Báo Nhật: Các nhà đầu tư năng lượng tái tạo phản ứng trái chiều với EVN
Việt Nam vừa đưa ra một động thái mang tính bước ngoặt nhằm giải quyết dứt điểm tranh chấp thanh toán kéo dài với hàng chục nhà đầu tư năng lượng tái tạo.
Theo Nikkei Asia, quyết định này xuất hiện vào một thời điểm nhạy cảm, khi Việt Nam đang chịu áp lực lớn trong việc hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng kinh tế đầy tham vọng. Việc khơi thông dòng vốn và củng cố niềm tin của giới đầu tư nước ngoài vào hạ tầng năng lượng được xem là nhiệm vụ sống còn để đảm bảo an ninh năng lượng phục vụ sản xuất công nghiệp, tạo đà cho nền kinh tế bứt tốc trong những năm tới.
Phương án gỡ rối với các nhà đầu tư năng lượng tái tạo từ cơ quan quản lý
Trong những năm gần đây, Việt Nam đã thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của ngành năng lượng tái tạo thông qua cam kết mua điện với mức giá ưu đãi cố định (giá FIT) kéo dài suốt 20 năm. Chính sách này được thiết kế để phù hợp với xu hướng chuyển dịch toàn cầu sang các nguồn năng lượng sạch hơn, đi kèm với những lời hứa hẹn về một môi trường kinh doanh minh bạch và thuận lợi. Dù vậy, thực tế triển khai đã vấp phải những rào cản pháp lý phức tạp.
Nhiều nhà đầu tư đã phải đối mặt với tình trạng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chậm trễ thanh toán hoặc chủ động cắt giảm doanh thu. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ một đợt rà soát của cơ quan quản lý nhà nước, chỉ ra rằng nhiều dự án đã bỏ sót một thủ tục hành chính quan trọng là văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu hoàn thành công trình (CCA) trong quá trình phê duyệt hòa lưới điện. Việc thiếu vắng loại giấy tờ này đã buộc EVN phải tạm dừng thanh toán theo mức giá ưu đãi trong khi chờ đợi phán quyết cuối cùng từ các cấp lãnh đạo cao nhất.
Nhằm phá vỡ thế bế tắc, từ thứ 2 đến thứ 4 tuần này, EVN đã tổ chức các cuộc họp trực tiếp với hơn 150 chủ đầu tư dự án năng lượng tái tạo để đưa ra một phương án thương lượng. Theo đó, EVN đề xuất sẽ thanh toán đầy đủ theo mức giá FIT, có thể đạt mức cao nhất là 9,35 cent cho mỗi kWh, nhưng mức giá này chỉ bắt đầu có hiệu lực tính từ ngày dự án được cấp văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu CCA. Đối với khoảng thời gian vận hành trước khi có giấy phép này, các nhà đầu tư sẽ chỉ nhận được một mức "giá chuyển tiếp", có thể thấp bằng một nửa so với giá FIT ban đầu.
Đề xuất này ngay lập tức tạo ra những phản ứng trái chiều trong cộng đồng doanh nghiệp. Một số nhà đầu tư bày tỏ sự vui mừng khi cuối cùng đã ký kết được thỏa thuận với EVN và hiện chỉ còn chờ đợi thời điểm giải ngân các khoản thanh toán còn lại. Tuy nhiên, một nhóm các nhà đầu tư khác lại kiên quyết từ chối phương án này. Họ lập luận rằng việc áp dụng giá chuyển tiếp sẽ khiến họ đánh mất một khoản doanh thu khổng lồ, bởi khoảng thời gian từ khi bắt đầu vận hành thương mại cho đến khi chính thức nhận được văn bản CCA thường kéo dài trung bình từ một đến hai năm.
Áp lực tăng trưởng và bài toán thu hút dòng vốn quốc tế
Cuộc tranh chấp thanh toán này đã lan rộng và ảnh hưởng trực tiếp đến hàng loạt doanh nghiệp ngoại quốc đang rót vốn vào thị trường Việt Nam. Danh sách các tổ chức bị tác động bao gồm những tên tuổi lớn như Fujiwara Energy và Toho Gas đến từ Nhật Bản, các tập đoàn năng lượng Thái Lan như B.Grimm Renewable, Super Energy và BG Energy Solution, cùng với ACEN Vietnam Investment của Philippines, Sunseap Commercial Industrial Assets từ Bồ Đào Nha và SEP International của Hà Lan.
Tháng trước, một liên minh các phòng thương mại đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản, châu Âu, Anh, Hàn Quốc và Thái Lan đã lên tiếng cảnh báo về nguy cơ vỡ nợ tài chính. Các tổ chức này nhấn mạnh rằng giới đầu tư có thể sẽ phải ghi nhận những khoản lỗ nặng nề đối với các dự án trị giá hàng tỉ USD trong lĩnh vực năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Trong một bức thư chung gửi tới các nhà lãnh đạo cấp cao, họ ước tính cuộc tranh chấp này đang đe dọa trực tiếp đến sự sống còn của khoảng 12GW công suất phát điện.
Tầm quan trọng của khối năng lượng tái tạo được thể hiện rất rõ qua các số liệu thống kê vĩ mô. Tính đến cuối năm 2025, tổng công suất nguồn điện lắp đặt quốc gia của Việt Nam đạt khoảng 87,6 GW. Dữ liệu từ EVN cho thấy các nguồn năng lượng tái tạo, bao gồm điện gió, điện mặt trời và sinh khối, đã đóng góp khoảng 24,5 GW, chiếm tỷ trọng 27,9%. Trong khi đó, nhiệt điện than đóng góp gần 28,1 GW tương đương 32,1%, và thủy điện cung cấp 24,6 GW tương đương 28,1%. Việc khơi thông nguồn lực từ 27,9% công suất này là yếu tố bắt buộc để phục vụ cho các mục tiêu kinh tế đầy tham vọng.
Việt Nam đã đặt ra mục tiêu tăng trưởng GDP ít nhất 10% mỗi năm kể từ năm 2026. Đây là một phần trong nỗ lực toàn diện nhằm đưa Việt Nam bước vào nhóm các quốc gia phát triển vào năm 2045. Tuy nhiên, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số này đang phải đối mặt với những thử thách khắc nghiệt trong bối cảnh thế giới hiện nay. Trong quý đầu tiên của năm nay, GDP của Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng 7,8%. Dù đây là một con số tương đối tích cực, đà phục hồi đang bị kìm hãm một phần bởi hiệu ứng lan truyền từ cuộc xung đột vũ trang tại Trung Đông.
Sự bất ổn Trung Đông đã làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng toàn cầu, trực tiếp đẩy giá nhiên liệu trong nước tăng vọt. Giữa những cơn gió ngược từ nền kinh tế thế giới, việc chính phủ Việt Nam nhanh chóng đưa ra giải pháp giải quyết dứt điểm các vướng mắc thanh toán với nhà đầu tư năng lượng tái tạo mang một ý nghĩa chiến lược. Động thái này sẽ xoa dịu những căng thẳng hiện tại, đồng thời phát đi một tín hiệu mạnh mẽ về cam kết bảo vệ quyền lợi hợp pháp của giới đầu tư, qua đó duy trì dòng vốn ngoại trực tiếp đổ vào hạ tầng cơ sở cốt lõi của quốc gia.