Khán giả Việt chấp nhận phim làm bằng AI tới đâu?
AI trong điện ảnh đang đi từ hậu trường lên màn ảnh, khán giả Việt sẽ chấp nhận tới đâu và nhà sản xuất phải minh bạch thế nào?
Cuộc xâm lấn thầm lặng và câu hỏi lớn
AI không còn là viễn cảnh khoa học viễn tưởng mà đã hiện diện trong từng khung hình của điện ảnh Việt. Từ những trường hợp như Chốt đơn! với diễn viên số thay thế hình ảnh nhân vật chính, đến các dự án dùng công nghệ ở hậu kỳ, thuyết minh hay nhạc phim, AI đang đi dần từ hậu trường lên màn ảnh. Sự dịch chuyển này kéo theo một vấn đề lớn hơn chuyện kỹ thuật: niềm tin của khán giả. Khi công nghệ tái tạo gương mặt và cảm xúc chưa đủ thật, điện ảnh rất dễ rơi vào “thung lũng kỳ lạ”, nơi cái gần giống con người lại tạo cảm giác giả và khó tin.
AI: Từ "người hùng thầm lặng" đến "kẻ gây tranh cãi"
Trong các khâu hậu trường, AI đóng vai trò như một "người hùng thầm lặng", mang lại hiệu quả vượt trội. Các ứng dụng AI trong thuyết minh, phụ đề, hậu kỳ, dựng phim và tạo nhạc nền đã tối ưu hóa đáng kể quy trình sản xuất. Đơn cử, thời gian thuyết minh có thể rút ngắn từ hơn một ngày xuống chỉ còn vài phút, giúp tiết kiệm chi phí và tăng năng suất. Những can thiệp này thường được khán giả chấp nhận rộng rãi vì chúng cải thiện chất lượng sản phẩm cuối cùng mà không ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm cảm xúc cốt lõi của bộ phim.
Tuy nhiên, câu chuyện thay đổi hoàn toàn khi AI bước lên màn ảnh và can thiệp trực tiếp vào diễn xuất, tạo hình nhân vật hay giọng nói. Đây là lúc AI từ "người hùng" trở thành "kẻ gây tranh cãi".
Màn ảnh: Khi AI thay thế "phần người"
Trường hợp bộ phim Chốt đơn! vào năm 2025 là một ví dụ điển hình . Khi diễn viên chính (Hoa hậu Thùy Tiên) vướng vòng lao lý, nhà sản xuất buộc phải tìm giải pháp thay thế. Họ đã sử dụng công nghệ Digital Human (người ảo) để thay thế toàn bộ hình ảnh nhân vật, từ vóc dáng đến khuôn mặt, trong khi giọng nói do diễn viên Huỳnh Bảo Ngọc lồng tiếng. Giải pháp này đã gây ra tranh cãi dữ dội về tính chân thực, cảm xúc và đạo đức làm nghề.
Từ góc độ pháp lý, đoàn phim đã nghiên cứu kỹ lưỡng để thay đổi cả thân thể nhân vật, tránh vi phạm quyền nhân thân của diễn viên gốc. Cục Điện ảnh Việt Nam, thông qua Cục trưởng Đặng Trần Cường, đã cấp phép phát hành, đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ một cách có kiểm soát và đúng luật, coi đây là xu hướng tiếp cận công nghệ của điện ảnh thế giới và chuyển đổi số quốc gia .
"Thung lũng kỳ lạ" và giới hạn cảm xúc của thuật toán
Phản ứng của khán giả đối với "diễn viên AI" trong Chốt đơn! đã làm nổi bật hiệu ứng "thung lũng kỳ lạ". Khi đối diện với hình ảnh AI gần giống con người nhưng thiếu đi sự sống động, khán giả cảm thấy khó chịu và mất kết nối. Biểu cảm "thô cứng" của nhân vật AI trong các cảnh đòi hỏi chiều sâu tâm lý, đặc biệt là cảnh tranh cãi, đã ảnh hưởng tiêu cực đến trải nghiệm xem phim .
