Quyết toán thuế TNCN: Đừng để tiền của mình 'ngủ quên' trong ngân sách!
Mùa quyết toán thuế hằng năm luôn là thời điểm "nóng" không chỉ bởi áp lực về thời gian, còn là sự phức tạp trong đối soát dữ liệu thu nhập.
Quyết toán thuế TNCN: "Vùng xanh" pháp lý và những hiểu lầm
Giữa ma trận quy định của Nghị định 126/2020/NĐ-CP, (Nghị định 126) nhiều người nộp thuế vẫn đang loay hoay với câu hỏi: "Chưa đến ngưỡng nộp thuế thì có cần quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN)?". Câu trả lời không chỉ nằm ở nghĩa vụ, mà còn là câu chuyện bảo vệ quyền lợi tài chính cá nhân trong kỷ nguyên số.
Theo ghi nhận không ít trường hợp người lao động dù thu nhập rất cao; nhưng "thảnh thơi" trong mùa quyết toán. Ngược lại, nhiều cá nhân thu nhập trung bình lại vướng vào vòng xoáy phạt chậm nộp. Điểm mấu chốt nằm ở việc hiểu sai về khái niệm "ủy quyền" và "tự quyết toán".
Nghị định 126, đặc biệt là Điểm d.3 Khoản 6 Điều 8, được xem là một bước tiến trong cải cách hành chính. Nhà nước đã chủ động tạo ra những "vùng xanh" miễn quyết toán để giảm tải cho cả hệ thống thuế và người dân.
Cụ thể, cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công tại một nơi duy nhất theo hợp đồng trên 3 tháng sẽ được "đặc cách" ủy quyền hoàn toàn cho tổ chức chi trả. Ngay cả khi thu nhập chạm ngưỡng đóng thuế bậc cao nhất, sự ổn định về nguồn thu cho phép cơ quan thuế kiểm soát dòng tiền thông qua doanh nghiệp. Điều này giúp người lao động tránh được những thủ tục hành chính rườm rà.
Một trong những điểm gây tranh cãi nhất là ngưỡng thu nhập vãng lai 10 triệu đồng/tháng. Quy định nêu rõ: Nếu đã khấu trừ 10% tại nguồn và không có yêu cầu thì không phải quyết toán. Tuy nhiên, sự "không có yêu cầu" này thường bị hiểu nhầm là "không cần làm gì cả".
Chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Thanh Mai (Đại học Kinh tế) nhận định: "Quy định này thực chất là một tùy chọn có lợi cho người dân. Tuy nhiên, nhiều người vì ngại thủ tục đã bỏ qua việc quyết toán, dẫn đến việc 'biếu không' số tiền thuế đã nộp thừa cho ngân sách.
Ngược lại, nếu tổng thu nhập từ nhiều nguồn cộng lại vượt mức giảm trừ gia cảnh mà chưa bị khấu trừ đủ, việc không tự quyết toán sẽ dẫn đến rủi ro pháp lý về hành vi trốn thuế".
Chưa đến ngưỡng nộp thuế có cần phải tự quyết toán?
Đây là phần trọng tâm nhất mà người nộp thuế thường xuyên thắc mắc. Theo quy định hiện hành, nếu tổng thu nhập của cá nhân sau khi trừ các khoản giảm trừ (gia cảnh, bảo hiểm, từ thiện...) chưa đến mức phải nộp thuế, và cá nhân này cũng chưa bị tổ chức nào khấu trừ thuế trong năm, thì việc không quyết toán là hoàn toàn hợp pháp. Lúc này, người nộp thuế không nợ Nhà nước, và Nhà nước cũng không giữ tiền của người nộp thuế.
Trường hợp phổ biến nhất hiện nay là các bạn trẻ làm nghề tự do hoặc người lao động làm thêm tại nhiều nơi. Mỗi dự án họ nhận được thường bị trừ ngay 10% thuế TNCN.
Ví dụ thực tế: Một sinh viên mới ra trường đi làm thêm, tổng thu nhập năm chỉ 80 triệu đồng (dưới ngưỡng đóng thuế). Tuy nhiên, các đơn vị đã khấu trừ của bạn 8 triệu đồng (10%).
Nếu bạn không tự khai quyết toán thuế, số tiền 8 triệu đồng này sẽ nằm lại ngân sách. Đây là số tiền thuế nộp thừa. Theo luật, nếu không có yêu cầu hoàn thuế hoặc bù trừ vào kỳ sau, bạn không bắt buộc phải quyết toán, nhưng điều đó đồng nghĩa với việc bạn từ bỏ quyền sở hữu đối với số tiền trên.
Anh Lê Văn Quân (Hà Nội) chia sẻ: "Tôi làm cộng tác viên cho 5 bên, mỗi bên trả 5 triệu/tháng và đều trừ 500 nghìn tiền thuế. Cả năm tôi mất 30 triệu đồng tiền thuế trong khi tổng thu nhập chưa đến mức nộp. Ban đầu tôi nghĩ chưa đến ngưỡng thì không cần làm gì, hóa ra mình đang bỏ phí một khoản tích lũy lớn chỉ vì thiếu hiểu biết".
Các chuyên gia pháp lý cảnh báo về việc "ngại" quyết toán dẫn đến những hệ lụy dài hạn. Khi thực hiện các giao dịch lớn như mua nhà, vay vốn ngân hàng hoặc đi xuất khẩu lao động, việc có một hồ sơ thuế sạch và minh bạch là điều kiện tiên quyết.
Luật sư Nguyễn Văn Hải (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) cho biết "Nghị định 126 là sự nới lỏng về thủ tục hành chính, nhưng luật Quản lý thuế vẫn rất nghiêm khắc với hành vi khai thiếu nguồn thu.
Cá nhân có từ 2 nguồn thu nhập trở lên mà không thuộc diện ủy quyền nhưng lại 'lờ' đi việc tự quyết toán, nếu bị thanh tra phát hiện có số thuế phải nộp thêm (dù chỉ là vài trăm ngàn đồng), số tiền phạt chậm nộp có thể cao gấp nhiều lần số tiền gốc sau nhiều năm".
Để bài toán quyết toán thuế TNCN thực sự hiệu quả, giới chuyên gia cho rằng cần một sự phối hợp đồng bộ từ ba phía: Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Về phía cơ quan quản lý: Cần tiếp tục đơn giản hóa biểu mẫu và đẩy mạnh tuyên truyền bằng ngôn ngữ bình dân. Việc giải thích "ngưỡng 50.000 đồng" hay "thu nhập vãng lai 10 triệu" cần được thực hiện qua các video ngắn, infographic sinh động thay vì chỉ là các văn bản luật khô khan.
Về phía doanh nghiệp: Cần có trách nhiệm cao hơn trong việc cấp chứng từ khấu trừ thuế điện tử cho người lao động. Hiện nay, việc chậm trễ hoặc gây khó khăn khi cấp chứng từ là rào cản lớn nhất khiến người dân ngại tự quyết toán.
Về phía người nộp thuế: Cần hình thành thói quen kiểm tra mã số thuế định kỳ. Đừng đợi đến cuối tháng 4 mới bắt đầu tìm chứng từ. Hãy coi việc quyết toán thuế là một cuộc "tổng kiểm kê" tài chính cá nhân hằng năm.