Giám sát sân bay Long Thành phải trả lời có lãng phí hay không?
Sáng 23/4/2026, thảo luận tại hội trường về chương trình giám sát năm 2027, các đại biểu Quốc hội nhấn mạnh việc đổi mới phương thức giám sát tối cao, đặc biệt là hoạt động giám sát sân bay Long Thành.
Yêu cầu trong hoạt động giám sát sân bay Long Thành đặt ra là phải sử dụng dữ liệu số thực tế để đánh giá chính xác tiến độ và trách nhiệm, nhằm trả lời dứt khoát câu hỏi về hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia.
Đổi mới phương thức giám sát dự án trọng điểm
Tại phiên thảo luận về dự thảo Nghị quyết chương trình giám sát năm 2027, Quốc hội đã dành thời gian thỏa đáng để xem xét các dự án hạ tầng chiến lược quốc gia. Trong danh mục các dự án được lựa chọn, giám sát dự án sân bay Long Thành trở thành tiêu điểm thu hút sự quan tâm đặc biệt.
Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, tại kỳ họp thứ 3 (giữa năm 2027), Quốc hội sẽ giám sát việc thực hiện các nghị quyết về dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành cùng nhiều tuyến đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam.
Theo Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (đoàn Hà Nội), dự thảo nghị quyết đã bao quát đầy đủ các lĩnh vực quan trọng. Tuy nhiên, với khối lượng nội dung rất lớn, đại biểu đề nghị cần làm rõ trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải gây phân tán nguồn lực.
Đối với những siêu công trình như Long Thành, tiêu chí giám sát phải đặc biệt chú trọng đến tiến độ thực hiện, hiệu quả sử dụng vốn và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức liên quan. Đại biểu nhấn mạnh, hoạt động giám sát cần tăng cường nhận diện các nguy cơ chậm tiến độ, đội vốn, thất thoát và lãng phí ngay từ sớm.
Giám sát sân bay Long Thành bằng dữ liệu số
Một trong những đột phá được thảo luận sôi nổi là việc chuyển đổi từ mô hình giám sát dựa trên báo cáo giấy sang giám sát dựa trên dữ liệu. Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) và các đại biểu khác cho rằng, đối với hệ thống hạ tầng chiến lược quốc gia, cần đổi mới căn bản cách tiếp cận. Giám sát không nên chỉ bó hẹp ở việc kiểm tra tiến độ giải ngân hay thi công theo lối cũ, vốn thường có độ trễ lớn so với thực tế công trường.
Đại biểu Thạch Phước Bình kiến nghị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông. Việc thực hiện giám sát sân bay Long Thành thông qua hệ thống dữ liệu quốc gia sẽ giúp các đại biểu Quốc hội khai thác, phân tích thông tin một cách độc lập và khách quan.
Khi có nguồn thông tin đầu vào chính xác, kịp thời và đa chiều, hoạt động giám sát sẽ thực sự trở thành kênh phản hồi quan trọng giúp Quốc hội đưa ra các quyết sách sát thực tiễn.
Đại biểu Bế Trung Anh (đoàn Đắk Lắk) bổ sung thêm, việc giám sát theo thời gian thực cần được định hình như một thói quen, kết nối trực tiếp với hệ thống điều hành của Chính phủ để hình thành "bảng điều khiển giám sát".
Trả lời câu hỏi về lãng phí và chậm tiến độ
Mục tiêu cốt lõi của hoạt động giám sát tối cao trong giai đoạn này là kiến tạo phát triển. Do đó, các đại biểu yêu cầu hoạt động giám sát phải trả lời được những câu hỏi gai góc nhất. Đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh: "Giám sát phải trả lời được các câu hỏi cốt lõi: dự án có đạt được các mục tiêu chiến lược ban đầu hay không, có nguy cơ gây lãng phí nguồn lực quốc gia do đội vốn hoặc chậm tiến độ không?".
Thực tế tại công trường Long Thành, lãng phí không chỉ là thất thoát tài chính mà còn là lãng phí về thời gian và cơ hội phát triển kinh tế vùng. Việc chậm tiến độ một hạng mục sẽ kéo theo sự đình trệ của cả hệ sinh thái logistics phụ thuộc.
Do đó, các đại biểu đề xuất việc giám sát phải đi sâu vào đánh giá năng lực thực thi và tư duy của đội ngũ cán bộ. Chương trình giám sát cần tập trung đánh giá xem cán bộ có dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung hay không, đồng thời phải có cơ chế bảo vệ những người sáng tạo trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn tại siêu dự án này.
Đi đến cùng trách nhiệm và hậu giám sát
Để nâng tầm hiệu lực, các đại biểu đề nghị thực hiện nghiêm túc quy định về xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, cơ quan trong việc thực hiện các kết luận sau giám sát.
Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đề xuất cần có cơ chế theo dõi sau giám sát để bảo đảm các kiến nghị không "nằm trên giấy" mà được thực hiện nghiêm túc và triệt để.
Chỉ khi hoạt động giám sát gắn liền với cơ chế chịu trách nhiệm giải trình minh bạch và có các biện pháp xử lý quyết liệt đối với những tồn tại kéo dài, khi đó mới tạo được chuyển biến thực chất trong quản trị quốc gia.
Đại biểu Trần Thị Hoa Ry (đoàn Cà Mau) cũng lưu ý việc sắp xếp đơn vị hành chính và bộ máy chính quyền phải đồng bộ để hỗ trợ tối đa cho việc thực hiện các nhiệm vụ kinh tế trọng điểm, tránh tình trạng "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược" làm chậm tiến độ dự án.
Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (đoàn Quảng Ngãi) khẳng định, giám sát tối cao của Quốc hội giai đoạn này mang tính lịch sử, vừa là "thanh bảo kiếm" kiểm soát quyền lực, vừa là "đòn bẩy" kiến tạo phát triển.
Khi Quốc hội đổi mới tư duy, lấy dữ liệu thực làm căn cứ và lấy lợi ích nhân dân làm kim chỉ nam, những siêu dự án như Long Thành sẽ thực sự trở thành động lực đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ.
Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nêu rõ, các đại biểu cơ bản nhất trí với dự kiến chương trình giám sát năm 2027. Các ý kiến đã tập trung làm rõ yêu cầu về tính trọng tâm, trọng điểm và sự cần thiết phải ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng giám sát thực thi.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ chỉ đạo các cơ quan hữu quan nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu tối đa và giải trình đầy đủ các đề xuất về việc tăng cường giám sát chuyên đề đối với sân bay Long Thành và các dự án giao thông trọng điểm.
Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo các nghị quyết của Quốc hội được thực hiện nghiêm minh, hiệu quả, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển bền vững của quốc gia.
