Robot AI Trung Quốc bắt đầu chiếm lĩnh thị trường giúp việc nhà

Tại một khu dân cư rợp bóng cây với những khu vườn xanh mát ở quận Phúc Điền thuộc thành phố Thâm Quyến, cô lao công 50 tuổi tên Long Khai Liễu nhẹ nhàng đưa tay bấm chuông cửa nhà khách hàng. Khi cánh cửa mở ra, đứng bên cạnh cô Long là một robot AI có chiều cao khoảng 1,5 m với lớp vỏ màu trắng bạc hiện đại, sở hữu những cánh tay cơ khí thon dài cùng hai bộ gắp cực kỳ linh hoạt được đặt trên các bánh xe di chuyển, đi kèm phía sau là một kỹ sư giám sát.

Kể từ ngày 13/3 vừa qua, họ đã hình thành một tổ đội làm việc vô cùng ăn ý trong thế giới thực. Sự hiện diện của robot AI do công ty Tự Biến Lượng phát triển cùng nền tảng dịch vụ 58 Đồng Thành đang biến một người phụ nữ vốn ít có cơ hội tiếp xúc với công nghệ cao trở thành nhân chứng sống động nhất cho quá trình ứng dụng trí tuệ nhân tạo hiện thân vào môi trường gia đình phức tạp.

Robot AI là người học việc biết tư duy và nghệ thuật phân công lao động

Cô Long vốn quê ở Hồ Nam, bắt đầu lặn lội đến Thâm Quyến lập nghiệp từ năm 2012. Bằng sự chăm chỉ và tỉ mỉ thiên bẩm, cô đã nhanh chóng có được chỗ đứng vững chắc trong nghề giúp việc dọn dẹp nhà cửa, từ đó kiếm tiền nuôi nấng các con khôn lớn. Cách đây ba năm, cô chính thức gia nhập nền tảng 58 Đồng Thành để trở thành một nhân viên dọn dẹp chuyên nghiệp.

Sự nghiệp bình lặng của cô bất ngờ rẽ sang một hướng hoàn toàn mới vào tháng 3/2026, khi danh sách nhận việc của cô bắt đầu xuất hiện một thẻ đánh dấu vô cùng đặc biệt với nội dung chỉ định rằng cô sẽ có một trợ lý robot AI đi kèm trong ca làm việc. Cô Long nhớ lại trải nghiệm đầu tiên của mình với sự tò mò: "Lúc đầu tôi cũng không biết chuyện gì đang xảy ra, chỉ nghe nói có robot có thể làm việc cùng chúng tôi". Đó là một buổi chiều muộn, đúng ba giờ, khi cô có mặt đúng giờ tại cửa nhà khách hàng thì robot AI đã được vị kỹ sư đưa đến tận nơi.

Lần đầu tiên nhìn thấy người đồng nghiệp bằng kim loại, cô Long không hề tỏ ra quá ngạc nhiên hay bối rối. Cô bình tĩnh bỏ giày để bước vào nhà, theo thói quen đưa mắt quan sát toàn bộ không gian và bắt đầu làm việc theo đúng quy trình phối hợp của dịch vụ dọn dẹp thông minh. Điều khiến cô thực sự bất ngờ là robot AI bên cạnh dường như cũng đang thực hiện một hành vi quan sát tương tự. Nó dừng lại một cách lặng lẽ ngay tại lối vào phòng khách, các camera liên tục xoay chuyển để quét và đánh giá toàn bộ không gian xung quanh.

Trên sàn nhà của khách hàng lúc đó đang vương vãi một đống đồ chơi của trẻ nhỏ. Cô Long tinh ý nhận ra rằng người đồng nghiệp máy móc không hề vội vàng dùng kẹp gắp lung tung, thay vào đó, nó khéo léo gạt các chướng ngại vật ra trước, sau đó sắp xếp mọi thứ theo trình tự từ ngoài vào trong để đưa từng món đồ chơi vào hộp. Cách làm việc ưu tiên quan sát trước rồi mới lên kế hoạch này khiến cô cảm thấy nó giống như một người học việc biết suy nghĩ chứ không phải một robot vô tri.

Theo đúng quy chuẩn dịch vụ, một đơn hàng dọn dẹp thông minh như vậy kéo dài trong 3 giờ với sự phân công lao động vô cùng rành mạch. Trợ lý máy móc sẽ chịu trách nhiệm dọn dẹp khu vực phòng khách, bao gồm việc cất giữ đồ đạc và làm sạch bề mặt cơ bản. Những chiếc cốc hay điều khiển tivi nằm ngổn ngang trên bàn ăn nhanh chóng được robot AI gắp và xếp ngay ngắn thành một đường thẳng tắp. Quần áo vứt lộn xộn trên ghế sofa được cánh tay cơ khí gấp lại ngay ngắn, trong khi những đôi giày tản mác dưới sàn được đặt chính xác vào đúng ngăn tủ.

