Chuyên gia cảnh báo El Nino tháng 5 sẽ đe dọa đến thủy điện

Theo nhận định từ các nhà khoa học thuộc chính phủ Trung Quốc, sự xuất hiện của hiện tượng khí hậu El Nino trong năm nay sẽ làm tăng vọt nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch trên toàn thế giới một cách hoàn toàn bị động. Cơn thịnh nộ của thiên nhiên không chỉ đe dọa nung nóng Trái đất đến những ngưỡng nhiệt độ chưa từng có, mà còn đang giáng một đòn chí mạng vào an ninh năng lượng toàn cầu.

Cú sốc kép từ El Nino tháng 5 và bất ổn ở Trung Đông

Đáng lo ngại hơn, sự phụ thuộc bất đắc dĩ này lại bùng phát đúng vào thời điểm giá dầu thô đang leo thang dữ dội chưa từng thấy. Cuộc chiến khốc liệt giữa Mỹ và Israel tại Iran đã buộc eo biển Hormuz phải đóng cửa. Đây không phải là một tuyến hàng hải thông thường mà là yết hầu vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất toàn cầu, nơi trung chuyển hàng chục triệu thùng dầu mỗi ngày để cung cấp cho các nền kinh tế lớn.

Khi nguồn cung bị thắt chặt đột ngột mà nhu cầu lại bùng nổ do yếu tố thời tiết khắc nghiệt, thế giới đang bị đẩy vào bờ vực của một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn diện. Cơ quan Khí tượng Trung Quốc đã đưa ra dự báo chính thức rằng các điều kiện El Nino từ mức độ trung bình đến mạnh sẽ bao trùm toàn cầu vào tháng tới và tiếp tục leo thang trong suốt phần còn lại của năm nay.

Kỹ sư cấp cao Wang Yaqi từ Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc đã chỉ ra một thực tế phũ phàng về mối liên hệ mật thiết giữa thời tiết, năng lượng và kinh tế vĩ mô. Bà khẳng định rằng El Nino có thể tấn công mạnh vào các khu vực phụ thuộc vào thủy điện, buộc họ phải đốt nhiều nhiên liệu hóa thạch hơn để sản xuất điện thay thế, từ đó làm tăng cả lượng khí thải carbon lẫn chi phí năng lượng nhập khẩu, tạo ra một vòng lặp tàn phá làm trầm trọng thêm tình trạng biến đổi khí hậu và gây căng thẳng cho các nền kinh tế".

Lời khẳng định này vẽ ra một kịch bản vô cùng u ám cho các nền kinh tế đang phát triển. Nếu hiện tượng thời tiết cực đoan này làm sụt giảm sản lượng điện ở các khu vực có tỷ trọng thủy điện lớn như Nam Á, Đông Nam Á và một phần châu Phi, các chính phủ tại đây sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc lao vào cuộc chiến tranh giành mua dầu và khí đốt trên thị trường quốc tế. Cuộc chạy đua tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế khẩn cấp này chắc chắn sẽ đẩy giá nhiên liệu hóa thạch vượt qua mọi dự báo kỷ lục trước đó, tạo ra lạm phát đình đốn ở quy mô toàn cầu.

Vòng lặp tàn phá của thời tiết cực đoan lên hạ tầng

Để hiểu rõ tại sao một hiện tượng khí hậu lại có sức tàn phá diện rộng đối với hạ tầng năng lượng đến vậy, chúng ta cần nhìn sâu vào bản chất khoa học của El Nino. Thuật ngữ này dùng để mô tả hiện tượng nóng lên kéo dài của bề mặt đại dương ở khu vực xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, thường lặp lại theo chu kỳ từ hai đến bảy năm một lần. Quá trình vật lý này khiến đại dương giải phóng một lượng nhiệt khổng lồ đã tích tụ dưới sâu vào không khí, dẫn đến sự gia tăng đáng kể nhiệt độ trung bình trên toàn cầu.

Để đo lường mức độ nghiêm trọng một cách khoa học, các chuyên gia khí tượng xác nhận một đợt El Nino chính thức hình thành khi nhiệt độ bề mặt đại dương tăng trung bình ít nhất 0,5 độ C trong 5 tháng liên tiếp trở lên. Các sự kiện này được phân loại sức mạnh một cách rành mạch dựa trên mức nhiệt gia tăng, bắt đầu từ mức yếu khi nhiệt độ tăng từ 0,5 đến 1,3 độ C. Hiện tượng này sẽ chuyển sang mức trung bình nếu tăng từ 1,3 đến 2 độ C, chạm ngưỡng mạnh khi dao động từ 2 đến 2,5 độ C và cuối cùng sẽ trở thành một thảm họa ở mức rất mạnh, đe dọa hệ sinh thái toàn cầu, nếu nhiệt độ vượt ngưỡng 2,5 độ C.

