Kỳ lân công nghệ chọn đầu tư tăng trưởng sâu bằng hạ tầng, rót tiền vào AI, dữ liệu và robot thông minh

Trong bức tranh đầu tư công nghệ toàn cầu năm 2026, “kỳ lân” không còn chỉ được nhìn qua định giá tỉ USD hay tốc độ gọi vốn. Điều nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn là các công ty này đang đặt cược vào đâu, tạo ra dòng tiền thế nào và có đủ năng lực bước qua giai đoạn thị trường vốn thận trọng hơn hay không.

Theo CB Insights, đến tháng 3/2026, thế giới có hơn 1.300 doanh nghiệp kỳ lân, tức các công ty tư nhân được định giá từ 1 tỉ USD trở lên. PitchBook cũng cập nhật danh sách các kỳ lân mới trong năm 2026, cho thấy cuộc đua vẫn tiếp diễn nhưng dòng tiền đang tập trung rõ hơn vào một số lĩnh vực có khả năng tạo thay đổi nền tảng cho nền kinh tế số.

Điểm nổi bật nhất là AI không còn là một nhánh đầu tư riêng lẻ. AI đang trở thành lớp hạ tầng chung cho nhiều lĩnh vực, từ phần mềm doanh nghiệp, dữ liệu, bán dẫn, điện toán đám mây, robot, an ninh mạng đến y sinh. WIPO ghi nhận trong nhóm kỳ lân giai đoạn 2021 đến 2025, AI chiếm khoảng 56% số lượng doanh nghiệp và 65% tổng định giá, phản ánh mức độ áp đảo của công nghệ này trong thị trường đổi mới sáng tạo toàn cầu.

AI, trung tâm dữ liệu và robot trở thành “đường đua” lớn

Nếu giai đoạn trước, nhiều kỳ lân công nghệ tăng trưởng nhờ ứng dụng tiêu dùng, gọi xe, thương mại điện tử hoặc tài chính số, thì năm 2026 cho thấy một hướng đi khác: đầu tư vào hạ tầng lõi. Các công ty AI lớn cần sức mạnh tính toán khổng lồ, kéo theo nhu cầu về chip, trung tâm dữ liệu, điện, làm mát, phần mềm tối ưu vận hành và hệ sinh thái bảo mật.

Reuters cho biết nhiều thỏa thuận trị giá hàng chục tỉ USD đang được ký kết quanh AI, điện toán đám mây và chip. Trong đó, Amazon công bố khoản đầu tư bổ sung vào Anthropic, còn Anthropic cam kết chi tiêu lớn cho công nghệ đám mây của Amazon trong nhiều năm tới. Điều này cho thấy các kỳ lân AI không chỉ cạnh tranh bằng mô hình ngôn ngữ, mà còn bằng khả năng nắm giữ hạ tầng tính toán.

Sam Altman, CEO OpenAI, từng mô tả tham vọng xây dựng năng lực hạ tầng AI ở quy mô rất lớn, với tầm nhìn tạo ra “một nhà máy có thể sản xuất một gigawatt hạ tầng AI mới mỗi tuần”. Dù mục tiêu này còn nhiều thách thức về chip, điện, xây dựng và robot, phát biểu đó phản ánh tư duy đầu tư mới của các kỳ lân công nghệ: ai kiểm soát được năng lực tính toán, người đó có lợi thế chiến lược.

Không chỉ AI phần mềm, “AI vật lý” cũng nổi lên như một xu hướng lớn. NVIDIA cho biết nhiều doanh nghiệp robot toàn cầu đang đưa AI vào thế giới thực. Jensen Huang, nhà sáng lập kiêm CEO NVIDIA, nhận định “Physical AI has arrived”, đồng thời cho rằng mọi công ty công nghiệp sẽ trở thành công ty robot. Cách nhìn này lý giải vì sao robot, nhà máy thông minh, logistics tự động, xe tự hành và hạ tầng công nghiệp đang được nhiều quỹ chú ý hơn.

Thực tế, SoftBank cũng đang được Reuters dẫn lại thông tin về kế hoạch thành lập và niêm yết một công ty AI và robot mới có tên Roze tại Mỹ, có thể sớm nhất trong năm 2026. Dù SoftBank chưa bình luận, động thái này cho thấy các tập đoàn đầu tư lớn đang nhìn robot không chỉ là thiết bị, mà là một phần của chuỗi hạ tầng AI, trung tâm dữ liệu và công nghiệp tương lai.

Cùng lúc đó, Gartner xếp các hệ thống đa tác nhân, mô hình ngôn ngữ chuyên biệt theo từng lĩnh vực, nền tảng bảo mật AI và nền tảng phát triển phần mềm AI native vào nhóm xu hướng công nghệ chiến lược năm 2026. Theo Gartner, mô hình chuyên biệt theo ngành sẽ giúp doanh nghiệp có độ chính xác cao hơn, chi phí thấp hơn và phù hợp hơn với yêu cầu tuân thủ so với mô hình tổng quát.

Điều này đang làm thay đổi cách các kỳ lân công nghệ gọi vốn. Thay vì chỉ kể câu chuyện tăng trưởng người dùng, họ phải chứng minh được năng lực giải quyết bài toán cụ thể của doanh nghiệp: giảm chi phí, tăng năng suất, bảo vệ dữ liệu, tự động hóa quy trình và tạo doanh thu bền vững. AI tổng quát vẫn hấp dẫn, nhưng AI chuyên ngành mới là nơi nhiều doanh nghiệp sẵn sàng trả tiền.