Thao tác cuối cùng của nó là nhấc túi rác cũ ra ngoài và thuần thục lồng một chiếc túi mới vào thùng. Phần việc còn lại thuộc về cô Long, người được giải phóng đôi tay để xách theo chai dung dịch tẩy rửa tiến thẳng vào nhà bếp và phòng tắm. Cô tập trung xử lý các vết dầu mỡ bám chặt trên khe máy hút mùi, những đốm nấm mốc cứng đầu trong kẽ gạch hoa hay cặn bẩn đọng lại ở góc bồn rửa mặt. Cô giải thích rằng đây là những vị trí mà robot hiện tại vẫn chưa thể vươn tới được: "Những công việc này mệt mỏi và hao tổn sức lực nhất, đồng thời cũng đòi hỏi kỹ năng tay nghề cao nhất".

Sự ăn ý của bộ đôi này còn được thể hiện qua các tương tác vật lý trực tiếp. Đối với những công việc đòi hỏi sự phối hợp của hai người như gấp chăn và dọn giường, robot AI đã có khả năng cảm nhận chính xác lực tác động từ tay của cô Long. Mặc dù trong lần phối hợp đầu tiên, người trợ lý này chưa xác định đúng trọng tâm của một chiếc chăn lớn và cần cô phải hỗ trợ một tay, nhưng chỉ sau một tháng, tốc độ tiến hóa của nó đã làm cô kinh ngạc.

Giờ đây, cô chỉ cần chủ động nắm lấy một góc chăn và giũ mạnh, bộ gắp cơ khí sẽ lập tức bắt trọn đầu còn lại với độ chuẩn xác tuyệt đối. Khi được phóng viên đặt câu hỏi về mức độ thay thế sức lao động, cô Long cẩn trọng suy nghĩ rồi đưa ra ước tính rằng người đồng nghiệp này đã gánh vác được khoảng 30% khối lượng công việc, và bản thân cô vẫn đang vô cùng háo hức chờ đợi những bước tiến hóa tiếp theo của nó.

Rào cản chi phí khổng lồ và khát vọng thu thập dữ liệu chân thực

Ở thời điểm hiện tại, mức giá áp dụng cho dịch vụ dọn dẹp nhà cửa thông minh này hoàn toàn ngang bằng với chi phí thuê nhân công truyền thống trên cùng một nền tảng. Khi thông tin này lan truyền trên các phương tiện truyền thông, một người nước ngoài sinh sống tại Thâm Quyến đã tò mò đặt lịch trải nghiệm qua ứng dụng và sau đó phải thốt lên kinh ngạc trên mạng xã hội.

Khách hàng này chia sẻ rằng toàn bộ chi phí cho 3 giờ phục vụ, bao gồm cả tiền boa, chỉ vỏn vẹn 149 nhân dân tệ, một mức giá rẻ đến mức không thể thuê nổi một giờ lao động chân tay tại Thung lũng Silicon. Một chi tiết đáng chú ý là mức thu nhập mà cô Long nhận được từ đơn hàng có sự tham gia của robot AI vẫn được giữ nguyên vẹn so với các ca làm việc 3 giờ thông thường. Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ gánh nặng chi phí từ khâu điều động thiết bị, bảo trì cho đến quy trình vận hành phục vụ tận nhà đều đang được công ty Tự Biến Lượng chấp nhận gánh vác hoàn toàn.

Khi đề cập đến bài toán chi phí đưa thiết bị thông minh vào các hộ gia đình, nhà sáng lập công ty là ông Vương Tiềm thẳng thắn chia sẻ mục tiêu vĩ mô của mình. Ông khẳng định tham vọng muốn phổ cập rộng rãi sản phẩm vào mọi mái ấm, do đó yếu tố cốt lõi là phải tối ưu hóa giá thành để mọi gia đình đều có khả năng chi trả. Thực tế cho thấy, việc chế tạo một robot sở hữu năng lực phối hợp hai cánh tay linh hoạt hiện nay tiêu tốn đến hàng trăm nghìn nhân dân tệ, một con số vượt quá tầm với của những gia đình lao động bình dân.

Tuy nhiên, vị lãnh đạo này nhấn mạnh rằng việc đưa robot AI xâm nhập vào môi trường gia đình ở giai đoạn hiện tại thực chất là một quá trình nhập liệu dữ liệu thực tế vô giá. Dù công ty đã đổ tiền xây dựng một trong những nhà máy dữ liệu có quy mô khổng lồ nhất thế giới từ đầu năm 2024, nhưng dữ liệu thu thập trong môi trường khép kín vẫn là chưa đủ.

