FedEx bắt tay Viettel Post: Những thách thức để logistics Việt Nam 'cất cánh'
Sự kiện Tập đoàn Federal Express (FedEx) và Viettel Post chính thức công bố hợp tác chiến lược được ví như một cú hích lịch sử cho ngành logistics Việt Nam.
Phía sau liên minh FedEx - Viettel Post
Tuy nhiên, đằng sau tham vọng kết nối dòng chảy thương mại toàn cầu là những bài toán thực tế đầy áp lực: Từ hạ tầng giao thông đô thị nghẽn mạch đến chuẩn mực dịch vụ chưa đồng nhất. Liệu "đại bàng" toàn cầu có thể sải cánh tự do trên một nền hạ tầng đang nỗ lực tự làm mới mình?
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển mạnh mẽ về Đông Nam Á, Việt Nam nổi lên như một công xưởng mới của thế giới.
Việc FedEx Express - "gã khổng lồ" có mạng lưới vận tải hàng không phủ khắp 220 quốc gia - chọn Viettel Post làm đối tác chiến lược không đơn thuần là một quyết định mở rộng thị phần.
Đây là sự kết hợp mang tính bổ trợ sống còn. FedEx cung cấp "đôi cánh" xuyên lục địa, còn Viettel Post cung cấp "hệ rễ" bám sâu vào từng ngõ ngách của các tỉnh thành.
Tuy nhiên, sự kỳ vọng của thị trường cũng tỷ lệ thuận với những hoài nghi về khả năng vận hành thực tế. Logistics không chỉ là những bản hợp đồng ký kết trên giấy, mà là cuộc chiến của từng phút giây trên đường lộ.
Khi tiêu chuẩn "hỏa tốc" của thế giới va chạm với thực trạng giao thông và thủ tục nội địa, những xung đột về vận hành là điều khó tránh khỏi.
Thách thức đầu tiên và cũng là trực diện nhất chính là sự khập khiễng giữa tốc độ hàng không quốc tế và tốc độ di chuyển nội địa.
Một kiện hàng từ Mỹ hay châu Âu có thể bay đến sân bay Nội Bài hoặc Tân Sơn Nhất chỉ trong vòng chưa đầy một ngày, nhưng hành trình từ sân bay đến tay khách hàng trong nội đô đôi khi lại là một "cuộc marathon" mệt mỏi.
Tại các siêu đô thị như Hà Nội và TP.HCM, quy định giờ cấm xe tải và tình trạng ùn tắc giao thông đang trở thành "điểm nghẽn" vật lý khó hóa giải.
Việc các phương tiện vận tải chuyên dụng của FedEx hay Viettel Post phải "án binh bất động" chờ hết giờ cấm tải đã trực tiếp bẻ gãy tính liên tục của chuỗi cung ứng.
Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) - nhận định: "Logistics Việt Nam vẫn đang loay hoay với bài toán chi phí cao, chiếm tới 16-20% GDP.
Sự thiếu hụt các trung tâm trung chuyển đa phương thức kết nối trực tiếp sân bay với các kho phân phối nội đô khiến thời gian giao hàng bị kéo dài một cách phi lý. Nếu không có những cơ chế ưu tiên cho xe bưu chính "luồng xanh", tốc độ của FedEx sẽ bị triệt tiêu ngay khi hàng vừa rời khỏi máy bay".
Kho bãi và chất lượng dịch vụ "từ phố về vườn"
Viettel Post sở hữu mạng lưới rộng nhất Việt Nam, nhưng số lượng không đồng nghĩa với sự đồng nhất về chất lượng. Tiêu chuẩn 5 sao của FedEx đòi hỏi một hệ sinh thái đồng bộ từ khâu phân loại, bảo quản đến thái độ phục vụ của nhân viên bưu tá.
Thực tế, hệ thống kho bãi của Việt Nam phần lớn vẫn đang ở mức lưu kho truyền thống, thiếu hụt các kho thông minh có khả năng phân loại tự động tốc độ cao.
