Ấn Độ trở thành 'phòng thí nghiệm phim AI' của thế giới như thế nào?

Khi AI viết lại quy luật của “thánh đường” điện ảnh Ấn Độ

Trong khi Hollywood vẫn đang rung chuyển bởi các cuộc đình công và những điều khoản hợp đồng nhằm kiểm soát sự xâm lấn của trí tuệ nhân tạo (AI), thì ở phía bên kia bán cầu, Ấn Độ lại trở thành một “phòng thí nghiệm AI” sống động cho tương lai của điện ảnh.

Không có các công đoàn đủ mạnh để làm chậm quá trình này, cũng thiếu vắng các rào cản pháp lý rõ ràng, ngành công nghiệp phim ảnh Ấn Độ đang bước vào một kỷ nguyên mà ranh giới giữa thực và ảo, giữa sáng tạo con người và thuật toán máy tính ngày càng mờ nhạt.

Từ tiền kỳ đến hậu kỳ: AI trở thành “cộng sự”

Khác với sự dè chừng tại phương Tây, cộng đồng làm phim Ấn Độ đón nhận AI với một thái độ cởi mở và đầy tham vọng, Hollywood Reporter ngày 1/5 cho biết. Hiện nay, AI không còn là một khái niệm xa vời mà đã len lỏi vào gần như mọi giai đoạn của quy trình sản xuất, từ viết kịch bản, trực quan hóa ý tưởng (pre-visualization) cho đến hậu kỳ và thậm chí là tạo ra những bộ phim hoàn toàn bằng AI.

Dipankar Mukherjee, CEO của Studio Blo tại Mumbai, ước tính rằng có đến 80% phim Ấn Độ hiện nay đang sử dụng AI rộng rãi trong giai đoạn tiền kỳ. Công ty của ông đã phát triển nền tảng "Kubrick", cho phép các đạo diễn không rành về công nghệ vẫn có thể tạo ra các storyboard (kịch bản hình ảnh) chi tiết chỉ bằng cách trả lời các câu hỏi về nhân vật và bối cảnh. Điều này giúp nén chặt thời gian sản xuất một cách kinh ngạc: một bộ phim hoạt hình dài được làm hoàn toàn bằng AI chỉ mất từ 6 đến 12 tháng, so với 2 đến 3 năm theo cách truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở việc tiết kiệm thời gian, AI còn giúp hiện thực hóa những ý tưởng mà ngôn ngữ khó có thể diễn tả. Đạo diễn hình ảnh Siddharth Diwan kể lại trải nghiệm khi ông muốn tạo ra ánh trăng có màu vàng kim trong một bộ phim sử thi thần thoại. Khi giải thích bằng lời, không ai hình dung được, nhưng bằng cách sử dụng AI để tạo ra hình ảnh minh họa, ông đã thuyết phục được toàn bộ ê-kíp. Trong các dự án bom tấn như Jigra (2024), các công cụ theo dõi khuôn mặt bằng AI đã giúp làm nổi bật đôi mắt của minh tinh Alia Bhatt một cách tinh tế, một công việc mà trước đây đòi hỏi hàng giờ cắt ghép thủ công từng khung hình.

Đỉnh cao của sự "bình dân hóa" công nghệ là bộ phim Mann Pisahach của đạo diễn Rahi Anil Barve. Với kinh phí chỉ vỏn vẹn 360 USD (khoảng 9 triệu đồng), ông đã quay hai diễn viên bằng iPhone, sau đó dùng AI để tạo ra toàn bộ phục trang, thiết kế sản xuất và thế giới xung quanh họ. AI giờ đây đang trao quyền cho những người trẻ ở các vùng quê nghèo, những người không có cơ hội tiếp cận studio hay ngân sách lớn, có thể thực hiện giấc mơ điện ảnh của mình ngay... trong phòng ngủ.

Khi AI can thiệp vào tác phẩm: Tranh cãi về “linh hồn” điện ảnh

Tuy nhiên, sự tự do quá mức của AI tại Ấn Độ cũng dẫn đến những tiền lệ gây sốc, tiêu biểu là vụ việc liên quan đến bộ phim Raanjhanaa. Đây là một bộ phim bi kịch lãng mạn kinh điển của Ấn Độ từ năm 2013, kết thúc bằng cái chết đau đớn của nhân vật chính Kundan. Thế nhưng, vào tháng 8 năm ngoái, hãng sản xuất Eros International đã tung ra một phiên bản tiếng Tamil mới, trong đó phần kết phim được thay đổi hoàn toàn bằng AI để nhân vật chính mỉm cười tỉnh dậy trên giường bệnh thay vì tử nạn.

Sự thay đổi này đã vấp phải sự phản đối dữ dội từ đạo diễn Aanand L. Rai và ngôi sao chính Dhanush. Dhanush tuyên bố trên mạng xã hội rằng cái kết thay thế này đã "tước đi linh hồn của bộ phim" và đe dọa đến "sự chính trực của nghệ thuật kể chuyện, cũng như di sản điện ảnh". Đạo diễn Rai cũng không giấu nổi sự bức xúc khi thấy cảm xúc trong tác phẩm của mình bị đem ra "chơi đùa".

