Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Giá trị những dòng code là không đong đếm được

Chiều 28/4/2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân đã chủ trì buổi làm việc với các bộ, ngành nhằm giải quyết dứt điểm việc bố trí kinh phí cho các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số. Tại đây, ông đã có những phát biểu trực diện, bóc tách những nghịch lý đang kìm hãm chất xám và khẳng định tâm thế của người quản lý trước vận mệnh quốc gia.

Nội dung trọng tâm cuộc họp là tháo gỡ vướng mắc trong phân bổ nguồn lực cho xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, các nền tảng số dùng chung, Cổng Dịch vụ công quốc gia và hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của bộ, ngành, địa phương, cũng như phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.

Trước đó, Bộ KH&CN đã ban hành 6 văn bản đề nghị các bộ, ngành, địa phương rà soát, đăng ký nhu cầu kinh phí bổ sung, bao gồm các dự án nền tảng số và cơ sở dữ liệu trọng yếu. Đồng thời, Bộ đang hoàn thiện bộ tiêu chí xác định dự án chuyển đổi số và quy trình phê duyệt, dự kiến trình cấp có thẩm quyền trong thời gian nhanh nhất.

Tinh thần làm việc "không nghỉ"

Tại buổi làm việc, đại diện nhiều bộ, ngành đã tham gia ý kiến, làm rõ nhu cầu và khó khăn trong triển khai các dự án.

Sau khi nghe đại diện các bộ, ngành trình bày, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã phát biểu kết luận. Ông thẳng thắn nhìn nhận thực trạng: Các nền tảng số và cơ sở dữ liệu dùng chung tại nhiều bộ, ngành vẫn còn thiếu hụt. Theo kết luận của lãnh đạo Chính phủ, việc rà soát và bố trí kinh phí cho các nhiệm vụ trọng tâm phải hoàn tất trước ngày 30/4.

“Tổng Bí thư yêu cầu chúng ta (báo cáo - PV) trước ngày 30 tháng 4. Hôm nay đã là chiều 28/4, chúng ta thực tế chỉ còn một ngày nữa thôi. Tinh thần làm việc hiện nay là không ngừng nghỉ” - Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói. Ông cũng dẫn ví dụ, “có những văn bản cải cách thủ tục hành chính gửi tới Bộ lúc 12 giờ đêm, 1 giờ sáng vẫn phải xử lý ngay, các bộ khác cũng vậy”.

Ông đề nghị các bộ, ngành khẩn trương rà soát kinh phí để Bộ KH&CN phối hợp với Bộ Tài chính bố trí ngân sách thực hiện đúng nội dung kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã giao. Đối với những dự án đã có nguồn khác, các đơn vị phải thông tin minh bạch để tổng hợp báo cáo Ban chỉ đạo. Bộ trưởng cảnh báo: “Nếu các đồng chí không có thông tin thì các đồng chí phải có trách nhiệm giải trình cho cấp có thẩm quyền, vì Bộ KH&CN sẽ không thể tổng hợp được”.

Nghịch lý định giá: "Vốn mồi" 90% nhưng trả tiền theo 10%

Đáng chú ý, Bộ trưởng đã đưa ra những phân tích về sự lạc hậu của phương pháp lập dự toán dựa trên số lượng dòng lệnh (code) trong các dự án phần mềm. Ông coi đây là một thách thức lớn trong việc hướng dẫn chi tiết các quy định tài chính.

Nói về việc lập dự toán - vấn đề đang khiến các đơn vị gặp khó khăn. Bộ trưởng thừa nhận rằng Bộ KH&CN đang triển khai cũng rất khó khăn. Ông nói: “Tôi cũng chia sẻ thật với các đồng chí đúng là những vấn đề này nó rất mới, rất khó”.

