vào các sản phẩm tiêu dùng có khả năng thúc đẩy mức độ sử dụng và tạo ra doanh thu bền vững. Sự chuyển dịch này đã làm nảy sinh những rạn nứt không thể hàn gắn trong nội bộ đội ngũ phát triển.

Trong số những nhân sự cấp cao rời khỏi Alibaba có ông Lin Junyang, cựu lãnh đạo kỹ thuật của dự án Qwen và Hui Binyuan, một chuyên gia nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực mã hóa. Lin Junyang từng là người ủng hộ mạnh mẽ và là kiến trúc sư trưởng cho phương pháp tiếp cận mã nguồn mở của Qwen, mang đến cho thế giới những bộ công cụ hoàn toàn miễn phí, có khả năng chạy mượt mà trên các thiết bị với chi phí cực thấp.

Định hướng này đã giành được sự ủng hộ nhiệt liệt từ cộng đồng nhà phát triển toàn cầu và củng cố vững chắc vị thế lãnh đạo của Alibaba trong làn sóng công nghệ mở tại Trung Quốc. Tuy nhiên, nó đồng thời làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng trong hàng ngũ lãnh đạo cấp cao về sự thiếu vắng một lộ trình thương mại hóa rõ ràng.

Áp lực đè nặng lên nhóm phát triển mã nguồn mở ngày càng gia tăng khi lượng tài nguyên khổng lồ bị tiêu tốn mà không mang lại nguồn thu tương xứng. Tình hình trở nên tồi tệ hơn vào thời điểm xung quanh Tết Nguyên đán, khi các phòng thí nghiệm đối thủ trong nước, bao gồm MiniMax, Zhipu và Moonshot, đồng loạt tung ra các thuật toán mới vượt trội hơn hẳn Qwen trong khả năng lập trình - một phân khúc thị trường đang chứng kiến sự bùng nổ nhu cầu. Một nguồn tin nắm rõ chiến lược nhận xét rằng nhóm của ông Junyang đã quá say sưa với các bảng xếp hạng học thuật và việc phân phát miễn phí, những yếu tố không mang lại giá trị thiết thực nào cho mảng kinh doanh đám mây cốt lõi.

Dưới sự lèo lái của lãnh đạo mới là ông Zhou, định hướng phát triển thuật toán sẽ được gắn chặt chẽ với các mục tiêu tăng trưởng doanh thu. Sự thay đổi này ngay lập tức được thể hiện bằng việc hãng liên tiếp phát hành một loạt các mô hình nguồn đóng chuyên biệt, giữ kín các công nghệ tiên tiến nhất để phục vụ độc quyền cho nhóm khách hàng trả phí trên nền tảng đám mây. Dù vậy, Alibaba dự kiến sẽ không đóng sập hoàn toàn cánh cửa với cộng đồng. Hãng vẫn có kế hoạch tiếp tục tung ra một số thuật toán mở thế hệ mới trong các lĩnh vực cụ thể.

Theo tiết lộ từ giới thạo tin, một mô hình tạo video mã nguồn mở rất phổ biến có tên là Happy Horse được phát hành ẩn danh gần đây thực chất là sản phẩm do chính các kỹ sư của Alibaba phát triển. Với năng lực kỹ thuật vượt trội và sự hậu thuẫn tuyệt đối từ giới tinh hoa lãnh đạo, ông Zhou được kỳ vọng sẽ nhanh chóng định hướng lại những nỗ lực nghiên cứu đang đi chệch quỹ đạo, đưa bộ phận trí tuệ nhân tạo trở thành cỗ máy in tiền chủ lực của toàn tập đoàn trong tương lai.

Bùi Tú