Đặc biệt, với các mặt hàng nhạy cảm như linh kiện điện tử hay dược phẩm - nhóm khách hàng chính của FedEx - yêu cầu về nhiệt độ và độ ẩm trong kho là cực kỳ khắt khe. Việc duy trì chất lượng này tại các vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng điện lưới và giao thông còn hạn chế, là một thách thức về chi phí vận hành khổng lồ.
Bên cạnh đó, yếu tố con người cũng là một rào cản "cân não". Để đào tạo hàng vạn nhân viên bưu tá trên toàn quốc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình quốc tế, từ việc cập nhật trạng thái đơn hàng thời gian thực đến kỹ năng xử lý khiếu nại chuyên nghiệp, đòi hỏi một sự đầu tư bài bản và lâu dài.
Trong cuộc đua chuyển phát nhanh, thủ tục hải quan chính là bộ phận kiểm soát vận tốc. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan hiện nay dù đã có nhiều cải thiện nhờ hệ thống VNACCS/VCIS, nhưng vẫn chưa thực sự tương xứng với tốc độ "phút" của một hãng chuyển phát nhanh hàng đầu thế giới.
Hàng hóa chuyển phát nhanh đòi hỏi quy trình thông quan phải diễn ra gần như tức thời. Điều này chỉ có thể đạt được khi Việt Nam chuyển dịch mạnh mẽ từ hậu kiểm sang tiền kiểm dựa trên dữ liệu lớn (Big Data).
TS kinh tế học Nguyễn Thanh Mai (Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng: "Để sự hợp tác giữa FedEx và Viettel Post đạt hiệu quả tối ưu, cơ quan hải quan cần đóng vai trò là một mắt xích trong chuỗi cung ứng thay vì chỉ là cơ quan kiểm soát.
Việc triển khai các mô hình thông quan tại kho, áp dụng AI để sàng lọc rủi ro hàng hóa ngay từ khi hàng còn trên máy bay là hướng đi bắt buộc. Nếu vẫn giữ tư duy kiểm soát thủ công, chúng ta sẽ lãng phí cơ hội từ những siêu liên minh logistics như thế này".
Theo TS Mai, cuộc chơi giữa FedEx và Viettel Post không chỉ là câu chuyện của hai doanh nghiệp, mà là phép thử cho năng lực hậu cần quốc gia. Để hóa giải những thách thức "cân não" nêu trên, cần một chiến lược tổng thể:
Chính sách "luồng ưu tiên": Cần có quy định riêng cho xe tải bưu chính chuyển phát nhanh được phép hoạt động trong các khung giờ ưu tiên tại đô thị, tương tự như các loại xe công vụ hoặc xe vận chuyển thiết yếu.
Chuyển đổi số toàn diện: Viettel Post cần tận dụng lợi thế công nghệ của tập đoàn mẹ để số hóa hoàn toàn "chặng cuối", đảm bảo tính minh bạch và tốc độ cập nhật dữ liệu tương thích tuyệt đối với hệ thống toàn cầu của FedEx.
Hạ tầng logistics tích hợp: Phát triển các trung tâm logistics thế hệ mới cạnh các cảng hàng không quốc tế, nơi hàng hóa được phân loại và thông quan ngay lập tức trước khi tỏa đi các tỉnh thành.
“Cái bắt tay giữa FedEx và Viettel Post là một tín hiệu vui, nhưng để 'đại bàng' cất cánh, chúng ta cần nhiều hơn những lời hứa. Đó là sự thay đổi tư duy quản lý, sự đầu tư quyết liệt vào hạ tầng thông minh và một tinh thần phối hợp liên ngành nhịp nhàng.
Chỉ khi đó, Việt Nam mới thực sự sẵn sàng trở thành mắt xích vàng trong chuỗi cung ứng toàn cầu", vị chuyên gia này cho hay.
