Trung Quốc đưa AI vào giáo dục để duy trì vị trí siêu cường công nghệ

Đứng ở tuyến đầu của công cuộc chuyển đổi vĩ đại này chính là các trường học, nơi đang nhanh chóng biến thành những phòng thí nghiệm hiện đại cho giới hạn tiếp theo của các ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Tham vọng siêu cường công nghệ từ lớp học

Một ngôi trường mới nằm trên bờ hồ Tương Hồ thơ mộng ở Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang đang thu hút sự chú ý đặc biệt của các nhà giáo dục trên khắp Trung Quốc. Trường Tương Hồ, được thành lập vào năm 2021 như một cơ sở tư thục kết hợp giáo dục tiểu học và trung học cơ sở, hiện đã có 1.000 học sinh theo học. Khuôn viên của trường trông không giống một ngôi trường truyền thống mà giống một khu phức hợp nghiên cứu công nghệ cao tinh vi hơn.

Vào một ngày tháng 11 năm ngoái, cô bé Gao Yilin, học sinh lớp 9 mới 15 tuổi, ngồi tại bàn học trong lớp, chăm chú ghi chép các công thức toán học vào vở. Nhưng thay vì một chiếc bút chì thông thường, nữ sinh này đang cầm trên tay một chiếc "bút thông minh". Đầu bút có gắn một camera siêu nhỏ, và thân bút có tích hợp một cảm biến áp suất. Mỗi nét vẽ của cô bé, từ hình dáng cho đến lực ấn đều được ghi lại dưới dạng dữ liệu số hóa. Gao cho biết trí tuệ nhân tạo sẽ phân tích lượng dữ liệu này và ngay lập tức báo cho giáo viên biết cách cô bé tiếp cận vấn đề cũng như chính xác vị trí mà cô bé bị mắc kẹt trong quá trình tư duy.

Hệ thống tinh vi này cho phép các giáo viên nhanh chóng xác định những học sinh đang gặp khó khăn và đồng thời xem vị trí chỗ ngồi của các em trong không gian lớp học. Ngay sau một bài kiểm tra toán, giáo viên của Gao đã bước tới bàn của cô bé và nhẹ nhàng hướng dẫn rằng mặc dù câu trả lời cho phương trình là chính xác, nhưng vẫn có một cách giải đơn giản hơn và khuyến khích cô bé thử suy nghĩ lại toàn bộ quá trình. Gao gật đầu tán thưởng và chia sẻ rằng nhờ chiếc bút này, cô bé học tập hiệu quả hơn và điểm số môn toán đã được cải thiện rất nhiều. Hiệu trưởng Ye Cuiwei, 66 tuổi, nhận định rằng trí tuệ nhân tạo cho phép nhà trường cung cấp sự hướng dẫn chi tiết mà thông thường sẽ đòi hỏi sức lực của vài giáo viên cộng lại.

Phạm vi tiếp cận của công nghệ này thậm chí còn vươn tới tận khu vực căng tin. Mỗi chiếc đĩa đều mang một chip IC nhúng, cho phép trường học theo dõi lượng thức ăn trưa của từng cá nhân học sinh, bao gồm tổng lượng calo và sự cân bằng dinh dưỡng trong mỗi bữa ăn. Trong các lớp học thể dục, những chiếc vòng đeo tay được trang bị cảm biến sẽ liên tục ghi lại nhịp tim. Dữ liệu này được tải lên hệ thống đám mây, nơi trí tuệ nhân tạo phân tích nó để giúp xác định và nuôi dưỡng tiềm năng thể thao của các em ngay từ giai đoạn đầu.

