Game Việt cần gì để có bản sắc?
Game Việt đã có năng lực sản xuất và phân phối toàn cầu. Nhưng để có bản sắc, ngành này cần biến chất liệu văn hóa thành gameplay, nhân vật, âm thanh và thế giới đủ riêng.
Game Việt đã bước ra thị trường quốc tế bằng những con số lớn. Theo Báo cáo toàn cảnh ngành Game Mobile Việt Nam 2025 do GameGeek thực hiện, với dữ liệu từ Sensor Tower và AppsFlyer, game mobile có nguồn gốc từ Việt Nam đạt hơn 4,9 tỉ lượt tải toàn cầu trong năm 2025, đứng thứ hai thế giới sau Trung Quốc. Gần 95% lượt tải đến từ thị trường quốc tế.
Khi lượt tải đã lớn, câu chuyện tiếp theo không chỉ là game Việt đi được bao xa, mà là người chơi nhớ gì sau khi đã chơi. Một sản phẩm có thể được tải nhiều nhưng vẫn khó trở thành thương hiệu dài hạn nếu không tạo được dấu ấn riêng.
Game Việt không thiếu chất liệu văn hóa
Lịch sử, truyền thuyết, tín ngưỡng dân gian, đô thị, làng quê, ẩm thực, âm nhạc và đời sống đương đại đều có thể trở thành nguồn cảm hứng cho game. Vấn đề nằm ở cách chuyển hóa.
Ông Đào Quang Tuấn, CEO Funtap Games, cho rằng một quốc gia làm game thường đi qua 5 giai đoạn: tiêu thụ và nhập khẩu; gia công phát triển; phát hành và sản xuất nội địa; sáng tạo IP và xuất khẩu văn hóa; nền tảng, công nghệ lõi, hệ sinh thái. Theo ông, Việt Nam hiện ở giai đoạn thứ 3. Bài toán không chỉ là làm thêm sản phẩm, mà là đi từ sản xuất nội địa sang sáng tạo IP có khả năng mang văn hóa Việt ra thị trường quốc tế.
Đưa vài biểu tượng Việt Nam vào màn hình chưa đủ tạo bản sắc. Một chiếc nón lá, một nhân vật lịch sử hay một bối cảnh làng quê chỉ là chất liệu ban đầu. Nếu những yếu tố đó chỉ xuất hiện như đạo cụ, game dễ dừng ở mức minh họa.
Bản sắc phải đi vào cấu trúc bên trong của game. Người chơi cần cảm được một thế giới Việt Nam qua cách di chuyển, lựa chọn, chiến đấu, giải đố và đối diện với xung đột. Một game lấy cảm hứng từ tín ngưỡng dân gian không thể chỉ dựng cảnh tối, đặt bàn thờ, thêm vài âm thanh kỳ bí. Cái khó hơn là biến niềm tin, nỗi sợ và ký ức cộng đồng thành cơ chế chơi. Tương tự, một game lấy chất liệu lịch sử mà không đặt người chơi vào lựa chọn và xung đột của thời đại đó thì lịch sử sẽ chỉ còn là phông nền.
Bản sắc phải nằm trong gameplay
Game khác điện ảnh ở tính tương tác. Người xem phim tiếp nhận câu chuyện qua hình ảnh. Người chơi game tiếp nhận thế giới bằng hành động.
TS Renusha Athugala, phụ trách chương trình Game Design tại RMIT Việt Nam, từng nói: "A movie can tell a story, but a game allows players to live that story" (tạm dịch: Một bộ phim có thể kể một câu chuyện, nhưng một trò chơi cho phép người chơi sống trong câu chuyện đó). Nếu bản sắc trong phim có thể được tạo bằng hình ảnh và lời thoại, thì bản sắc trong game phải đi qua hành động, lựa chọn và trải nghiệm của người chơi.
Bản sắc trong game không thể chỉ nằm ở phần nhìn. Nó phải nằm trong gameplay. Một thế giới game có bản sắc cần luật chơi, nhịp chơi, hệ thống nhiệm vụ, âm thanh và nhân vật cùng vận hành theo một logic chung.
Nếu lấy chất liệu văn hóa Việt Nam, người làm game cần trả lời: nhân vật chính là ai, thuộc cộng đồng nào, sợ điều gì, hành động theo hệ giá trị nào. Xung đột trong game đến từ quái vật, từ lịch sử hay từ chính niềm tin của cộng đồng? Khi thiếu những câu hỏi đó, yếu tố văn hóa dễ bị dùng như lớp trang trí. Khi trả lời được, chất liệu Việt Nam mới có cơ hội trở thành một thế giới game có sức sống.
