Xuất khẩu thép gặp rào cản, lấy nhu cầu nội địa bù đắp?

Sản lượng tiêu thụ phân hóa, giá bán hồi phục

Theo một nghiên cứu của Công ty chứng khoán Rồng Việt (VDSC), trong 2 tháng đầu năm, sản lượng tiêu thụ mác thép xây dựng và thép cuộn cán nóng (HRC) tăng trưởng ấn tượng.

Cụ thể, thép xây dựng có sản lượng tiêu thụ tăng trưởng tích cực với lũy kế 2 tháng đạt 2,5 triệu tấn, tăng +39% so với cùng kỳ năm trước; trong đó thị trường nội địa đóng góp tăng trưởng chính, đạt 2,2 triệu tấn, tăng 52% so với cùng ký. Thép Hòa Phát (HPG) tiếp tục giữ vững thị phần số một với 887.000 tấn tiêu thụ, tăng 29% so với cùng kỳ, tương ứng thị phần đạt 36%.

Tuy nhiên, mác thép HRC mới ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất, đạt 1,4 triệu tấn, tăng 214% so với cùng kỳ, với sự đóng góp tăng trưởng từ cả thị trường xuất khẩu và nội địa. Mức tăng mạnh về sản lượng tiêu thụ HRC chủ yếu đến từ HPG, với tổng tiêu thụ lũy kế 2 tháng đầu năm 2026 đạt 906.000 tấn, tăng 82% so với cùng kỳ, tương ứng mức thị phần tăng lên 63% từ mức 47% kỳ trước. Trong khi đó, Formosa ghi nhận sản lượng tiêu thụ đi ngang so với cùng kỳ, đạt 540.000 tấn.

Sản lượng tiêu thụ sản phẩm ống thép đi ngang, đạt 409.000 tấn, với xuất khẩu bù đắp cho mức giảm nhẹ 1% của nhu cầu nội địa. Tuy nhiên, diễn biến bán hàng ống thép của HPG vẫn ghi nhận tăng tưởng 17% so với cùng kỳ và đạt 144.000 tấn, qua đó giúp thị phần tăng lên 35%. Mức tiêu thụ ống thép của Tôn Hoa Sen (HSG) đạt 52.000 tấn, giảm 15% so với cùng kỳ, thị phần giảm xuống còn 13%.

Trái ngược với thép xây dựng và HRC, nhóm tôn mạ lại trên đà sụt giảm, giảm 22% so với cùng kỳ. Nguyên nhân chính là do kênh xuất khẩu giảm mạnh tới 45%.

Sản lượng tiêu thụ lũy kế của nhóm tôn mạ tiếp tục suy giảm đáng kể, chỉ đạt 614.000 tấn, giảm 22% so với cùng kỳ, ảnh hưởng tiêu cực bởi kênh xuất khẩu (đạt 180 nghìn tấn, giảm 45% so với cùng kỳ) trong khi kênh nội địa giảm nhẹ 6%. Sản lượng bán hàng của các doanh nghiệp dẫn đầu như Tôn Hoa Sen, Thép Nam Kim (NKG), Tôn Đông Á (GDA) đều ghi nhận mức sụt giảm lần lượt 24%, 30% và 13% so với cùng kỳ năm trước. Thị phần tiêu thụ nhìn chung chuyển dịch nhẹ từ HSG và NKG (giảm lần lượt về mức 27% và 14%) sang GDA (tăng lên 18%).

VDSC cho biết, giá thép trong nước nhìn chung đã ghi nhận sự phục hồi, trong đó mức tăng mạnh nhất đến từ thép xây dựng, đã tăng 10%; trong khi thép cán mới chỉ tăng nhẹ trong nửa cuối tháng 3. Nhìn chung, đà tăng của giá thép trong quý 1/2026 chủ yếu đến từ áp lực chi phí đẩy, bao gồm chi phí than cốc và quặng sắt, tăng lần lượt 3% và 4%; chi phí vận chuyển tăng cao do tác động bởi giá dầu tăng.

Kỳ vọng sự phục hồi rõ ràng hơn từ quý 2

Bước sang quý 2/2026, ngành thép được kỳ vọng có thể hưởng lợi và phục hồi tích cực nhờ hai động lực chính.

Thứ nhất là sự kỳ vọng vào việc áp thuế từ kết quả điều tra chống lẩn tránh phòng vệ thương mại đối với thép khổ rộng nhập khẩu từ Trung Quốc. Cùng với đó, thị trường bắt đầu bước vào mùa xây dựng cao điểm, tạo dư địa tăng giá bán để bù đắp chi phí và cải thiện biên lợi nhuận.

Về diễn biến cuộc điều tra thép khổ rộng từ Trung Quốc, ngày 27.10.2025, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 3176/QĐBCT chính thức triển khai việc Điều tra chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đối với một số sản phẩm thép cán nóng có xuất xứ từ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa khổ rộng từ 1.880- 2.300mm (mã vụ việc: AC03.AD20). Quyết định này được đưa ra sau khi lượng thép Trung Quốc khổ rộng giá rẻ ồ ạt tràn vào Việt Nam từ đầu năm 2025 nhằm tránh thuế chống bán phá giá của mác thép khổ hẹp (theo vụ việc AD20). Theo số liệu hải quan, trong 7 tháng đầu năm 2025, lượng nhập khẩu loại này đạt 832 nghìn tấn, tăng gấp 18 lần so với cùng kỳ 2024.

VDSC nhận định, kết quả chính thức của cuộc điều tra sẽ được công bố trong 1-2 quý tới, với kỳ vọng các sản phẩm trong diện điều tra sẽ phải chịu thuế (với mức thuế sẽ được áp dụng tương đương HRC khổ nhỏ hiện tại).

Mặc dù HRC là nguyên liệu đầu vào cho tôn mạ, VDSC đánh giá đây là thông tin tích cực cho ngành trong ngắn hạn khi giá bán tôn mạ có thêm dư địa tăng bù đắp cho chi phí đẩy (thông thường biên gộp của tôn mạ được cải thiện khi HRC tăng nhờ tích tồn kho trước). R

Rào cản vào thị trường EU gia tăng

Sản lượng thép Việt Nam xuất khẩu sang thị trường EU suy giảm trong bối cảnh loạt hàng rào thương mại đã và đang được dựng lên. Vào tháng 9.2025, EU đã áp mức thuế 12,1% đối với thép cuộn cán nóng (HRC) của Việt Nam (Hoà Phát là doanh nghiệp thép Việt Nam duy nhất được miễn trừ mức thuế này). Cũng trong tháng này, Ủy ban Châu Âu (EC) còn khởi xướng cuộc điều tra chống bán phá giá một số sản phẩm thép cuộn cán nguội có xuất xứ từ Việt Nam và 4 quốc gia khác.

EU cũng đã dựng lên một hàng rào kỹ thuật khác là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) từ năm 2026. Những chính sách thương mại mới cùng với rào cản kỹ thuật CBAM được cho là những thay đổi mang tính cấu trúc lớn, sẽ làm gia tăng chi phí nhập khẩu vào thị trường EU từ 30–130 bảng Anh/tấn tùy theo xuất xứ hàng hóa và mức độ phát thải carbon của nhà sản xuất thép.

Thế Lâm