Ông Ye nhấn mạnh rằng đây không phải là một hệ thống giám sát, mà là một hình thức hợp tác giữa con người và trí tuệ nhân tạo trong nền giáo dục hiện đại. Đơn vị điều hành Trường Tương Hồ hiện đang quản lý hơn 30 cơ sở giáo dục trên toàn quốc, trải dài từ trường mẫu giáo đến trường trung học phổ thông. Tổng cộng, khoảng 60.000 học sinh hiện đang là một phần của cuộc thử nghiệm khổng lồ này về giáo dục có sự hỗ trợ của công nghệ máy học.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh số lượng trường học ở Trung Quốc đã giảm xuống còn 470.000 trường do tỷ lệ sinh sụt giảm, sau khi từng đạt đỉnh hơn 1 triệu trường vào những năm 1970. Vào tháng 1/2025, Bắc Kinh đã ban hành một bản kế hoạch xây dựng một "hệ thống giáo dục vững mạnh", đặt ra một mục tiêu đầy tham vọng: Đến năm 2035, khả năng tiếp cận và chất lượng của giáo dục cơ bản phải nằm trong nhóm tốt nhất thế giới. Cùng với sáng kiến này, chính phủ đã chính thức nâng tầm cải cách giáo dục có hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo lên mức chiến lược quốc gia. Cuộc cải cách này hiện đang được dẫn dắt bởi những cá nhân xuất chúng từng làm việc ở cấp độ cao nhất của giới kinh doanh toàn cầu.

Những dự án giáo dục triệu đô và tham vọng siêu cường công nghệ

Tại Hàng Châu, thành phố đặt trụ sở chính của gã khổng lồ internet Alibaba Group, một mô hình giáo dục tiên tiến khác đang dần thành hình. Trên một khuôn viên rộng lớn, rợp bóng cây với diện tích 150.000 mét vuông là Trường Hàng Châu Yungu, một cơ sở mang đậm tính tương lai cả trong thiết kế kiến trúc lẫn triết lý vận hành. Được khởi xướng vào năm 2017 bởi nhà sáng lập Alibaba Jack Ma cùng các đối tác với khoản đầu tư khổng lồ khoảng 200 triệu USD, cơ sở giáo dục song ngữ tư thục này hiện phục vụ khoảng 1.600 học sinh từ bậc mẫu giáo đến trung học phổ thông.

Một trong số các học sinh tiêu biểu là Wu Junyou, nam sinh 15 tuổi đang học lớp 9, người đang tự tay phát triển một nền tảng công nghệ cho phép học sinh trao đổi đồng phục cũ ngay trong phạm vi trường học. Wu chia sẻ rằng khi học sinh lớn lên, đồng phục sẽ không còn vừa nữa và cậu nghĩ sẽ bớt lãng phí hơn rất nhiều nếu có thể luân chuyển chúng bên trong nội bộ nhà trường. Màn hình máy tính của nam sinh này tràn ngập các dòng mã lập trình phức tạp. Wu đã khám phá ra niềm đam mê lập trình của mình vào năm lớp 3, sau khi tham gia một khóa học bắt buộc mang tên "Tư duy Thiết kế", được xây dựng dựa trên tinh thần giải quyết vấn đề và thử nghiệm không ngừng của Thung lũng Silicon.

Công việc trên nền tảng trao đổi đồng phục đã có thêm động lực to lớn nhờ sự giúp đỡ tận tình của người hướng dẫn cậu, anh Yu Xing, một cựu kỹ sư Google 43 tuổi. Anh Yu đã truyền cảm hứng cho nam sinh bằng lời khẳng định rằng nếu học về trí tuệ nhân tạo, cậu có thể giải quyết được nhiều vấn đề xã hội hơn thế nữa. Bản thân anh Yu từng thuộc đội ngũ nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo của Google. Sau khi dành bốn năm ở Thượng Hải và một thập kỷ cống hiến tại Thung lũng Silicon, anh đã quyết định trở lại Trung Quốc vào năm 2021.

Hiện tại, anh đang trực tiếp giảng dạy một khóa học mang đầy tính định hướng có tựa đề "Trí tuệ nhân tạo Kiến tạo Tương lai". Giống như anh Yu, những trí thức từng học tập ở nước ngoài đã mang kiến thức chuyên môn sâu rộng của họ trở về cống hiến cho Trung Quốc. Theo số liệu từ hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã, từ năm 1978 đến năm 2024, có tổng cộng 8,88 triệu người Trung Quốc đi du học, trong đó 6,44 triệu người đã lựa chọn trở về nước.

