Elon Musk nói AI sẽ giúp mọi người sở hữu penthouse, chuyên gia kinh tế lên tiếng

Thu nhập cao phổ quát là ý tưởng của tỷ phú giàu nhất thế giới về một tương lai mà ai cũng có nhiều tiền để sống thoải mái, vì AI và robot tạo ra quá nhiều của cải, khiến cuộc sống trở nên rất dư dả.

Với đề xuất từ Elon Musk, người dùng X có tên Not the Bee đã chia sẻ bài đăng trên X đặt câu hỏi về mức thu nhập cao phổ quát cho tình trạng thất nghiệp do AI gây ra.

Bài đăng này đã thu hút sự chú ý của Elon Musk. Ông chủ X trả lời rằng AI cùng robot sẽ làm tăng sản lượng hàng hóa và dịch vụ lên nhiều bậc, tạo ra viễn cảnh hậu khan hiếm. Khi đó, những thứ vốn được xem là xa xỉ như penthouse có thể không còn hiếm nữa, vì xã hội tạo ra đủ để ai muốn cũng tiếp cận được.

Điểm quan trọng trong lập luận của Giám đốc điều hành Tesla: Nếu sản lượng hàng hóa tăng lên đủ lớn nhờ tự động hóa thì giá cả sẽ không nhất thiết tăng theo (không gây lạm phát như ta lo ngại), vì cung vượt xa cầu.

Viễn cảnh hậu khan hiếm là khái niệm kinh tế – xã hội dùng để chỉ một tương lai giả định, trong đó phần lớn hàng hóa và dịch vụ trở nên gần như dồi dào, đủ để đáp ứng nhu cầu của mọi người với chi phí rất thấp hoặc gần như bằng 0.

Hiểu đơn giản, trong xã hội hiện tại, chúng ta luôn sống trong tình trạng “khan hiếm”: đất đai có hạn, nhà ở không đủ cho tất cả, năng lượng, thực phẩm có giá và con người phải cạnh tranh để có được chúng.

Còn trong tình trạng “hậu khan hiếm”, nhờ AI, robot, tự động hóa và năng lượng cực rẻ, việc sản xuất trở nên gần như không bị giới hạn bởi sức lao động con người. Khi đó, rất nhiều thứ cơ bản và thậm chí cả hàng xa xỉ có thể được tạo ra với chi phí rất thấp so với hiện nay. Ví dụ, thay vì phải làm việc để kiếm tiền mua nhà, con người có thể dựa vào robot xây dựng nhà hàng loạt với chi phí rẻ đến mức xã hội dễ phân phối rộng rãi.

“Điều gì quyết định ai sẽ được sống trong penthouse?”

“Giả sử nguồn lực dồi dào, điều đó tốt thôi. Thế nhưng, tiền không chỉ mua được những thứ cần thiết mà cả những thứ xa xỉ. Nếu ai cũng có 1 tỉ USD thì thực chất chẳng ai có gì cả. Nếu tiền chẳng có ý nghĩa gì thì điều gì quyết định ai sẽ được sống trong penthouse? Tôi nghĩ nghèo đói và nạn đói có thể biến mất, nhưng làm thế nào chúng ta giải quyết được nhu cầu thực sự về sự khan hiếm trong cuộc sống hàng ngày với những thứ không thể được sản xuất hàng loạt bằng robot?”, Not the Bee đặt câu hỏi.

Elon Musk trả lời: “Thực ra, AI/robot sẽ giúp mọi người đều có thể sở hữu một penthouse nếu họ muốn. Sản lượng hàng hóa và dịch vụ sẽ cao hơn nhiều lần so với nền kinh tế hiện nay. Hãy đọc những cuốn The Culture của Iain Banks để có cái nhìn rõ nhất về điều đó. Tuy nhiên, tương lai mà bạn muốn là gì? Với tôi, sự dư dả đáng kinh ngạc dường như là điều tốt nhất”.

Elon Musk dự đoán một tương lai không còn nghèo đói

Đây không phải là lần đầu tiên Elon Musk nói về thu nhập cao phổ quát và dự đoán về một tương lai không còn nghèo đói.

Tháng 12.2025, Elon Musk dự đoán “sẽ không còn nghèo đói trong tương lai”. Thay vào đó, ông nói rằng sẽ có thu nhập cao phổ quát và mọi người sẽ không cần phải tiết kiệm tiền nữa.

