Ngành công nghiệp drone Mỹ nỗ lực thoát khỏi bóng drone Trung Quốc

Vào bất kỳ ngày nào tại xưởng sản xuất của Brinc ở thành phố Seattle, bạn cũng có thể bắt gặp hình ảnh hàng chục kĩ sư khoác áo choàng xanh đang cặm cụi lắp ráp từng bộ phận của những chiếc máy bay không người lái (drone). Với tốc độ tối đa, nhà sản xuất drone của Mỹ này có thể hoàn thiện mẫu drone phục vụ an toàn công cộng nhỏ nhất của họ: chiếc Lemur chỉ trong vòng một ngày, miễn là họ có sẵn mọi linh kiện cần thiết.

Tuy nhiên, việc có sẵn linh kiện lại là một bài toán hóc búa mang tầm vóc an ninh quốc gia. Hơn 4 năm qua, Brinc đã tiên phong dốc sức tìm kiếm các nhà cung cấp nội địa và đầu tư mạnh tay nhằm xoay trục hoàn toàn khỏi các nguồn cung ứng từ Trung Quốc. Ngày nay, các mẫu drone phản ứng nhanh của Brinc đã hoàn toàn tuân thủ Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng Quốc gia (NDAA) – đạo luật nghiêm cấm các cơ quan chính phủ liên bang sử dụng máy bay không người lái có chứa linh kiện từ một số quốc gia nước ngoài như Trung Quốc, Nga, Iran và Triều Tiên.

Các lệnh trừng phạt làm suy yếu ngành công nghiệp drone Mỹ

Vào tháng 12 năm ngoái, Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) đã giáng một đòn mạnh khi cấm các loại drone và linh kiện quan trọng mới do Trung Quốc sản xuất, cũng như thiết bị giám sát video và truyền thông từ hai "ông lớn" DJI và Autel. Lệnh cấm này về cơ bản đã chặn đứng tương lai của các mẫu drone Trung Quốc tại thị trường Mỹ.

Để thích ứng với luật chơi mới, CEO Blake Resnick của Brinc cho biết công ty của ông đã phải chi gần 100 triệu USD để thiết lập mạng lưới linh kiện do Mỹ sản xuất. Đối với một số bộ phận đặc thù cực kỳ khó tìm nguồn cung tại chỗ, chẳng hạn như cảm biến camera, hãng buộc phải dựa vào hàng nhập khẩu từ các quốc gia đồng minh như Hàn Quốc và Đài Loan. Sự đầu tư tốn kém này đã nhanh chóng chứng minh được giá trị sống còn của nó.

Tháng 10/2024, chính phủ Trung Quốc đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Skydio, một công ty drone khác của Mỹ bằng cách hạn chế các công ty nội địa cung cấp linh kiện thiết yếu cho hãng này. Hậu quả là Skydio buộc phải phân phối pin nhỏ giọt và trì hoãn thời gian giao hàng. Hai tháng sau, Bắc Kinh tiếp tục đưa Brinc vào danh sách trừng phạt. Tuy nhiên, Brinc đã bình yên vượt qua cơn bão thiếu hụt linh kiện nhờ vào việc họ đã chủ động tự thiết kế và sản xuất pin nội bộ từ trước đó.

Craig Singleton, Giám đốc Cấp cao Chương trình Trung Quốc tại Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (FDD), nhận định rằng sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài tạo ra những lỗ hổng chết người như đứt gãy logistics, chiến tranh thương mại và rủi ro địa chính trị. Ông nhấn mạnh rằng Trung Quốc đã nhiều lần cho thấy họ sẵn sàng "vũ khí hóa" chuỗi cung ứng.

"Mối đe dọa không chỉ là hoạt động gián điệp, mà là đòn bẩy quyền lực. Chuỗi cung ứng có thể trở thành một 'công tắc hủy diệt' thông qua các bản cập nhật phần mềm, thu hồi quyền truy cập, từ chối cung cấp linh kiện hoặc làm gián đoạn dịch vụ ngay lúc bạn cần hệ thống nhất”, Singleton phân tích. "Cái giá phải trả sẽ xuất hiện muộn hơn, khi việc tìm nguồn thay thế trở nên khó khăn và chi phí chuyển đổi là quá lớn”.

Thách thức về quy mô và vai trò của Nhà Trắng trong thu hẹp khoảng cách

Dù nước Mỹ đang dồn lực định hình lại ngành công nghiệp này (điển hình như sắc lệnh hành pháp yêu cầu các cơ quan liên bang đẩy nhanh tiến độ phê duyệt cho các nhà sản xuất nội địa), khoảng cách thực tế vẫn còn rất lớn. Nhận xét về nền kinh tế drone của Mỹ, CEO 26 tuổi Blake Resnick thẳng thắn thừa nhận: "Tình hình rất tệ. Nó nhỏ hơn của Trung Quốc theo nhiều cấp độ... nhỏ hơn hàng trăm lần”.

Năm ngoái, Trung Quốc đã xuất khẩu tới gần 4 triệu chiếc drone, tiếp tục thống trị thị trường toàn cầu (riêng DJI đã chiếm tới 70% thị phần drone thương mại và tiêu dùng toàn cầu). Dù không có thống kê chính thức, Hiệp hội Hệ thống Phương tiện Không người lái Quốc tế (AUVSI) ước tính sản lượng nội địa của Mỹ hiện vượt mốc 100.000 chiếc/năm và có thể vượt 1 triệu chiếc vào năm tới.

Dẫu vậy, dòng vốn và sức sống của ngành công nghiệp drone Mỹ đang trỗi dậy mạnh mẽ. Chỉ trong năm ngoái, đã có 105 thương vụ đầu tư mạo hiểm rót vào lĩnh vực này, đưa tổng giá trị đầu tư tăng vọt 3179% lên mức 7,2 tỉ USD so với một thập kỷ trước. Brinc – công ty khởi nghiệp từng được khai sinh trong gara ô tô của mẹ Resnick vào năm 2017 – nay đã huy động được 157 triệu USD từ các nhà đầu tư sừng sỏ như CEO OpenAI Sam Altman và Motorola. Sản lượng của hãng đã tăng gấp 5 lần trong giai đoạn 2024 - 2025, sản xuất hàng ngàn đơn vị thiết bị.

Rào cản lớn nhất hiện nay là drone sản xuất tại Mỹ không thể cạnh tranh về giá so với hàng Trung Quốc. Các chuyên gia chỉ ra rằng, để ngành công nghiệp Mỹ thực sự mở rộng quy mô, sự hỗ trợ từ chính phủ thông qua các quy định và đặc biệt là các đơn đặt hàng công là điều kiện tiên quyết. Bộ Quốc phòng Mỹ (DOD) từng tuyên bố sẽ mua sắm 300.000 drone vào năm 2027, nhưng tính đến nay, họ mới chỉ cam kết thực hiện một phần mười mục tiêu đó.

Trong bối cảnh các cuộc xung đột như Mỹ-Israel với Iran hay cuộc chiến Nga-Ukraine đang phơi bày tầm quan trọng mang tính quyết định của chiến tranh không người lái, sự tự chủ về công nghệ này không còn là một lựa chọn thương mại, mà là vấn đề sinh tử. "Tôi quan tâm đến sự tồn vong của chính nền dân chủ”, Resnick bộc bạch. "Rõ ràng drone là tương lai của chiến tranh, vì vậy chúng ta bắt buộc phải có năng lực công nghiệp đó”.

Bùi Tú