Thiếu người thiết kế thế giới
Lập trình viên giỏi rất quan trọng, nhưng chưa đủ. Một trò chơi có đời sống dài cần nhà thiết kế trò chơi, người xây dựng cốt truyện (narrative designer), đạo diễn mỹ thuật, nhạc sĩ, chuyên gia âm thanh và chuyên gia văn hóa. RMIT Việt Nam từng nhận định ngành game cần game designer có tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với công nghệ nếu muốn trở thành trụ cột kinh tế số. Đây là mắt xích còn mỏng của ngành game Việt.
Đội ngũ kỹ thuật tốt và khả năng làm sản phẩm nhanh chưa đủ để tạo bản sắc. Cần thêm những người biết xây dựng thế giới, kể chuyện bằng tương tác và xử lý chất liệu văn hóa thành hệ thống thẩm mỹ riêng. Một đạo diễn mỹ thuật quyết định không khí thị giác của toàn bộ trò chơi. Một narrative designer tổ chức nhân vật và lựa chọn để người chơi tự bước vào câu chuyện. Bản sắc là kết quả của cả quy trình thiết kế, không thể đến từ một bộ phận riêng lẻ.
IP dài hạn, không chỉ sản phẩm ra nhanh
Trong công nghiệp văn hóa, IP là tài sản dài hạn. Một IP mạnh có thể mở rộng sang phim, truyện tranh, hoạt hình, sự kiện và các phiên bản tiếp theo. Lượt tải giúp game được nhìn thấy. IP mới giúp game được nhớ.
Game Việt hiện có nhiều sản phẩm, nhưng chưa có nhiều IP đủ mạnh để người chơi nhớ lâu. Nếu nhân vật không được nhớ, thế giới không được bàn luận, cộng đồng không tiếp tục sống sau khi người chơi rời màn hình, giá trị văn hóa của game sẽ rất ngắn.
Muốn có IP, cần đầu tư dài hạn hơn cho thế giới, nhân vật và câu chuyện. Cách làm này tốn thời gian và rủi ro hơn. Nhưng nếu chỉ chạy theo công thức ngắn hạn, game Việt sẽ khó có sản phẩm đại diện cho năng lực sáng tạo quốc gia.
Bản sắc cũng là năng lực cạnh tranh
Người chơi quốc tế đã quen với rất nhiều game có đồ họa đẹp, cơ chế mượt và mô hình kiếm tiền tinh vi. Một sản phẩm muốn được nhớ cần có điều khiến nó khác.
Với game Việt, khác biệt đó không nhất thiết phải là sự phô diễn văn hóa. Nó có thể đến từ cách kể chuyện, nhịp chơi, mỹ thuật, âm thanh hoặc một cảm giác riêng về đời sống Việt Nam. Chất liệu Việt phải được xử lý như tài sản sáng tạo, không phải như dấu hiệu nhận diện đặt bên ngoài sản phẩm.
Không phải game Việt nào cũng cần áo dài, trống đồng hay truyền thuyết. Một game về đời sống đô thị hôm nay, một game kinh dị trong chung cư cũ hay một game khai thác nhịp điệu dân gian theo cách hiện đại đều có thể mang bản sắc nếu được thiết kế đủ sâu. Bản sắc nằm ở cách người làm game nhìn, hiểu và tổ chức thế giới trong sản phẩm của mình.
Từ lượt tải đến dấu ấn văn hóa
Sau 4,9 tỉ lượt tải, game Việt đã có vị thế mới trên bản đồ mobile toàn cầu. Giai đoạn tiếp theo cần thước đo khó hơn: sản phẩm nào có vòng đời dài, IP nào có thể phát triển, nhân vật nào được nhớ và thế giới nào đủ sức giữ cộng đồng.
Ngành game cần đội ngũ liên ngành, năng lực thiết kế thế giới và cách tiếp cận xem văn hóa như phần lõi của trải nghiệm chơi. Khi người chơi quốc tế không chỉ tải game Việt mà còn nhớ nhân vật, thế giới và cảm xúc của trò chơi đó, game Việt mới thật sự đi xa bằng bản sắc của mình.
.jpg)