Tại sao việc này lại gây tranh cãi và tại sao nó vẫn có thể diễn ra?

Xung đột giữa quyền sở hữu và quyền sáng tạo: Theo luật bản quyền Ấn Độ, hãng phim (nhà đầu tư) thường được coi là "tác giả hợp pháp" và là chủ sở hữu đầu tiên của tác phẩm. Điều này cho phép họ sửa đổi, tái sử dụng nội dung trên mọi định dạng và công nghệ hiện có hoặc sẽ phát triển trong tương lai.

Giá trị cảm xúc của khán giả: Các bộ phim không chỉ là tài sản trí tuệ mà còn là ký ức cảm xúc của khán giả. Việc dùng máy móc để thay đổi một cái kết bi kịch thành "happy ending" chỉ để chiều lòng một bộ phận khán giả bị coi là hành động thiếu tôn trọng đối với ý đồ nghệ thuật ban đầu của người sáng tạo.

Vụ việc này đã làm dấy lên làn sóng kêu gọi các đạo diễn phải đưa thêm các điều khoản bảo vệ vào hợp đồng, yêu cầu sự đồng ý của họ trước khi bất kỳ thay đổi nào bằng AI được thực hiện đối với tác phẩm trong tương lai.

Diễn viên và nghệ sĩ lồng tiếng trước nguy cơ bị thay thế

Làn sóng AI không chỉ thay đổi cách làm phim mà còn trực tiếp đe dọa sinh kế của hàng chục ngàn người lao động trong ngành, đặc biệt là các diễn viên và nghệ sĩ lồng tiếng.

Đối với diễn viên, từ trẻ hóa đến hồi sinh người đã khuất: Điện ảnh Ấn Độ đang chứng kiến sự trỗi dậy của các "bản sao kỹ thuật số". Phim Rekhachithram (2025) đã sử dụng AI để tạo ra phiên bản trẻ hóa của siêu sao 74 tuổi Mammootty bằng cách nạp hàng ngàn bức ảnh thời trẻ của ông vào hệ thống. Thậm chí, họ còn dùng AI để thay đổi cử động môi của cố biên kịch John Paul (qua đời năm 2022) từ những thước phim lưu trữ để ông có thể "nói" những lời thoại mới.

Trong bom tấn War 2 (2025), công cụ "VisualDub" đã điều chỉnh khẩu hình và biểu cảm khuôn mặt của Hrithik Roshan một cách tinh tế, để khi anh nói tiếng Telugu, khán giả có cảm giác như anh đang phát âm ngôn ngữ đó một cách tự nhiên, dù thực tế anh quay bằng tiếng Hindi. Điều này mở ra khả năng một diễn viên, với sự hỗ trợ của công nghệ, có thể "thống trị" mọi ngôn ngữ mà không cần thực sự biết nói ngôn ngữ đó.

Đối với nghệ sĩ lồng tiếng thì đó là mối đe dọa sinh tồn. Ngành công nghiệp lồng tiếng của Ấn Độ, với khoảng 20,000 nghệ sĩ tự do, đang đứng trước một "vực thẳm" và tương lai bất định. Bởi "logic" của các tập đoàn lớn là "vô cùng tàn nhẫn", nếu AI có thể tạo ra giọng nói mà không thể phân biệt được với người thật và lồng tiếng cho một bộ phim sang hàng chục ngôn ngữ địa phương với chi phí thấp, thì nhu cầu thuê người thật sẽ không còn nữa.

Nghệ sĩ lồng tiếng kỳ cựu Ghazal Khanna ước tính rằng 70 đến 80% giọng nói thương hiệu cho các quảng cáo truyền hình và video tại Ấn Độ đã bị thay thế bởi AI. Các nền tảng phát trực tuyến lớn như JioHotstar đã công bố tích hợp công nghệ "Voice Print" để bản địa hóa thư viện phim và thể thao của mình ở quy mô lớn với tốc độ cao và chi phí thấp. Amarinder Singh Sodhi, thư ký Hiệp hội Nghệ sĩ Lồng tiếng Ấn Độ, đã phải thốt lên đầy lo ngại: "Nếu AI tiếp quản, chúng tôi coi như kết thúc".

Điện ảnh Ấn Độ hiện nay như một tấm gương phản chiếu tương lai cho phần còn lại của thế giới. Đó là một tương lai đầy hứa hẹn về sự "dân chủ hóa" sáng tạo, nơi AI giúp khuếch đại khả năng của con người. Nhưng đó cũng là một tương lai đầy bất ổn với cái giá phải trả có thể là sự biến mất của những kỹ năng thủ công truyền thống, hay sự "liêm chính" trong nghệ thuật.

Như đạo diễn lừng danh Anurag Kashyap đã nhận định, AI mang trong mình những "chi phí con người" mà chúng ta không thể phớt lờ. Cuộc chiến giữa việc tận dụng sức mạnh máy móc và bảo vệ giá trị con người sẽ còn tiếp diễn gay gắt tại "thánh đường" điện ảnh này trong nhiều năm tới.

Nhật Hạ - Ảnh: Internet