Số hóa văn hóa: Chìa khóa mở không gian sáng tạo
Số hóa văn hóa không chỉ đơn thuần là việc đưa các dữ liệu lên môi trường mạng, mà còn là bước đột phá chiến lược để mở rộng không gian sáng tạo, bảo vệ chủ quyền số và đưa văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế bền vững.
Số hóa văn hóa là điểm khởi đầu cho một cuộc cách mạng toàn diện trong cách chúng ta bảo tồn và phát huy giá trị di sản dân tộc. Ngày 4.4.2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 611/QĐ-TTg, phê duyệt lộ trình chuyển đổi số văn hóa với tầm nhìn dài hạn.
Đây là hành lang pháp lý quan trọng để xây dựng một hệ sinh thái văn hóa số toàn diện. Chiến lược này lấy người dân và cộng đồng sáng tạo làm trung tâm. Mục tiêu lớn nhất là thu hẹp khoảng cách tiếp cận văn hóa giữa các vùng miền.
Tầm nhìn chiến lược và những con số ấn tượng
Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% các lĩnh vực văn hóa sẽ có nền tảng số dùng chung. Toàn bộ các loại hình di sản văn hóa đã số hóa sẽ được chuẩn hóa dữ liệu theo khung chuẩn quốc gia. Đặc biệt, ít nhất 75% người dân ở vùng sâu, vùng xa và 80% xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số sẽ được thụ hưởng các hoạt động văn hóa trên môi trường số.
Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo sẽ đóng góp khoảng 9% vào GDP cả nước. Trong đó, các sản phẩm văn hóa số chiếm tỷ trọng trên 80%. Điều này khẳng định vai trò then chốt của công nghệ trong việc nâng cao "sức mạnh mềm" của quốc gia.
5 trụ cột tạo nên sức mạnh số
Đề án được triển khai dựa trên 5 trụ cột chiến lược để đảm bảo tính đồng bộ. Trụ cột đầu tiên là xây dựng hạ tầng số và làm chủ nền tảng dữ liệu văn hóa quốc gia để tránh phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới. Thứ hai là hoàn thiện thể chế, tạo môi trường pháp lý minh bạch cho các giao dịch tài sản văn hóa số.
Tiếp theo là phát triển nguồn nhân lực số, đào tạo kỹ năng cho 100% cán bộ và nghệ sĩ trong ngành. Trụ cột thứ tư tập trung vào việc số hóa toàn diện di sản để bảo tồn lâu dài. Cuối cùng là phát triển công nghiệp văn hóa số thông qua việc sản xuất và phân phối sản phẩm trên các sàn giao dịch quy mô quốc gia.
Bước đột phá từ việc số hóa văn hóa chuyên biệt
Trong lĩnh vực di sản, Việt Nam sẽ xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ và hiện đại. Mọi di sản vật thể và phi vật thể sẽ hiện diện trên môi trường số để người dân dễ dàng tra cứu và trải nghiệm. Các công nghệ như thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) sẽ được ứng dụng rộng rãi trong các bảo tàng và nhà hát.
Ngành nghệ thuật biểu diễn cũng có những thay đổi mạnh mẽ. Các đơn vị sẽ triển khai hệ thống vé điện tử và xây dựng mô hình "khán giả số". Việc bảo vệ quyền tác giả trên môi trường số sẽ được chú trọng thông qua công nghệ chuỗi khối (blockchain) để ngăn chặn hành vi vi phạm bản quyền. Những giải pháp này giúp nghệ sĩ yên tâm sáng tạo và khai thác giá trị kinh tế từ tác phẩm của mình.
Khát vọng vươn tầm quốc tế
Quyết định 611/QĐ-TTg còn nhấn mạnh đến việc hội nhập quốc tế. Sáng kiến "Bản đồ số di sản Việt Nam" sẽ là cầu nối đưa văn hóa dân tộc ra toàn cầu. Việt Nam sẽ chủ động tham gia vào các liên minh di sản số quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi công nghệ.
Nguồn lực tài chính sẽ được huy động linh hoạt từ ngân sách nhà nước và xã hội hóa. Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ trong nước phát triển các giải pháp "Make in Vietnam". Sự phối hợp liên ngành sẽ giúp dòng chảy văn hóa luôn được lưu thông mạnh mẽ trên không gian mạng.
Việc số hoá văn hóa không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để văn hóa Việt Nam trường tồn. Với lộ trình rõ ràng, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào một tương lai nơi các giá trị truyền thống được thăng hoa nhờ sức mạnh của công nghệ hiện đại.