Smartphone AI thế hệ mới khác gì điện thoại tích hợp AI?

Trong nhiều năm, các hãng công nghệ thường quảng bá smartphone bằng những từ khóa quen thuộc như camera tốt hơn, chip mạnh hơn hay pin lâu hơn. Song từ năm 2024 đến nay, đặc biệt sau làn sóng bùng nổ của AI tạo sinh, một khái niệm mới bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều là AI phone hay smartphone AI.

Ban đầu, nhiều người cho rằng đây chỉ là cách tiếp thị mới cho smartphone có tích hợp các tính năng AI như chatbot, chỉnh sửa ảnh, dịch thuật, phiên âm... Thế nhưng đến năm 2026, một số hãng đang cố tạo ra một định nghĩa hoàn toàn khác cho smartphone AI: AI không còn là tính năng bổ sung mà trở thành “bộ não trung tâm” của thiết bị.

Sự khác biệt này đang định hình cuộc chuyển đổi lớn nhất của ngành smartphone kể từ khi iPhone xuất hiện năm 2007.

Trong bài phỏng vấn gần đây với tạp chí Fortune, Cristiano Amon (Giám đốc điều hành Qualcomm) cho rằng kỷ nguyên smartphone truyền thống đang dần đi đến hồi kết. Theo ông, tương lai của điện toán cá nhân sẽ xoay quanh các thiết bị AI đeo được như kính thông minh, tai nghe hay mặt dây chuyền, hoạt động cùng các tác tử AI có khả năng tự hiểu ngữ cảnh và hành động thay con người.

Phát biểu đó phản ánh thay đổi lớn trong tư duy của ngành công nghệ: AI trở thành trung tâm thay vì smartphone.

Smartphone được bổ sung các tính năng AI

Trong vài năm đầu của làn sóng AI trên di động, phần lớn smartphone chỉ đơn giản là thiết bị tích hợp các tính năng AI, chẳng hạn chỉnh ảnh tự động, xóa vật thể, dịch trực tiếp, phiên âm, tối ưu pin, tóm tắt văn bản, gợi ý trả lời tin nhắn...

Những tính năng này giúp smartphone thông minh hơn, nhưng cách trải nghiệm gần như không thay đổi. Người dùng vẫn phải tự mở ứng dụng, tìm thông tin và thao tác từng bước. AI khi đó giống công cụ hỗ trợ nằm bên trong smartphone thay vì điều khiển trải nghiệm. Đây chính là giai đoạn của các smartphone tích hợp AI.

Ngay cả các mẫu smartphone nổi tiếng như dòng Samsung Galaxy S24 hay iPhone hỗ trợ Apple Intelligence từ thời iPhone 15 Pro/Pro Max cũng chủ yếu thuộc nhóm này.

AI giúp smartphone tiện lợi hơn, nhưng mọi thứ vẫn xoay quanh các ứng dụng. Bạn vẫn phải tự mở từng ứng dụng để gọi xe, đặt đồ ăn, nhắn tin hay đặt lịch hẹn. AI chỉ hỗ trợ từng phần nhỏ trong quá trình đó.

Khi AI trở thành hệ điều hành trên smartphone

Điều đang thay đổi trong năm 2026 là AI bắt đầu vượt khỏi vai trò tính năng. Các hãng công nghệ giờ đây muốn AI trở thành lớp điều khiển trung tâm của toàn bộ thiết bị. Đây là lý do cụm từ AI phone, AI-native phone hay AI-first smartphone xuất hiện ngày càng nhiều.

Ví dụ rõ nhất hiện nay là dòng Galaxy S26. Samsung thậm chí gọi đây là thế hệ AI phone thứ ba và quảng bá dòng Galaxy S26 là “Galaxy AI phone trực quan nhất từ trước đến nay”.

Điểm khác biệt của Galaxy S26 không nằm ở việc có thêm vài tính năng AI mới, mà ở cách công nghệ này hoạt động xuyên suốt toàn hệ thống.