Từ góc độ người dùng phổ thông, xu hướng này có thể nhìn thấy qua những thay đổi hằng ngày: ứng dụng ngân hàng số cá nhân hóa hơn, chatbot chăm sóc khách hàng hiểu ngữ cảnh hơn, hệ thống giao hàng tối ưu tuyến đường hơn, camera thông minh phát hiện rủi ro sớm hơn. Người dân không nhất thiết quan tâm công ty nào là kỳ lân, nhưng họ cảm nhận rõ dịch vụ số đang len sâu vào tiêu dùng, đi lại, học tập, khám chữa bệnh và quản lý tài chính.

Cơ hội của Việt Nam trong làn sóng hạ tầng số

Tại Việt Nam, xu hướng đầu tư của các kỳ lân công nghệ quốc tế mở ra cả cơ hội lẫn sức ép. Cơ hội nằm ở việc Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị AI, trung tâm dữ liệu, bán dẫn, phần mềm và nhân lực công nghệ. Sức ép là doanh nghiệp trong nước phải chuyển nhanh từ gia công phần mềm đơn thuần sang năng lực làm sản phẩm, khai thác dữ liệu và cung cấp giải pháp có hàm lượng công nghệ cao hơn.

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia nhấn mạnh yêu cầu phát triển mạnh dữ liệu, hạ tầng số, công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo. Đây là nền tảng chính sách quan trọng để Việt Nam đón dòng vốn mới trong bối cảnh AI và hạ tầng số trở thành tài sản chiến lược.

Reuters từng đưa tin FPT đầu tư 200 triệu USD vào “nhà máy AI” sử dụng chip và phần mềm NVIDIA, hướng tới phát triển nghiên cứu AI, AI tạo sinh và các ứng dụng như xe tự hành. FPT cũng khởi công trung tâm AI tại Bình Định với quy mô đầu tư khoảng 174 triệu USD, cho thấy doanh nghiệp Việt đang bước vào cuộc đua hạ tầng và ứng dụng AI chứ không chỉ dừng ở dịch vụ công nghệ thông tin truyền thống.

Năm 2025, Qualcomm cũng khai trương trung tâm nghiên cứu và phát triển AI tại Việt Nam, tập trung vào AI tạo sinh và AI tác nhân cho điện thoại, máy tính cá nhân, XR, ô tô và IoT. Sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ lớn cho thấy Việt Nam đang được nhìn nhận như một điểm đến có tiềm năng trong hệ sinh thái AI khu vực.

Ở mảng trung tâm dữ liệu, các báo cáo gần đây cho thấy Việt Nam đang đứng trước làn sóng đầu tư mới. VnEconomy dẫn nhận định rằng công suất trung tâm dữ liệu tại Việt Nam hiện khoảng 104MW và có thể tăng lên gần 600MW vào năm 2030. Trong khi đó, TP.HCM đã ký kết hợp tác phát triển dự án trung tâm dữ liệu AI có tổng vốn khoảng 2,1 tỉ USD, bao gồm trung tâm dữ liệu, thiết bị, điện, cấp thoát nước và GPU.

Tuy nhiên, đầu tư vào kỳ lân công nghệ năm 2026 không phải cuộc chơi chỉ có màu hồng. Chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu tăng, nhu cầu điện rất lớn, rủi ro pháp lý về dữ liệu ngày càng cao và thị trường vốn trở nên chọn lọc hơn. Các kỳ lân muốn tiếp tục tăng trưởng phải trả lời được câu hỏi: công nghệ của họ có tạo ra hiệu quả thực tế cho doanh nghiệp và người dùng hay chỉ dựa vào kỳ vọng định giá?

Với nhà đầu tư, xu hướng năm 2026 có thể tóm gọn trong 5 nhóm chính: AI chuyên ngành, hạ tầng tính toán, an ninh mạng cho AI, robot ứng dụng thực tế và dữ liệu số. Với doanh nghiệp Việt Nam, đây là thời điểm cần chọn đúng vị trí trong chuỗi giá trị: không nhất thiết phải tạo ra mô hình AI lớn như OpenAI hay Anthropic, nhưng có thể xây dựng dữ liệu ngành, giải pháp chuyên biệt, phần mềm vận hành, dịch vụ bảo mật và ứng dụng phù hợp thị trường bản địa.

Nhìn rộng hơn, các kỳ lân công nghệ năm 2026 đang chuyển từ “tăng trưởng nhanh bằng ứng dụng” sang “tăng trưởng sâu bằng hạ tầng”. Dòng tiền không chỉ đi tìm ý tưởng mới, mà đi tìm năng lực vận hành, năng lực dữ liệu và khả năng thương mại hóa AI trong đời sống. Đây cũng là tín hiệu để Việt Nam chuẩn bị nhân lực, chính sách và hạ tầng, nếu muốn không chỉ là thị trường tiêu dùng công nghệ mà còn là một điểm đến sản xuất, nghiên cứu và sáng tạo trong kỷ nguyên AI.

Nguyễn Tuyết