AI có thể tái tạo hình ảnh, giọng nói một cách tinh vi, nhưng khó chạm đến chiều sâu nội tâm, ánh mắt, khoảng lặng, hay độ trễ cảm xúc những yếu tố làm nên sự chân thực và rung động của diễn viên. Những sắc thái tinh tế này là cốt lõi của diễn xuất, là cầu nối cảm xúc giữa nhân vật và khán giả. Khi thuật toán cố gắng thay thế "phần người" ở cấp độ này mà không đủ thật, cảm giác giả tạo sẽ xuất hiện, khiến khán giả mất đi niềm tin vào câu chuyện.
Các chuyên gia cũng thừa nhận giới hạn này. Đạo diễn Bảo Nhân cho biết, việc sử dụng AI trong Chốt đơn! là một giải pháp tình thế khi gặp khủng hoảng, chứ không phải là lựa chọn tối ưu cho việc truyền tải cảm xúc.
CEO Đinh Thị Thanh Hương của Galaxy Studio cũng chia sẻ rằng đây là tác phẩm gây nhiều khó khăn nhất cho hãng trong hơn 30 năm hoạt động, do chi phí đội lên và áp lực tinh thần . Điều này cho thấy, dù công nghệ có thể giải quyết vấn đề về mặt kỹ thuật, nó vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn giá trị cảm xúc mà con người mang lại.
Quyền lực của khán giả và yêu cầu minh bạch
Khán giả là "thượng đế" của ngành điện ảnh. Họ bỏ tiền mua vé, và họ có quyền đòi hỏi một tác phẩm chất lượng, với nhân vật sống động và cảm xúc đủ mạnh để giữ chân họ. Công nghệ không phải là cái cớ để hạ thấp tiêu chuẩn hay châm chước cho một bộ phim yếu kém. Ngược lại, nếu một bộ phim đã yếu, việc lạm dụng AI có thể khiến những điểm yếu đó dễ bị nhận ra hơn, đặc biệt khi công nghệ được sử dụng một cách lộ liễu hoặc không tinh tế.
Trên thực tế AI ngày càng can thiệp sâu vào điện ảnh, sự minh bạch không còn là một lựa chọn mà là một yêu cầu bắt buộc. Các nhà sản xuất cần công khai rõ ràng về mức độ sử dụng AI: liệu nó được dùng ở hậu kỳ, thuyết minh, hay thay thế diễn viên. Đây không chỉ là thông tin kỹ thuật mà là thông tin ảnh hưởng trực tiếp đến cách khán giả tiếp nhận và đánh giá tác phẩm. Một khảo sát của YouGov vào năm 2025 cho thấy, 86% người tiêu dùng Anh tin rằng các nhà sáng tạo nên công khai việc sử dụng AI trong sản xuất media, và 78% bày tỏ lo ngại về tính chân thực .
Nếu công chúng không được thông báo rõ ràng, những tranh luận sẽ không chỉ dừng lại ở khía cạnh công nghệ mà sẽ chuyển thành cảm giác bị đánh lừa, làm xói mòn niềm tin vào ngành công nghiệp điện ảnh. Một thị trường không thể phát triển bền vững trên nền tảng của sự thiếu tin tưởng.
Tương lai của điện ảnh Việt và niềm tin khán giả
AI là một công cụ mạnh mẽ giúp tối ưu quy trình, giảm chi phí và tăng tốc độ sản xuất. Tuy nhiên, điện ảnh không được nhớ đến vì tốc độ xử lý hay công cụ sản xuất, mà vì những nhân vật đáng nhớ, những cảnh phim ấn tượng và những cảm xúc sâu sắc mà nó mang lại. Một bộ phim được giữ lại trong lòng khán giả không phải vì công cụ làm ra nó, mà vì "phần người" trong đó những câu chuyện, những thông điệp và những rung cảm mà con người tạo ra và truyền tải.
Khán giả Việt sẽ chấp nhận công nghệ AI ở mức độ mà nó phục vụ cho bộ phim, giúp tác phẩm trở nên tốt hơn mà không phá vỡ cảm xúc chân thật. Họ sẽ dè chừng khi công nghệ thay thế "phần người" và sẽ phản ứng mạnh mẽ khi cảm thấy không được nói thật. Điện ảnh Việt sẽ tiếp tục ứng dụng AI nhiều hơn nữa, đó là điều không thể thay đổi. Nhưng có một giới hạn không thể thay thế: khán giả cần được biết mình đang xem gì. Công nghệ có thể đi rất xa, nhưng niềm tin của khán giả là thứ không thể thay thế và cần được trân trọng.