Samsung mô tả Galaxy S26 như một thiết bị dùng AI OS, dạng hệ điều hành nơi AI hoạt động ở cấp nền tảng thay vì nằm trong từng ứng dụng riêng lẻ. Ví dụ, tính năng Now Nudge trên Galaxy S26 hoạt động như tác tử AI, có thể đọc ngữ cảnh đang hiển thị trên màn hình, hiểu nội dung cuộc trò chuyện, tự gợi ý hành động tiếp theo, thực hiện các tác vụ mà không cần người dùng chuyển qua lại giữa nhiều ứng dụng. Đây là thay đổi rất quan trọng.

Tác tử AI là hệ thống AI được thiết kế để tự mình quan sát môi trường, đưa ra quyết định và thực hiện hành động nhằm đạt được một mục tiêu cụ thể mà không cần con người điều khiển liên tục.

Samsung hiện tích hợp đồng thời nhiều mô hình AI trên dòng Galaxy S26, gồm cả Gemini, Perplexity và Bixby mới, nhằm mang đến trải nghiệm AI có tính tự chủ cao hơn.

Trước đây, smartphone giống một “hộp ứng dụng”. Người dùng phải chủ động mở từng ứng dụng để làm việc. Trong khi đó, smartphone AI bắt đầu hoạt động như trợ lý số chủ động, với tác tử AI quan sát, hiểu và thực hiện công việc thay người dùng.

Nếu lịch họp sắp kết thúc và trời đang mưa, tác tử AI có thể chủ động hỏi bạn có muốn gọi xe hay không. Nếu bạn đang xem hóa đơn nhà hàng, tác tử AI có thể tự đề xuất thanh toán. Nếu email chứa lịch hẹn mới, tác tử AI có thể tự đồng bộ với lịch làm việc. Điểm khác biệt lớn nhất là người dùng không còn phải liên tục chuyển qua lại giữa nhiều ứng dụng nữa. Thay vào đó, AI sẽ tự hiểu nhu cầu và xử lý công việc thay người dùng.

Nếu Samsung là công ty tiếp thị mạnh nhất cho khái niệm AI phone, dòng Google Pixel 10 lại là ví dụ cho hướng tiếp cận thiên về hạ tầng AI. Pixel 10 được xây dựng xoay quanh mô hình Gemini Nano chạy trực tiếp trên thiết bị mà không cần kết nối internet.

Khác với chatbot thông thường, AI trên dòng Pixel 10 được tích hợp sâu vào hệ điều hành Android và có thể hiểu nội dung người dùng đang xem, vị trí, lịch sử tương tác, hành vi thường ngày. Điều này cho phép smartphone hành động giống tác tử AI.

Vì sao Qualcomm cho rằng smartphone sẽ không còn là trung tâm?

Trong góc nhìn của Cristiano Amon, smartphone hiện nay vẫn còn quá phụ thuộc vào màn hình và thao tác thủ công. CEO Qualcomm tin rằng tương lai sẽ thuộc về các thiết bị AI đeo được, như kính thông minh, tai nghe, ghim cài áo và mặt dây chuyền AI. Những thiết bị này có thể nhìn, nghe và hiểu những gì người dùng đang trải nghiệm trong thời gian thực. Một tác tử AI trung tâm sẽ kết nối tất cả dữ liệu đó để tự động hỗ trợ người dùng làm nhiều việc hằng ngày.

Đó chính là nền tảng cho smartphone AI mà OpenAI đang theo đuổi.

Theo nhà phân tích nổi tiếng Ming-Chi Kuo thuộc hãng TF International Securities, OpenAI đang làm việc với MediaTek để phát triển chip tùy chỉnh cho smartphone AI. Trong khi đó, Luxshare (Trung Quốc) sẽ là đối tác độc quyền phụ trách đồng thiết kế hệ thống và sản xuất smartphone này.