Giám đốc công nghệ của công ty là ông Vương Hạo giải thích thêm về triết lý này bằng một phép ẩn dụ thú vị. Ông gọi những luồng thông tin thu thập từ các hộ gia đình thực tế là "dữ liệu sữa", một loại dữ liệu vô cùng ồn ào, ngẫu nhiên nhưng lại chứa đựng hàm lượng dinh dưỡng tri thức cực kỳ phong phú. Trái ngược lại, môi trường phòng thí nghiệm với ánh sáng được điều chỉnh hoàn hảo và không có bất kỳ vật thể gây nhiễu nào chỉ tạo ra "dữ liệu nước đường".

Những robot được nuôi lớn bằng nước đường sẽ nhanh chóng trở nên vô dụng khi bước vào một ngôi nhà thực tế, nơi chúng phải đối mặt với một chiếc dép lê bị đá bay lộn xộn, một con mèo bất ngờ nhảy lên bàn hay một bề mặt gương phản chiếu ánh sáng chói lóa. Do đó, việc kết nối với mạng lưới hơn 45 triệu hộ gia đình của nền tảng 58 Đồng Thành được xem là một bãi thử nghiệm tự nhiên tuyệt vời, giúp công ty hoàn thiện chu trình từ nghiên cứu công nghệ đến kiểm chứng môi trường và cuối cùng là thương mại hóa khép kín.

Sự hậu thuẫn từ các gã khổng lồ và tương lai của lực lượng lao động

Dù nhận được nhiều lời khen ngợi, sự xuất hiện ngày càng dày đặc của các trợ lý máy móc tại nhà khách hàng cũng vấp phải không ít những lời phàn nàn. Nhiều người dùng thẳng thừng chê bai tốc độ làm việc của thiết bị quá chậm chạp, đi kèm sự bất tiện khi luôn phải có một kỹ sư túc trực giám sát.

Phản hồi trước những ý kiến trái chiều này, phía công ty công khai thừa nhận giới hạn hiện tại của công nghệ khiến tốc độ của máy móc thua xa con người. Tuy nhiên, họ khẳng định đây là bước đệm lịch sử trên con đường tiến hóa trí tuệ, và thông qua quá trình học hỏi liên tục trong môi trường gia đình thực tế, các thao tác của chúng sẽ ngày càng trở nên thuần thục hơn.

Trong giới công nghệ, Tự Biến Lượng đang nổi lên như một hiện tượng đặc biệt khi họ là công ty trí tuệ nhân tạo hiện thân duy nhất tại thị trường nội địa nhận được sự rót vốn đầu tư cùng lúc từ bốn gã khổng lồ là ByteDance, Alibaba, Meituan và Xiaomi. Công ty này từ chối chạy theo trào lưu chế tạo những mẫu mã chỉ biết khiêu vũ, nhào lộn hay chạy đua tốc độ để thu hút sự chú ý.

Họ cũng không đặt trọng tâm vào các môi trường công nghiệp, nơi các nhiệm vụ dây chuyền vốn chỉ lặp đi lặp lại với ranh giới an toàn rõ ràng và phụ thuộc quá nhiều vào khâu huấn luyện sau cùng. Thay vào đó, họ dồn toàn lực vào việc phát triển bộ não trung tâm, lựa chọn môi trường gia đình phức tạp làm chiến trường sinh tử với niềm tin mãnh liệt vào năng lực nền tảng của các mô hình tổng quát.

Thành quả của định hướng này là sự ra đời của kiến trúc mô hình thống nhất toàn cầu mang tên WALL-B vào ngày 21/4 vừa qua. Kiến trúc đột phá này cho phép tích hợp mọi khả năng từ thị giác, ngôn ngữ, hành động cho đến dự đoán vật lý vào cùng một mạng lưới huấn luyện duy nhất, giúp loại bỏ triệt để tình trạng hao hụt dữ liệu và đứt gãy thông tin giữa các mô-đun.

Ông Vương Hạo tự hào cho biết mỗi lần thất bại của robot AI sẽ lập tức được ghi nhận và cập nhật vào các thông số của mô hình, mô phỏng hoàn hảo cơ chế tự cập nhật của trí nhớ não người. Nhờ nền tảng công nghệ vững chắc này, công ty đang lên kế hoạch tung ra mẫu robot dịch vụ gia đình được trang bị mô hình WALL-B vào ngày 25/5 sắp tới, hứa hẹn tạo ra những xáo trộn sâu sắc trong thị trường lao động.

Bùi Tú