Hệ lụy tàn khốc nhất của El Nino đối với hạ tầng năng lượng chính là việc nó luôn mang theo những hình thái thời tiết cực đoan, bao gồm cả hạn hán khốc liệt kéo dài lẫn những trận mưa như trút nước và lũ lụt diện rộng. Cả hai thái cực này, dù trái ngược nhau, đều là điểm yếu chí mạng của ngành công nghiệp thủy điện. Bà Wang Yaqi giải thích thêm về cơ chế này, chỉ ra rằng sự nóng lên của không khí sẽ giữ thêm khoảng 7% độ ẩm cho mỗi độ C tăng lên, khiến tốc độ bay hơi nước trên bề mặt Trái đất tăng nhanh, làm cho các đợt hạn hán trở nên tồi tệ và kéo dài hơn nhiều so với bình thường.

Trong điều kiện khô hạn gay gắt, lượng nước trong các hồ chứa đập thủy điện sụt giảm mạnh khiến các nhà máy không có đủ động năng dòng chảy để quay tuabin phát điện. Ở chiều ngược lại, khi lượng hơi ẩm khổng lồ tích tụ trên bầu trời biến thành mưa, nó có thể gây ra những cơn bão và lũ lụt vô cùng dữ dội. Đề cập đến sức tàn phá vật lý, bà Wang cho biết một đợt El Nino cực mạnh có thể gây ra lũ lụt nghiêm trọng, buộc các nhà máy thủy điện phải giảm sản lượng hoặc đóng cửa hoàn toàn để xả lũ, đồng thời làm hỏng các đường dây điện và trạm biến áp do sạt lở đất".

Giới khoa học lên tiếng và bài toán dự phòng chiến lược

Trước những tin đồn và cảnh báo đang lan truyền chóng mặt trên các phương tiện truyền thông về việc tháng 5 này sẽ chứng kiến đợt El Nino khốc liệt nhất trong lịch sử 140 năm qua, giới khoa học đã phải chính thức lên tiếng để định hướng dư luận, tránh sự hoảng loạn không cần thiết. Sự thực là lịch sử khí hậu cận đại đã từng ghi nhận đợt El Nino rất mạnh gần đây nhất xảy ra vào năm 2015, và ngay trong năm tiếp theo, thế giới đã chứng kiến hàng loạt kỷ lục nhiệt độ trung bình toàn cầu bị xô đổ.

Gần đây nhất, đợt El Nino phát triển cách đây ba năm cũng đã đóng góp một phần không nhỏ khiến năm 2024 phá vỡ mọi kỷ lục về nhiệt độ bề mặt toàn cầu. Đánh giá về sự phức tạp của các chuỗi sự kiện này, kỹ sư Wang Yaqi đúc kết rằng những rủi ro do El Nino gây ra đối với các lĩnh vực không chỉ do một mình El Nino thúc đẩy, mà là kết quả của sự tương tác hiệp đồng từ nhiều yếu tố, và trong hệ thống phức tạp này, El Nino thường đóng vai trò là chất khuếch đại hoặc chất xúc tác".

Dù những nguy cơ về hạ tầng và năng lượng là vô cùng hiện hữu, Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc vẫn kêu gọi các chính phủ và thị trường duy trì một góc nhìn thực tế và bám sát các số liệu khoa học. Bà Chen Lijuan, Trưởng bộ phận dự báo của trung tâm, đã trực tiếp giải quyết những đồn đoán lan truyền về mốc thời gian 140 năm. Bà đưa ra một lời khuyên đầy cẩn trọng nhằm giúp công chúng và các nhà hoạch định chính sách nhìn nhận vấn đề một cách khách quan nhất, nhấn mạnh rằng xét đến độ trễ của các tác động từ El Nino, vẫn còn quá sớm để khẳng định chắc chắn rằng Trái đất sẽ chạm đến một mức nhiệt độ cực đoan mới trong năm nay, nhưng những rủi ro đi kèm với nó rõ ràng đang gia tăng một cách đáng kể và không thể chối cãi".

Trong bối cảnh hiện tại, sự kết hợp đan xen giữa một hệ sinh thái khí hậu đang bị tổn thương nghiêm trọng và một thế giới địa chính trị đầy rạn nứt vì chiến tranh đòi hỏi các chính phủ không thể tiếp tục khoanh tay đứng nhìn. Việc truyền thông cảnh báo về một đợt El Nino tồi tệ nhất 140 năm có thể chưa hoàn toàn chắc chắn về mặt số liệu đo lường khí tượng ngay lập tức, nhưng tác động tâm lý của nó lên thị trường năng lượng toàn cầu là một mối đe dọa có thật. Các quốc gia cần phải khẩn trương chuẩn bị những kịch bản ứng phó năng lượng dự phòng ngay từ lúc này.

Nếu không có một chiến lược dự trữ năng lượng linh hoạt và sự dịch chuyển quyết liệt hơn sang các nguồn năng lượng tái tạo độc lập với các biến động thời tiết cục bộ, nền kinh tế toàn cầu sẽ bị kẹt lại mãi mãi trong một vòng luẩn quẩn: thời tiết khắc nghiệt làm tê liệt các hệ thống năng lượng sạch, con người buộc phải tranh giành đốt nhiên liệu hóa thạch giá cao để sinh tồn, và chính lượng khí thải khổng lồ đó lại tiếp tục nung nóng Trái đất, tạo tiền đề cho những thảm họa thiên nhiên tồi tệ hơn trong tương lai.

Bùi Tú