Ming-Chi Kuo dự đoán việc sản xuất hàng loạt smartphone AI của OpenAI sẽ diễn ra vào năm 2028, với sản lượng từ 300 đến 400 triệu chiếc mỗi năm. Nếu thành hiện thực, con số đó sẽ đưa OpenAI lên quy mô sản xuất phần cứng ngang tầm iPhone của Apple.

Ming-Chi Kuo nói OpenAI coi việc tích hợp chặt chẽ giữa phần mềm, hệ điều hành và phần cứng là điều thiết yếu cho chiến lược dài hạn.

Để mang lại trải nghiệm tác tử AI liền mạch, công ty khởi nghiệp AI tạo ra ChatGPT đang ưu tiên kiểm soát cả hệ sinh thái phần cứng lẫn phần mềm. Ming-Chi Kuo nhấn mạnh rằng smartphone vẫn là thiết bị quan trọng nhất để thu thập dữ liệu người dùng theo thời gian thực, yếu tố cần thiết cho việc các tác tử AI hoạt động hiệu quả.

OpenAI có thể tận dụng lợi thế về mô hình AI, độ nhận diện thương hiệu và lượng dữ liệu người dùng tích lũy (hơn 900 triệu) để xây dựng một hệ sinh thái riêng. Ngoài ra, công ty cũng có thể xem xét kết hợp phần cứng với các dịch vụ thuê bao và xây dựng hệ sinh thái tác tử AI mới cùng các nhà phát triển.

Tác tử AI được xem là nền tảng cho chiến lược smartphone mới của OpenAI, có thể làm thay đổi cách người dùng tương tác với thiết bị.

OpenAI dường như đang cân nhắc đi theo hướng giống như cách Google đã làm với dòng Pixel, tức phát triển chiếc smartphone do hãng tự phát triển.

Năm ngoái, OpenAI đã công bố thỏa thuận với Broadcom để phát triển các chip AI tùy chỉnh nhằm vận hành các cụm máy tính thế hệ mới. Tuy nhiên, có vẻ “cha đẻ ChatGPT” không dừng lại ở hạ tầng mà còn đang ấp ủ những kế hoạch lớn trong lĩnh vực chip dành cho smartphone.

Ming-Chi Kuo cho biết: “Mức tiêu thụ điện năng, quản lý hệ thống phân cấp bộ nhớ và khả năng chạy các mô hình AI nhỏ sẽ là những yếu tố then chốt trong thiết kế chip smartphone. Những tác vụ phức tạp hơn sẽ được xử lý bởi AI trên đám mây”, tương tự các smartphone Android cao cấp hiện nay.

Smartphone AI hiện vẫn ở giai đoạn đầu

Dù được các hãng công nghệ đang quảng bá mạnh mẽ, smartphone AI vẫn mới ở giai đoạn đầu. Phần lớn smartphone hiện nay chưa đủ thông minh để hiểu liên tục mọi ngữ cảnh xung quanh, tự hoạt động hoàn toàn độc lập hay thay người dùng xử lý các công việc phức tạp. Nhiều tính năng hiện nay thực chất vẫn chỉ là dạng AI hỗ trợ nâng cao, chứ chưa phải các tác tử AI thật sự có thể tự suy nghĩ và hành động thay con người.

Tuy nhiên, xu hướng của ngành công nghệ đã trở nên rất rõ ràng. Các hãng đang dần chuyển từ cách làm smartphone truyền thống sang thiết bị lấy AI làm trung tâm. Dòng Galaxy S26 là ví dụ rõ nhất cho bước chuyển này.

Cuộc đua smartphone hiện nay không còn chỉ xoay quanh camera chụp ảnh đẹp hơn hay chip mạnh hơn. Điều các hãng công nghệ thực sự cạnh tranh là AI nào hiểu người dùng tốt hơn và có thể hỗ trợ họ nhiều hơn trong cuộc sống hằng ngày.

Sơn Vân