Thế kẹt của startup gốc Hoa trong chiến tranh lạnh công nghệ Mỹ - Trung

Thương vụ Meta mua lại Manus bị cơ quan chức năng Bắc Kinh đình chỉ đã phơi bày cuộc chiến tranh lạnh nghiệt ngã mà nạn nhân đầu tiên các công ty khởi nghiệp công nghệ có nguồn gốc từ Trung Quốc. Dù nỗ lực khoác lên mình vỏ bọc pháp lý quốc tế, họ vẫn đang bị kẹt giữa sự giám sát an ninh khắt khe của Mỹ và nỗ lực kiểm soát tài sản công nghệ từ phía Bắc Kinh. Những rào cản vô hình này đang ngăn bước các doanh nghiệp vươn ra biển lớn, buộc họ phải tìm kiếm những lối thoát khả dĩ cho bài toán gọi vốn trong một thế giới đang chia rẽ sâu sắc.

Bóng ma pháp lý và sự sụp đổ của chiến lược thay đổi danh tính

Trước đây, nhiều nhà sáng lập gốc Hoa tin rằng việc thiết lập pháp nhân tại Singapore, quần đảo Cayman hay sa thải nhân sự tại quê nhà sẽ giúp họ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn mạo hiểm từ Thung lũng Silicon. Chiến lược đổi vỏ bọc này từng được áp dụng một cách triệt để bởi Shein, khi hãng thời trang nhanh khổng lồ này quyết định chuyển trụ sở chính sang Singapore và âm thầm xóa mờ các dấu ấn đại lục nhằm dọn đường cho đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng tại Mỹ.

Đi theo khuôn mẫu đó, bản thân Manus cũng đã chuyển đổi thành một công ty đăng ký tại quốc đảo sư tử, tiến hành sa thải hàng chục nhân viên ở Trung Quốc vào tháng 7 năm ngoái để tạo ra một hồ sơ hoàn toàn tách biệt với quê nhà. Thế nhưng, trường hợp của Manus đã chứng minh chiến thuật này không còn tác dụng bảo vệ. Chính quyền Bắc Kinh sẵn sàng can thiệp sâu vào các giao dịch liên quan đến chất xám được tạo ra bởi người Trung Quốc, bất kể doanh nghiệp đó đang đặt trụ sở ở đâu hay đăng ký kinh doanh dưới tên gọi nào. Việc tẩu tán tài sản công nghệ cốt lõi giờ đây bị xem là một hành vi vi phạm lợi ích quốc gia vô cùng nghiêm trọng.

Ở chiều ngược lại, các nhà đầu tư phương Tây cũng đang ngày càng chùn bước. Ủy ban Đầu tư Nước ngoài tại Mỹ (CFIUS) liên tục đưa các công ty có liên hệ với đại lục vào tầm ngắm giám sát. Sức mạnh của cơ quan này từng được thể hiện rõ nét khi họ ép buộc công ty Kunlun Tech của Trung Quốc phải bán lại ứng dụng hẹn hò Grindr vào năm 2020 do những lo ngại về việc rò rỉ dữ liệu cá nhân nhạy cảm của công dân Mỹ.

Tương tự, gã khổng lồ ByteDance cũng liên tục phải đối mặt với các tối hậu thư từ cơ quan quản lý Mỹ yêu cầu thoái vốn khỏi nền tảng TikTok. Gần đây nhất, chính khoản đầu tư trị giá 75 triệu USD từ quỹ Benchmark của Thung lũng Silicon vào Butterfly Effect, công ty mẹ của Manus, cũng đã bị Bộ Tài chính Mỹ tiến hành điều tra vì khả năng vi phạm các hạn chế đầu tư vào công nghệ lõi. Việc mang trong mình dòng máu công nghệ Trung Quốc đã trở thành một điểm trừ lớn trong mắt các nhà tài phiệt Mỹ, khiến quá trình gọi vốn bị đình trệ hoặc đi kèm với những điều khoản kiểm soát vô cùng hà khắc.

Định hình lại chiến lược sinh tồn trong chiến tranh lạnh công nghệ

Để có thể tồn tại và thu hút vốn đầu tư, các nhà sáng lập cần phải định hình lại chiến lược sinh tồn một cách thực tế hơn thay vì áp dụng những chiêu trò lách luật bề mặt. Giải pháp đầu tiên và mang tính sống còn nhất là thực hiện sự phân tách triệt để từ trong trứng nước. Thay vì đợi đến khi lớn mạnh mới tìm cách tái cấu trúc, các doanh nghiệp cần phải xây dựng hai thực thể hoàn toàn độc lập ngay từ ngày đầu tiên thành lập.

Một công ty sẽ phục vụ riêng thị trường nội địa tuân thủ tuyệt đối luật pháp đại lục và một công ty toàn cầu với cơ sở hạ tầng dữ liệu, hệ thống máy chủ và nguồn vốn hoàn toàn tách biệt. Sự minh bạch về mặt lưu trữ dữ liệu và bảo vệ quyền riêng tư người dùng là chìa khóa để xoa dịu những lo ngại an ninh từ giới chức phương Tây. Đội ngũ điều hành toàn cầu cũng cần được xây dựng với các nhân sự đa quốc gia nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro bị dán nhãn là một công ty chịu sự chi phối từ một quốc gia duy nhất. Các chuyên gia tài chính thường gọi chiến lược phân tách triệt để này là "cuộc tháo chạy kỹ thuật số".

Giải pháp thứ hai là việc đa dạng hóa nguồn vốn, thoát khỏi sự phụ thuộc vào Thung lũng Silicon. Khi cánh cửa từ các quỹ hưu trí và quỹ đầu tư mạo hiểm Mỹ đang dần khép lại, các doanh nghiệp này có thể tìm kiếm các dòng vốn mang tính trung lập hơn. Các quỹ tài sản có chủ quyền ở khu vực Trung Đông như Saudi Arabia hay UAE đang nổi lên như những nhà đầu tư công nghệ vô cùng hào phóng.

Dòng tiền từ châu Âu hoặc Đông Nam Á cũng là những lựa chọn thay thế khả thi giúp pha loãng các rủi ro địa chính trị và giảm bớt áp lực giám sát từ CFIUS. Kỷ nguyên mở rộng toàn cầu dễ dàng đã chính thức khép lại. Các nhà khởi nghiệp công nghệ ngày nay cần trang bị cho mình tư duy của những nhà ngoại giao sắc sảo, khéo léo lèo lái con thuyền doanh nghiệp qua những vùng biển đầy sóng gió để chạm tới thành công.

Bùi Tú