Bộ trưởng dẫn ví dụ: “Có những phần mềm nếu mà tính bằng dòng code, đôi khi chỉ khoảng chừng vài chục dòng code hoặc thậm chí là 100 dòng. Mà giá trị gia tăng nó mang lại là rất lớn, không đong đo đếm được. Cũng có những phần mềm có khi là cả trăm nghìn dòng code, nhưng nó chỉ là giúp chúng ta để thực hiện hóa cái công việc hành chính bình thường. Cho nên bây giờ, để có một hướng dẫn mang tính chất chi tiết là một thách thức rất lớn”.

Dẫn chứng từ thực tế phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp công nghệ, Bộ trưởng chỉ ra một sự thật: Quy trình nghiệp vụ và dữ liệu (vốn mồi) do nhà nước cung cấp thường chiếm đến 90% giá trị của hệ thống, trong khi doanh nghiệp chỉ thực hiện 10% công đoạn cụ thể hóa bằng mã lệnh. Tuy nhiên, cơ chế hiện tại lại chưa có công thức để định giá đúng giá trị của 90% "vốn mồi" đó, dẫn đến việc định giá phần mềm bị sai lệch bản chất.

Khi giá trị sáng tạo gấp 1 triệu lần định mức tiền lương

Bàn về dự toán định mức kinh phí cho các đề tài, nhiệm vụ khoa học, Bộ trưởng cho rằng cách tính lương dựa trên ngày công (ba-rem) vẫn phải có. Tuy nhiên, đã không còn tương xứng với công sức và giá trị mà các nhà khoa học tạo ra. “Ví dụ lương trung bình là 70 triệu, nhưng khi làm ra giá trị mà khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo tạo ra có khi gấp cả hàng nghìn, triệu lần con số định mức đó. Như thế có vẻ gì đó không tương xứng”. Vì vậy Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề xuất: “bây giờ phải tìm cách chuyển qua cơ chế khoán theo sản phẩm”.

Tuy nhiên, nút thắt nằm ở việc định giá các sản phẩm trung gian. Theo Bộ trưởng, các nhà khoa học có thể thẩm định về mặt chuyên môn, nhưng để định giá chính xác giá trị đó bằng tiền nhằm đưa vào công thức quản lý là bài toán vô cùng khó khăn, đòi hỏi các bộ ngành phải cùng ngồi lại thay vì trông chờ vào một công thức tổng quát có sẵn.

“Tôi không sợ trách nhiệm”

Trong bối cảnh tâm lý e ngại sai sót còn đang phổ biến, phát biểu của Bộ trưởng Vũ Hải Quân về trách nhiệm cá nhân gắn liền với vận mệnh quốc gia đã gây ấn tượng mạnh. Ông khẳng định việc tháo gỡ điểm nghẽn kinh phí phải đi đôi với sự cẩn trọng tuyệt đối để tránh thất thoát ngân sách.

“Tôi không sợ trách nhiệm, nhưng trách nhiệm lớn nhất là có tội với đất nước nếu định giá không đúng. Nếu không làm cẩn thận, nó sẽ tạo ra lỗ hổng để người ta lợi dụng làm những việc mà sau này anh em mình có tội với đất nước... để thất thoát, chiếm dụng ngân sách nhà nước thì rất nguy hiểm”, Bộ trưởng khẳng định.

Chính vì vậy, quan điểm của Bộ trưởng là làm đến đâu trao đổi thống nhất đến đó để công việc không chậm lại, nhưng phải đảm bảo tính đúng đắn. Ông khẳng định đây là những vấn đề "mới và khó", phải làm nhưng không thể làm nhanh hơn một cách thiếu căn cứ.

Kết luận buổi làm việc, Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị khẩn trương tổng hợp báo cáo gửi Ban chỉ đạo. Cuộc họp chiều 28/4 không chỉ là buổi làm việc hành chính, mà là lời khẳng định về quyết tâm thay đổi tư duy quản lý từ "quản lý đầu vào" (chấm công, đếm dòng code) sang "quản lý đầu ra" (giá trị sản phẩm), nhằm thực sự biến công nghệ thành động lực dẫn đường cho sự phát triển của đất nước.

Nam Phong