Khi đó, Elon Musk đang phản hồi một bài đăng của nhà đầu tư Ray Dalio về sáng kiến ​​Trump accounts (các tài khoản Trump). Trump accounts giống một kiểu tài khoản đầu tư cho trẻ em, trong đó chính phủ hỗ trợ tiền ban đầu để giúp chúng có vốn tài chính khi trưởng thành.

Ray Dalio đã ca ngợi nỗ lực này, gọi đó là động thái lưỡng đảng nhằm giúp người Mỹ trẻ tuổi xây dựng kiến ​​thức tài chính và đầu tư sớm. Ray Dalio cũng cảm ơn Michael và Susan Dell vì ủng hộ chương trình, nói rằng sáng kiến​ Trump accounts phù hợp với những ý tưởng mà ông chia sẻ 6 năm trước trong cuốn sách “Tại sao chủ nghĩa tư bản cần được cải cách”.

Phản hồi bài đăng của Ray Dalio, Elon Musk cho biết: “Đó chắc chắn là một cử chỉ tốt đẹp của nhà Dell, nhưng sẽ không còn nghèo đói trong tương lai và do đó không cần phải tiết kiệm tiền. Sẽ có thu nhập cao phổ quát”.

Michael Dell và Susan Dell là cặp vợ chồng tỷ phú người Mỹ, nổi tiếng trong lĩnh vực công nghệ và từ thiện. Ông Michael Dell là nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Dell Technologies, công ty sản xuất máy tính và thiết bị công nghệ lớn trên thế giới.

Tầm nhìn của Elon Musk

Khác với thu nhập cơ bản phổ quát – vốn chỉ đảm bảo mức sống tối thiểu, thu nhập cao phổ quát đi xa hơn khi cho rằng AI sẽ làm tăng năng suất lao động toàn xã hội lên nhiều lần. Khi máy móc và thuật toán có thể thay con người làm gần như mọi công việc, từ sản xuất, xây dựng đến dịch vụ, chi phí tạo ra hàng hóa và dịch vụ sẽ giảm mạnh, trong khi lượng của cải được tạo ra tăng lên rất lớn.

Theo tầm nhìn của Elon Musk, nếu sản lượng kinh tế tăng đủ nhanh nhờ AI và robot, xã hội có thể bước vào trạng thái “hậu khan hiếm”, nơi phần lớn nhu cầu vật chất của con người đều được đáp ứng dễ dàng. Trong kịch bản đó, việc phân phối của cải có thể không còn dựa chủ yếu vào tiền lương từ lao động như hiện nay, mà thông qua một cơ chế phân phối rộng rãi hơn, giúp mọi người đều có mức thu nhập cao.

Ý tưởng này xuất phát từ một giả định quan trọng: AI không chỉ thay thế một số công việc, mà có thể đảm nhận phần lớn hoạt động sản xuất của nền kinh tế. Ví dụ, các hệ thống AI tạo sinh có thể thay con người trong công việc sáng tạo và văn phòng, còn robot hình người và tự động hóa công nghiệp có thể đảm nhiệm sản xuất, logistics và xây dựng. Khi những công nghệ này đạt đến quy mô lớn, chi phí sản xuất mỗi đơn vị hàng hóa sẽ giảm mạnh, làm tăng đáng kể “tổng của cải” của xã hội.

Tuy nhiên, ngay cả trong kịch bản lạc quan đó, nhiều nhà kinh tế vẫn cho rằng thu nhập cao phổ quát không phải là điều tự động xảy ra. Lý do là dù AI có thể làm giảm chi phí sản xuất, vẫn tồn tại những yếu tố khan hiếm khó thay đổi như đất đai, vị trí địa lý, năng lượng hoặc tài nguyên thiên nhiên. Ngoài ra, việc phân phối của cải còn do chính sách, thuế và cấu trúc quyền lực kinh tế, chứ không chỉ phụ thuộc vào công nghệ.

Điều gì khiến Elon Musk tin rằng AI có thể giúp mọi người sở hữu penthouse?

Lập luận của Elon Musk dựa trên một loạt tiến bộ công nghệ đang diễn ra nhanh vài năm gần đây. Trước hết là sự phát triển của AI tạo sinh, chẳng hạn mô hình ngôn ngữ lớn tạo hình ảnh và video, có khả năng thay thế nhiều công việc trí tuệ như viết lách, lập trình, thiết kế hay phân tích dữ liệu. Điều này làm giảm đáng kể chi phí lao động trong lĩnh vực dịch vụ và tri thức.