Trợ lý ảo tại gia và nền tảng đào tạo giáo viên thế hệ mới

Trí tuệ nhân tạo do Trung Quốc sản xuất cũng đang dần thâm nhập sâu vào các gia đình, đồng hành cùng trẻ em trong cuộc sống thường ngày của chúng. Trong một khu dân cư ở Thượng Hải, cậu bé 14 tuổi Wu Yutong, học sinh năm thứ ba tại trường trung học cơ sở trực thuộc Đại học Ngoại ngữ Thượng Hải, thường bắt đầu buổi sáng của mình bằng cách trò chuyện thân mật với Tmall Genie, chiếc loa thông minh của Alibaba. Cậu bé thoải mái yêu cầu hệ thống gợi ý một lịch trình hợp lý cho ngày nghỉ sau kỳ thi, bao gồm việc đọc sách, đạp xe và một chút thời gian dành cho học tập.

Thiết bị lập tức phản hồi thông minh, đề xuất việc đọc sách từ 10 giờ sáng đến trưa, đi xe đạp từ 3 giờ chiều đến 6 giờ chiều, và tinh tế đặt thời gian học vào lúc 8 giờ tối. Sau khi cậu bé đồng ý, hệ thống xác nhận việc ghi nhận lịch trình. Những gợi ý này được cá nhân hóa hoàn toàn dựa trên hành vi trong quá khứ của Wu, bao gồm thời gian thức dậy thông thường, thói quen trong những ngày nghỉ và các mô hình học tập trước đây. Thiết bị sẽ chủ động gửi một cảnh báo khi đến từng thời điểm đã được lên lịch.

Trong bối cảnh xã hội áp lực cao và cạnh tranh khốc liệt của Trung Quốc, Wu, người tự nhận mình dễ bị căng thẳng lại tỏ ra vô cùng thoải mái với mối quan hệ đang phát triển này. Wu thậm chí thẳng thắn thừa nhận rằng cậu thường dễ tiếp thu ý kiến từ trợ lý ảo hơn là sự cằn nhằn của cha mẹ. Wu cho biết hệ thống tự tiến hóa và những lời khuyên của nó rất chính xác, biến nó trở thành một phần không thể thiếu đối với cậu. Tại một quốc gia nơi thế hệ con một hiện đang chiếm ưu thế và các hộ gia đình có cả hai vợ chồng cùng đi làm là một chuẩn mực phổ biến, công nghệ đang dần chiếm được lòng tin của trẻ em và không ngừng mở rộng sự hiện diện của nó ngay trong môi trường gia đình.

Không dừng lại ở đó, năng lực trí tuệ của các giáo viên tương lai cũng đang được nâng tầm bởi công nghệ nội địa. Tại Đại học Sư phạm Hoa Đông ở Thượng Hải, một trong những cơ sở đào tạo giáo viên hàng đầu của đất nước, một lớp học gồm 30 sinh viên đang say sưa thực hành kỹ năng tranh luận bằng tiếng Anh. Nhưng điều đặc biệt là họ không hề nói chuyện với nhau.

Thay vào đó, mỗi sinh viên đang căng thẳng đấu trí với một chương trình trí tuệ nhân tạo ngay trên chiếc điện thoại thông minh. Khi hệ thống đưa ra chủ đề về việc liệu khởi nghiệp sau khi tốt nghiệp có phải là một lựa chọn khôn ngoan hay không, một sinh viên đáp lại rằng bản thân thích một công việc ổn định hơn. Ngay lập tức, chương trình phản pháo lại một cách sắc sảo rằng rủi ro là một phần tất yếu của sự trưởng thành và khuyên sinh viên không nên sợ thất bại. Ứng dụng tranh luận thực tế này cũng được vận hành hoàn toàn bởi hệ thống do Trung Quốc phát triển.

Giáo sư Li Zheng, 49 tuổi, người đã trực tiếp phát triển hệ thống này, cho biết khoảng 7.000 giáo viên tương lai trong khuôn viên trường đang tích cực sử dụng ứng dụng này, và nó đã được giới thiệu rộng rãi tại 100 trường học khác. Ông tự hào khẳng định hệ thống nội địa thực sự là một trợ lý giáo dục đạt hiệu suất cao và cực kỳ hiệu quả. Bằng cách tận dụng và khai thác triệt để sự tiến bộ nhanh chóng của các công nghệ cây nhà lá vườn, Bắc Kinh đặt mục tiêu to lớn là đạt được sự tự chủ và tự cường về mặt trí tuệ. Với dân số 1,4 tỷ người, đất nước này đang vững bước vạch ra và kiên định thực hiện tầm nhìn về một kiểu siêu cường hoàn toàn mới trên bản đồ thế giới.

Bùi Tú