Tiếp theo là sự tiến bộ của robot học và tự động hóa vật lý. Các hệ thống robot ngày càng linh hoạt hơn, có thể thực hiện các nhiệm vụ phức tạp trong nhà máy, kho vận và thậm chí xây dựng. Một số dự án như robot hình người đang được phát triển để thực hiện các công việc vốn trước đây chỉ con người mới làm được. Khi được triển khai trên quy mô lớn, những hệ thống robot này có thể thay đổi toàn bộ cấu trúc chi phí sản xuất trong nền kinh tế thực.

Bên cạnh đó là xu hướng kết hợp AI với hệ thống công nghiệp và chuỗi cung ứng, tạo ra các nhà máy thông minh có khả năng tự vận hành gần như hoàn toàn. Trong mô hình này, AI không chỉ hỗ trợ con người mà trực tiếp điều phối sản xuất, tối ưu hóa tài nguyên và giảm lãng phí ở mức chưa từng có.

Cuối cùng là khả năng mở rộng quy mô của AI. Khi mô hình AI ngày càng mạnh và được triển khai rộng rãi, hiệu suất kinh tế của mỗi đơn vị tính toán tăng lên, đồng nghĩa với việc cùng một lượng tài nguyên có thể tạo ra nhiều giá trị hơn trước đây rất nhiều.

Các nhà kinh tế nói gì về ý tưởng thu nhập cao phổ quát của Elon Musk?

Từ góc độ kinh tế, Elon Musk đang hình dung một kịch bản mà AI làm năng suất tăng mạnh đột biến. Khi ấy, nền kinh tế có thể tạo ra lượng của cải lớn hơn nhiều so với hiện tại, kéo theo khả năng nâng cao mức sống của toàn xã hội.

Tuy nhiên, kinh tế học cũng chỉ ra rằng tăng sản lượng không đồng nghĩa với việc mọi người đều sở hữu hàng xa xỉ như penthouse. Lý do nằm ở tính khan hiếm tương đối. Ngay cả khi chi phí xây dựng giảm, những yếu tố như vị trí trung tâm, đất đô thị, không gian đẹp vẫn có giới hạn tự nhiên. Điều này khiến một số tài sản vẫn duy trì giá trị cao, bất kể công nghệ phát triển đến đâu.

Ngoài ra, vấn đề quan trọng không chỉ là “tạo ra bao nhiêu của cải, mà còn phân phối như thế nào”. AI có thể làm tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP), nhưng nếu quyền sở hữu công nghệ tập trung vào một nhóm nhỏ doanh nghiệp hoặc cá nhân, thì bất bình đẳng có thể không giảm mà thậm chí còn tăng.

Một số nhà kinh tế không đồng ý với quan điểm về thu nhập cao phổ quát của Elon Musk.

“Ông ấy hoàn toàn sai lầm về điều này”, Sanjeev Sanyal, cựu cố vấn kinh tế hàng đầu của Bộ trưởng Tài chính Ấn Độ, viết trên X.

“AI chắc chắn sẽ gây ra sự xáo trộn, nhưng giống mọi công nghệ khác, nó cũng sẽ tạo ra những công việc và cơ hội mới trong trung hạn. AI và robot cũng sẽ không sản xuất hàng hóa và dịch vụ vượt quá nhu cầu tiền tệ hoặc dẫn đến lạm phát”, ông cho biết thêm.

Sanjeev Sanyal kết luận: "Chính sách thu nhập cao phổ quát của Elon Musk sẽ khiến bất kỳ chính phủ nào cố gắng thực hiện nó đều phá sản".

Pratyush Rai, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành startup Merlin AI, cũng đồng tình với Sanjeev Sanyal.

“Những phép tính cơ bản về thu nhập cao phổ quát không hợp lý. Nếu mọi người đều nhận được khoản trợ cấp thu nhập cao, họ sẽ cạnh tranh nhau để có được nhà cửa, đất đai, trường học và lối sống như nhau”, Pratyush Rai đăng trên X.

Tuy nhiên, cũng có người lạc quan rằng kế hoạch này có thể mang lại hiệu quả.

Andrew Yang, cựu ứng cử viên Tổng thống Mỹ của đảng Dân chủ, đã lên tiếng ủng hộ Elon Musk một cách dè dặt.

Từng phổ biến ý tưởng tương tự thu nhập cơ bản phổ quát trong chiến dịch tranh cử năm 2020, Andrew Yang cho biết: “Rõ ràng AI cuối cùng sẽ tài trợ cho thu nhập phổ quát. Hãy biến điều đó thành hiện thực càng sớm càng tốt”.

Sơn Vân